Wrocławski architekt, urbanista i urzędnik – jego biografia i przegląd najważniejszych dzieł.
Artykuł jest w trakcie tworzenia!
Richard Karl Konwiarz
* 15 lutego 1883 w Kępnie – † 16 grudnia 1960 w Hanowerze
Pierwsze lata życia i nauka zawodu
Richard Konwiarz przyszły twórca wrocławskiego Stadionu Olimpijskiego i jeden z najważniejszych architektów w międzywojennym Wrocławiu przyszedł na świat w Kępnie, miasteczku na pograniczu Śląska i Wielkopolski1). Sam uważał się za rdzennego Ślązaka. Niewiele jednak wiadomo o jego najbliższej rodzinie i pierwszych latach życia spędzonych w rodzinnym mieście.
Nieco więcej wiadomo o jego późniejszej edukacji oraz o pierwszych latach praktyki w zawodzie architekta. Swojego fachu uczył się w Dreźnie, jednym z ważniejszych w ówczesnych Niemczech ośrodków akademickich kształcących przyszłych inżynierów. Najpierw ukończył Miejską Szkołę Budowlaną, gdzie zdobył zawód mistrza murarskiego, następnie studiował architekturę w tamtejszych uczelniach: Wyższej Szkole Technicznej oraz Wyższej Szkole Sztuk Pięknych. Wśród profesorów go uczących byli Paul Wallot, jeden z czołowych architektów w Niemczech w drugiej połowie XIX w., twórca m.in. gmachu Reichstagu w Berlinie oraz ceniony historyk sztuki Cornelius Gurlitt. Po studiach i zdobyciu dyplomu architekta Konwiarz przez ponad trzy lata odbywał praktyki w kilku firmach architektonicznych i urzędach w Niemczech i Szwajcarii. Najpierw zdobywał szlify w pracowni Williama Lossowa i Maksa Hansa Kühnego w Dreźnie, która w tym czasie realizowała projekty dużych gmachów użyteczności publicznej w Saksonii, jak np. dworca kolejowego w Lipsku czy drezdeńskiego Muzeum Higieny. Później na przełomie lat 1906-07 zatrudniony był w jednej z pracowni architektonicznych w Koblencji, a stamtąd przeniósł się do Kolonii, gdzie terminował w urzędzie dyrekcji kolei żelaznych. W latach 1908-1909 praktykę odbył jeszcze w atelier renomowanej szwajcarskiej firmy Pfleghard und Haefeli w Zurychu realizującej zlecenia na projekty luksusowych willi, domów towarowych i kościołów.
W roku 1908 ożenił się z Margarete Weltmann, z którą spędził później ponad pięćdziesiąt lat życia. Dochowali się trzech synów: Wolframa, Güntera i Hansa. Dwaj z nich Wolfram i Hans tak jak ojciec zostali architektami. Najstarszy z nih urodzony w roku 1909 w Zurychu Wolfram był konserwatorem zabytków i uznanym historykiem architektury, po II wojnie światowej mieszkał i pracował w Berlinie Zachodnim. Hans urodzony w roku 1919 we Wrocławiu mieszkał po wojnie w Hamburgu w swoim dorobku ma kilkanaście zrealizowanych projektów domów mieszkalnych, osiedli i budynków użyteczności publicznej na terenie Niemiec zachodnich. Trzeci z synów Konwiarza Günter został duchownym ewangelickim.
U boku Maksa Berga
Studia na drezdeńskich uczelniach i doświadczenie zdobyte podczas praktyk pomogły w znalezieniu dobrej posady młodemu architektowi. Richard Konwiarz z dniem 1 październiku 1909 roku objął stanowisko projektanta w biurze Deputacji Budowlanej Miasta Wrocławia kierowanej przez miejskiego radcę budowlanego Maksa Berga. Z Wrocławiem związany był od tej pory aż do końca II wojny światowej. Jego pryncypał Max Berg wybrany na dwunastoletnią kadencję miejskiego radcy budowlanego, który to urząd objął kilka miesięcy wcześniej, ściągał wówczas do tworzonego przez siebie zespołu młodych i dobrze zapowiadających się architektów, którzy jego zdaniem mogli mu pomóc w realizacji jego ambitnych planów. Wraz z Konwiarzem we wrocławskiej pracowni Berga zatrudnienie znaleźli także późniejszy następca Berga na stanowisku miejskiego radcy budowlanego Fritz Behrendt, pochodzący z Bawarii Ludwig Moshamer czy twórcy licznych osiedli we Wrocławiu w okresie międzywojennym Paul Heim i Albert Kempter. Praca we wrocławskim magistracie u boku Maksa Berga stała się, jak się później okazało, źródłem inspiracji dla Konwiarza w późniejszej jego twórczości. Oprócz Berga znanym architektem tworzącym w tym czasie we Wrocławiu, który również wywarł wpływ na twórczość Konwiarza był Hans Poelzig sprawujący od roku 1903 funkcję dyrektora Królewskiej Szkoły Sztuki i Rzemiosła Artystycznego. W roku 1912 Konwiarz objął stanowisko kierownika urzędu projektów we wrocławskim magistracie, które piastował do roku 1925.
