Wiele dawnych miast Hanzy posiada do dziś zachowane dźwigi portowe, m.in. Lünenburg nad Ilmenau, Würzburg nad Menem, żeby nie wspomnieć o pobliskim Gdańsku - ale ten gdański jest wyjątkowy, bo zbudowany jako dźwig w formie bramy portowej. Elbląg również posiadał swojego żurawia.
Starszy typ dźwigu (1380 - ok. 1785)
W Elblągu żuraw portowy powstał już w 1364 roku, a ze względu na dynamiczny rozwój handlu i prosperity portu elbląskiego rozbudowano go w roku 1380. Ulokowano go przy nabrzeżu, pomiędzy bramami Tobiasza i Bednarską (od pobliskiego żurawia zwaną wówczas "Krantor"). Za jego pomocą przeładowywano towary pomiędzy statkiem a nabrzeżem, w beczkach lub paczkach przygotowywanych w służącej do tego celu miejscowej pakowni. Dźwig był obsługiwany siłą mięśni, poprzez chodzenie obsługi dźwigu w kołach znajdujących się po obu jego stronach. Najczęściej zatrudniano do tego celu więźniów. "Ogon" wystający z tyłu żurawia służył do obracania całym dźwigiem. Generalnie, poza drobnymi konserwacjami i wymianą kół bocznych na nowe około 1640 roku, jego wygląd nie zmienił się przez stulecia, aż do końca XVIII w.
Rys.1 Średniowieczny żuraw elbląski na rysunku satyrycznym Adama Wolskiego, 1621 r.
Rys.2 Żuraw elbląski widoczny na panoramie Starego Miasta od zachodu, Izrael Hoppe, I poł. XVII w.
Nowszy typ (ok. 1785 - koniec XIX w.)
Pod koniec XVIII w. rozebrano zestarzałą konstrukcję i wybudowano nowy dźwig portowy. Nastąpiło to prawdopodobnie w czasie budowy pobliskiego Licenthausu (siedziby celników królewskich i magazynu towarów licencjonowanych) w roku 1785. Nowy dźwig miał formę cylindrycznej ryglowej konstrukcji nakrytej łamanym, stożkowym dachem, którego górna część była obracana wraz z wystającym ramieniem. Parę lat później, wraz z budową Nowej Pakowni na północy Wyspy Spichrzów (lata 1792 - 1793), po drugiej stronie rzeki stanął drugi dźwig (Neue Krahn), obsługujący bezpośrednio pakownię. Obie konstrukcje stały nad rzeką do drugiej połowy XIX w. kiedy to zostały ostatecznie rozebrane. Wygląd elbląskiego żurawia w jego pierwszej i drugiej wersji znamy z kilku perspektywicznych map, rysunków oraz dzięki rekonstrukcji pana Gerharda Salemke.
Rys.3 "Neue Krahn" obsługujący pakownię (na wprost za Mostem Niskim), na prawo od mostu widoczny nowy, ryglowy żuraw portowy, 1807 r.
Rys.4 Nowy żuraw portowy, widoczny na wprost, za podniesionym przęsłem Mostu Niskiego na grafice Johanna Hoorna z 1830 r.
- M. Satori-Neumann, Elbing im Biedermeier, Elbing 1933 - K. Hauke, H. Stobbe, Die Baugeschichte und die Baudenkmäler der Stadt Elbing (1964) - praca zbiorowa, Historia Elbląga - tomy I-III** (1993-2001) - strona domowa Hansa Joachima Pfau
