Liczba wrocławian - sześćset siedemdziesiąt tysięcy - wzrasta w 1944 r. do ponad miliona z powodu napływu ludności z systematycznie rujnowanej bombami Rzeszy. Wiele osób podlegało pewnego rodzaju "revirement", to znikały na okres tygodni, to znów jawiły się, a zapytane o miejsce pobytu twierdziły, że koło Oławy, Żmigrodu, Sycowa czy Brzegu zakładały "plantacje" dla których trzeba było kopać "rowy" lub budować "altanki". Pacjenci w gabinecie zwierzali się, że po powrocie z "plantacji" wręczano im mundury i broń do przechowania u siebie w domu, aż do "odwołania ". Wprowadzano więc w życie koncepcję "pracującego żołnierza". Wszyscy z napięciem czekali na coś. W pierwszych dniach stycznia 1945 r. poczęło to "coś" przemawiać. Wracała fala spod murów Stalingradu, Moskwy,

gmachu przy ulicy Łąkowej i Kościuszki, w głównej kwaterze szefa gestapo (na co patrzeć musiałem w czasie mojej czternastomiesiecznej niedoli więziennej).

Wracała fala. Z każdym dniem była coraz bliżej, a równocześnie z każdym dniem słup rtęci spadał, mróz skuwał ziemię, powoli zaczął prószyć śnieg. Razem z nim przybierał Wrocław inne oblicze: wzmógł się ruch samochodów, rozszalało się gestapo, węsząc za "dezerterami " za ukrywającymi się w mieście członkami organizacji podziemnych, ożywiły się punkty opatrunkowe cywilnej obrony przeciwlotniczej, ściągano kolumny transportowe, straż pożarną, zespoły dla naprawiania sieci elektrycznej i wodociągowej, oddziały grzebiące trupy. Zaludniały się bunkry przy ulicy Grabiszyńskiej i Ładnej, przy placu Strzegomskim, przy dworcu Odra, podziemia na Nowym Targu i Placu Solnym oraz Dworcu Głównym. Wszystkie te bunkry budowano w czasie wojny w latach 1941-1943...

Wspomina Agnieszka Walkowiak, którą z rodzinnej wsi Zofia w powiecie wieluńskim w 1942 r. przywieziono na roboty przymusowe do Wrocławia. ...Rok 1944. Wojska radzieckie tuż, tuż. Niemcy zaczęli się przygotowywać i zabezpieczać budowaniem okopów. Wszystkie przedsiębiorstwa i zakłady musiały oddać część swoich robotników, tak cudzoziemskich, jak i niemieckich do dyspozycji władz. Artyści z teatrów, akrobaci z cyrków, studenci szkół wyższych, właściciele sklepów i różnych zakładów, które wskutek wojny podupadły i nie posiadały dostatecznych obrotów - musieli stanąć do pracy. Oprócz tego ludność miast pogranicznych musiała w niedziele obowiązkowo wyjeżdżać do pomocy przy kopaniu okopów.

Święta Bożego Narodzenia 1944 r. przeszły Niemcom we Wrocławiu w trwożnym oczekiwaniu na to, co zdarzyć musiało się nieuchronnie. Ale jeszcze wierzono, że geniusz Hitlera najgorsze odwróci i ...zapewni zwycięstwo. Przecież nie na próżno każdego tygodnia trąbił o tym Goebbels przez radio.

A z lagrów i ze wszystkich zakątków, gdzie tylko znajdowali się Polacy, w tych dniach, ulatywały tęskne spojrzenia w stronę Ojczyzny. Ej!, żeby to już ostatni raz! Ileż to już razy tak się wzdychało w Święta Bożego Narodzenia. Byli i tacy, co po raz pierwszy obchodzili święta w Niemczech. Warszawiacy! Tym silniej krwawiły nie zagojone rany po rozłące z ukochanym miastem. Wspomnienia przeżytych dni cierpień, a zwłaszcza zgliszcza Warszawy boleśnie stawały przed oczami...