Pierwsze poważne przedsięwzięcie, w którym uczestniczył Konwiarz jako miejski projektant budowlany to jednocześnie największe dzieło w karierze Berga czyli Hala Stulecia, monumentalna hala przygotowana na Wystawę Stulecia urządzoną z okazji obchodów setnej rocznicy bitwy pod Lipskiem i pokonania przez wojska pruskie Napoleona. Konwiarz pracował nad projektem hali w latach 1910-12 wykonując plany, rzuty i przekroje obiektu oraz inne dokładne rysunki, gdyż sam Berg wykonywał w toku prac projektowych jedynie szkice lub modele w glinie. Oprócz tego Konwiarz w roku 1913 wziął udział w Wystawie Sztuki Cmentarnej, jednej z imprez towarzyszących Wystawie Stulecia, na której wraz z innymi architektami i plastykami prezentował nowoczesne wzorce rzemiosła sepulkralnego. Wystawa ta zorganizowana przez Śląski Związek Ochrony Stron Ojczystych (Schlesischer Bund für Heimatschutz), której Konwiarz był członkiem. Pierwsze lata jego działalności we Wrocławiu to także okres, w którym tworzył projekty na zlecenie płynące z innych miast. W roku 1911 nieodpłatnie wykonał projekt wieży Bismarcka w swoim rodzinnym Kępnie. Był to projekt wieży zbudowanej na planie kwadratu, licowanej kamieniem z pochodnią w górnej części opracowany na podstawie wzorców wież Bismarcka wznoszonych w tym czasie w całych Niemczech. Innym wykonanym w tamtych latach projektem był plan budowy osiedla dla pracowników fabryki C. W. Reger Söhne w Starołęce (wówczas Luisenhain) pod Poznaniem2). Osiedle miało składać się z 88 domów oraz wspólnej świetlicy, pralni przedszkola, ogródków, placów zabaw i innych urządzeń towarzyszących. Projekt z powodu wyniku wybuchu wojny nie został zrealizowany. Konwiarz jako członek Śląskiego Związku Ochrony Stron Ojczystych zajmował się w tym czasie także dokumentowaniem zabytków architektury Śląska i popularyzowaniem wiedzy o nich. W tym samym roku 1913 wydał album fotograficzny poświęcony dziedzictwu śląskiej architektury ilustrowany ponad czterystoma zdjęciami wykonanymi przez Heinricha Götza. Album nosił tytuł: "Alt-Schlesien: Architektur, Raumkunst, Kunstgewerbe". Album ten doczekał się kilku wznowień w następnych latach oraz po drugiej wojnie światowej i do dziś jest jedną z ważniejszych pozycji ikonograficznych związanych z historią śląskiej architektury. W roku 1915 kilka miesięcy po wybuchu I wojny światowej przerwał na trzy lata pracę we wrocławskim magistracie w związku z koniecznością odbycia służby wojskowej.
Po powrocie z wojny kontynuował współpracę z Bergiem i jego zespołem. W latach 1919-21 wspólnie z Ludwigiem Moshamerem opracował pod kierunkiem Berga projekt przebudowy centrum Wrocławia. Berg nawiązywał w nim do opracowanego przez siebie w roku 1910 projektu biorącego udział w konkursie "Wielki Berlin". W swoich planach Berg postulował budowę w centrum miasta wysokich drapaczy chmur. Konwiarz uczestniczył w pracach związanych z dwoma z nich. Pierwszy taki wieżowiec miał stanąć przy Lessingplatz czyli dzisiejszym placu Powstańców Warszawy i mieścić biura zarządu miasta. Drugim projektem wzorcowego wieżowca przyszłego miasta biznesu jaki opracował Berg wraz z Konwiarzem był biurowiec zarządu fabryki, który miał stanąć w pobliżu Dworca Świebodzkiego przy ulicy Tęczowej. Podobnie jak w przypadku prac nad projektem Hali Stulecia udział Konwiarza polegał na wykonaniu szczegółowych rysunków perspektywicznych, rzutów i przekrojów tych budynków. Wiele z podpisanych przez Konwiarza szkiców i rysunków projektowych zachowało się do dziś. Innym szczegółowym projektem jaki powstał przy udziale Konwiarza w ramach opracowywania planu przebudowy centrum Wrocławia był plan generalnej przebudowy szpitala Wszystkich Świętych, największej wówczas lecznicy w mieście. Konwiarz wraz z Bergiem zaproponowali budowę w miejscu zburzonych starych obiektów dwóch rzędów niskich dwupiętrowych pawilonów połączonych jednym cięgiem z gmachem oddziału chirurgicznego. Ostatnim znaczącym projektem autorstwa Berga, nad którym pracował na początku lat dwudziestych Richard Konwiarz była propozycja dotycząca budowy wielopiętrowego biurowca przy Friedrichstraße, jednej z reprezentacyjnych ulic Berlina.
Na początku lat dwudziestych Konwiarz oprócz wykonywania projektów dla Maksa Berga brał również samodzielnie udział w kilku konkursach architektonicznych odbywających się w tym czasie w Niemczech. W roku 1920 we współpracy z zespołem firmy budowlanej "Huta" specjalizującej się w budownictwie żelbetowym przedstawił swoją propozycję zabudowy nabrzeża w pobliżu Wysokiego Mostu w Elblągu. W roku 1921 natomiast brał udział w konkursie na projekt pomnika poległych w wojnie światowej w Lądku-Zdroju, gdzie otrzymał wyróżnienie. Współpraca z Maksem Bergiem zakończyła się ostatecznie pod koniec roku 1924, gdy ten zrezygnował z funkcji miejskiego radcy budowlanego i wyjechał z Wrocławia.
Pierwsze wielkie budowle dla Wrocławia
Jako kierownik biura projektów we wrocławskim magistracie Konwiarz zaczął w pierwszej połowie lat dwudziestych przygotowywać na zlecenie miasta plany budowy ważnych obiektów użyteczności publicznej. Pierwsze samodzielne projekty opracowane przez niego doczekały się realizacji w latach 1924-25, gdy skończyła się szalejąca w powojennych Niemczech hiperinflacja i znalazły się fundusze na nowe inwestycje. Wśród obiektów zaprojektowanych przez niego w tym czasie w pierwszej kolejności wymienić należy park sportowy ze stadionem na Zalesiu i krematorium na Grabiszynie.
Park Sportowy Zalesie (niem. Sportpark Leerbeutel) powstawał w kilku etapach, pierwszy zrealizowano w latach 1925-27. Było to obiekt sportowo-rekreacyjny o skali do tej pory niespotykanej we Wrocławiu. Składał się z kilkunastu urządzeń, na których można było uprawiać niemal wszystkie dyscypliny sportu objęte programem letnich igrzysk olimpijskich, służyć też miał organizacji widowisk i imprez masowych. Powstawanie w tym czasie tego typu obiektów na kontynencie europejskim było związane z coraz bardziej masowym uprawianiem sportu, rozpowszechnianiem się idei olimpizmu i rywalizacji sportowej między państwami, a przede wszystkim z troską włodarzy miast o poprawę warunków życia ludności poprzez tworzenie jej miejsc rekreacji. Budowa takiego dużego kompleksu sportowego była też kwestią prestiżu dla Wrocławia jako stolicy Śląska. Konwiarz przygotował ten projekt we współpracy z miejskim radcą gimnastycznym Augustem Mühlnerem. Miejsce, w którym powstał park sportowy zajmowało powierzchnię około 63 ha. Był to obszar o kształcie trójkąta od południa ograniczony zabudową wznoszonego w tym samym czasie osiedla Sępolno, od zachodu Parkiem Szczytnickim i willowymi zabudowaniami Zalesia, północno-wschodnią granicę stanowiła zaś linia kanału powodziowego Odry. Największym obiektem tego kompleksu był Stadion Śląski (niem. Schlesierkampfbahn), po roku 1945 nazywany Stadionem Olimpijskim, mogący pomieścić ponad 35 tysięcy widzów na trybunach usypanych z ziemi, podzielonych na 19 sektorów. Od południa do stadionu przylegał budynek mieszczący szatnie i inne niezbędna pomieszczenia. Stadion miał służyć do rozgrywania meczów piłki nożnej, zawodów lekkoatletycznych i imprez masowych. Od południa do stadionu przylegał tzw. dziedziniec honorowy na planie elipsy w formie pergoli, stanowiący zarazem centralną część całego kompleksu, z którego wychodziły dwie aleje prowadzące do dwóch bram wejściowych na teren parku sportowego, noszące nazwy Aleja Olimpijska - prowadząca do głównej bramy od strony zachodniej i Aleja Maratońska prowadząca do bramy południowej. Ze stadionem Śląskim od zachodu sąsiadował mniejszy Stadion Wagnera (Wagnerkampfbahn) z bieżnią i boiskiem piłkarskim, przeznaczony był do rozgrywania zawodów młodzieży szkolnej i towarzystw sportowych. W zachodniej części kompleksu znalazły swoje miejsce także boiska do hokeja na trawie oraz popularnych w Niemczech a mało znanych w innych krajach gier zespołowych: schlagballu i fistballu3), także zespół kortów tenisowych z trzema kortami turniejowymi posiadającymi trybuny dla widzów oraz sześcioma kortami treningowymi bez widowni. Południowo-zachodnią część parku sportowego zajmowała łąka o powierzchni ponad 100 tys. metrów kwadratowych przeznaczona do organizowania zawodów gimnastycznych i gier zespołowych, obecnie nosi ona nazwę Pola Marsowe. Plany Konwiarza były jednak bardziej ambitne i myślał o dalszym powiększaniu obszaru parku i budowie następnych obiektów sportowych, co zresztą nastąpiło w późniejszym okresie. Pierwsze zawody na nowym stadionie odbyły się 7 sierpnia 1927.
Drugi z zaprojektowanych przez Konwiarza ważnych obiektów służących potrzebom mieszkańców miasta powstawał w okresie od sierpnia 1925 do kwietnia 1926. Było to krematorium z kaplicą pogrzebową wzniesione na terenie najnowszej części Cmentarza Grabiszyńskiego. Budowę tego obiektu we Wrocławiu planowano już od roku 1911, ale decyzję odkładano kilkakrotnie, głównie z powodów ekonomicznych. Swoje wersje projektów krematorium przedstawiał wcześniej sam Max Berg, jednak zostały one odrzucone. Na początku roku 1925 opracowanie projektu zlecono właśnie Konwiarzowi. Zaproponował on surową w swojej formie budowlę z czerwonej cegły, składającą się z wyższej i węższej kaplicy oraz przylegającego do niej od tyłu niższego i szerszego krematorium. Obie części były kryte dwuspadowym dachem, z boku przylegały do nich dwa skrzydła mieszczące kolumbaria. Ze względu na to, że kaplica była przeznaczona do organizowania uroczystości żałobnych zmarłych różnych wyznań i bezwyznaniowych, pozbawiona była wszelkich symboli religijnych, a wieńczący bryłę tympanon zdobiła inskrypcja zaczerpnięta z Goethego, cytat z idylli "Herman i Dorota" o treści "Des Todes rührendes Bild steht nicht als Schrecken dem Weisen und nicht als Ende dem Frommen" – Widok śmierci nie jawi się strasznym mędrcowi, ani nie oznacza końca dla pobożnego. Słowa te miały podkreślić neutralny światopoglądowo charakter kaplicy. Przy projekcie krematorium Konwiarz współpracował z plastykami Bruno Zschauem i Erichem Murckenem, którzy przygotowali projekt wystroju wnętrza oraz rzeźbiarzem Jaroslavem Vonką, który wykonał elementy metaloplastyczne.
W tym samym czasie Konwiarz przygotował jeszcze co najmniej dwa projekty mniejszych budowli. W roku 1925 przejął po wyjeździe Maksa Berga z Wrocławia funkcję głównego architekta Terenów Wystawowych, od tej pory nadzorował jako główny projektant wszelkich inwestycji i remontów związanych z Halą Stulecia oraz towarzyszącymi jej obiektami wystawowymi. Pierwszym wykonanym przez niego projektem na terenach wokół hali w roku 1926 były dwie żelbetowe kładki dla pieszych łączące tereny wokół hali z południową częścią terenów wystawowych po południowej stronie ulicy Wróblewskiego. Przygotowane były one na zorganizowaną w tym samym roku dużą wystawę rolną. Nieco wcześniej powstała na rogu dzisiejszych ulic Curie-Skłodowskiej i Chałubińskiego tzw. hala komunikacyjna, czyli budynek łączący w sobie kilka funkcji, z którego korzystali pasażerowie tramwajów. Oprócz schronienia z ławkami był tu szalet i kiosk z gazetami. Był to jeden z pierwszych tego typu obiektów powstałych we Wrocławiu, których w następnych latach powstało jeszcze kilka.
Oprócz projektowania Konwiarz zajmował się także publikowaniem. Pisał artykuły o współczesnej architekturze Wrocławia do fachowych czasopism. Natomiast w roku 1925 wraz z Bernardem Stephenem wydał pierwszy przewodnik architektoniczny po Wrocławiu "Die Baukunst Breslaus". Bogato ilustrowana książka omawiała historię architektury Wrocławia od czasów najdawniejszych aż po współczesne autorowi. Opisywał w niej zarówno najstarsze zabytki w mieście jak i najnowsze budowle wzniesione w czasach mu współczesnych. Pozycja ta do dziś jest cennym źródłem wiedzy o architekturze Wrocławia w pierwszym ćwierćwieczu XX wieku.
Na stanowisku kierownika urzędu budowlanego
W roku 1926 zmarł nagle Paul Schreiber, kierownik Pierwszego Oddziału Urzędu Budowlanego we Wrocławiu (Städtisches Hochbauamt 1). Kilka tygodni po śmierci Schreibera jego następcą wybrano Richarda Konwiarza. Awans ten oznaczał dla niego nowe obowiązki a jednocześnie otwierały się przed nim nowe możliwości. Biuro, którym od tej pory kierował, było jednym z trzech oddziałów urzędu podległego bezpośrednio miejskiemu radcy budowlanemu zajmującego się projektowaniem, nadzorem i remontami wszelkich inwestycji miejskich. Złożony wówczas z trzech oddziałów urząd miejskiego radcy budowlanego dzielił pomiędzy nie kompetencje w zakresie projektowania różnych typów budynków. Początkowo do zadań Konwiarza, jako kierownika pierwszego oddziału należało projektowanie wraz z podległym mu zespołem budynków: fundacji miejskich4), terenów zielonych, obiektów sportowych, rekreacyjnych, kąpielisk i placów zabaw, a także nadzór nad inwestycjami związanymi z krematorium miejskim, Halą Stulecia i Terenami Wystawowymi. Z czasem zakres ten stopniowo się rozszerzał. Na początku lat czterdziestych podzielony był już na trzy jednostki, które razem oprócz wymienionych wyżej inwestycji zajmowały się także projektowaniem i modernizacją innych budynków instytucji miejskich, takich jak: kasy oszczędności, biblioteki, szpitale miejskie, urzędy opieki społecznej i schroniska dla bezdomnych, jadłodajnie, schrony obrony przeciwlotniczej, cmentarze. Urząd ten zajmował się też opieką konserwatorską nad wrocławskim ratuszem i zabudową Rynku. To stanowisko Konwiarz piastował do samego końca swojego pobytu we Wrocławiu, czyli do wyjazdu w roku 1945. W związku z awansem na tak wysoki urząd nadano mu także w roku 1927 tytuł Magistratsoberbaurata – wyższego magistrackiego radcy budowlanego. Podległy Konwiarzowi zespół, który przygotowywał pod jego kierunkiem projekty nowych inwestycji tworzyli młodzi architekci i inżynierowie, podobnie jak to było kilkanaście lat wczesniej, gdy sam wraz z kolegami należał do zespołu Berga. Do osób najczęściej z nim współpracujących, których podpisy widoczne są na rysunkach sygnowanych przez Konwiarza zaliczali się: Alfred Zinkler, Oskar Zimbal, Helmut Lufer, Eugen Donath, Harry Weiß czy Oskar Sobanski.
Pierwszymi inwestycjami jakie wykonał Konwiarz wraz z zespołem jako w drugiej połowie lat dwudziestych były obiekty sportowe, a w pierwszej kolejności odkryte kąpieliska i baseny. Wrocław w tamtym czasie posiadał jedynie przestarzałe kąpieliska rzeczne, które funkcjonowały w wydzielonych miejscach w nurcie Odry lub jej dopływów. Ideą przyświecającą Konwiarzowi była budowa nowoczesnych odkrytych basenów z żelbetowymi nieckami, z których korzystać mogliby ludzie z różnym stopniem umiejętności pływania i w różnym wieku. Baseny takie podzielone były na części dla pływających, nieumiejących pływać oraz miejsca do nauki pływania. Dodatkowo powstawały brodziki dla dzieci i specjalne baseny z wieżą do skakania. Niecki basenów otoczone były plażą do opalania, terenami do uprawiania gier rekreacyjnych i ćwiczeń gimnastycznych, a cały obszar kąpieliska przysłonięty był zielenią skutecznie je maskującą, posiadał też budynki z przebieralniami i bufetem.
Sześć nowoczesnych kąpielisk, jakie zaprojektował Konwiarz, powstało we Wrocławiu w latach 1927-29. Powstały one w ramach przygotowanego przez wrocławski magistrat w roku 1926 programu interwencyjnego mającego na celu poprawę warunków socjalnych ludności przepełnionego śródmieścia. Pierwsze dwa kąpieliska ukończone w roku 1927 ulokowano w nurcie Odry – Kąpielisko Zachodnie (niem Strandbad Westend) na końcu ulicy Gnieźnieńskiej, drugie w korycie Starej Odry – Kąpielisko Północne (niem. Strandbad Norden) przy ul. Pasterskiej obok Mostu Osobowickiego. W obu kąpieliskach wydzielono w nurcie rzeki za pomocą drewnianych pomostów na pontonach tory do pływania i nauki pływania. Na lądzie powstały zaś brodziki dla dzieci, plaże i place do zabaw i gier. Budynki mieszczące szatnie, bufet, toalet, mieszkanie dozorcy i inne niezbędne urządzenia. W obu przypadkach budynki były wykonane podobnie, w konstrukcji szkieletowej z żelbetu wypełnione cegłą i częściowo drewnem. W następnym roku 1928 oddano kolejne dwa kąpieliska. Pierwsze z nich Kąpielisko Zalesie (niem. Strandbad Leerbeutel) to dzisiejsze Morskie Oko, które czynne było jeszcze przed I wojną światową. Projekt Konwiarza zakładał jego unowocześnienie i dostosowanie do większej ilości korzystających. Wybudowano nowe budynki przebieralni, prysznice, mieszkanie kierownika i bufet. Usprawniono także system wymiany wody w stawie. Drugie z otwartych w tamtym roku kąpielisk mieściło się w znajdującym się wówczas poza miastem Oporowie. Powstało z myślą o mieszkańcach Grabiszyna. Miało największą ze wszystkich wymienionych kąpielisk powierzchnię 6,8 ha. Składało się z basenu o rozmiarach 25 x 100 m podzielonego na dwie części dla pływających i niepływających, basenu z wieżą do skakania oraz brodziku dla dzieci. Całość uzupełniała rozległa łąka z plażą, placem zabaw i boiskami do gier oraz staw gondolowy służący jako rezerwuar czystej wody. W roku 1929 powstały jeszcze dwa nowoczesne baseny. Pierwszy z nich powstał na terenie parku sportowego na Zalesiu, był jednym z etapów planowanej przez Konwiarza rozbudowy kompleksu. Służyć miał do rozgrywania zawodów pływackich, a na co dzień także mieszkańcom Wrocławia. Niecka podzielona była na trzy części: przeznaczonej dla pływaków z ośmioma torami, część dla niepływających oraz część do nauki pływania. Powstał także basen z dziesięciometrową wieżą do skakania oraz brodzik dla dzieci. Od strony zachodniej umieszczono widownię i budynki szatni z natryskami. Ostatnie z sześciu kąpielisk powstało na obrzeżach miasta przy dzisiejszej ulicy Wejherowskiej, nazywane był kąpieliskiem leśnym na Kozanowie (niem. Waldbad Cosel). Jego projekt wykonany został w oparciu o doświadczenia zebrane w czasie budowy poprzednich kąpielisk. Posiadało także budynek szatni z systemem umożliwiającym sprawne przekazywanie i wydawanie garderoby, bufet, natryski i toalety. Betonowa niecka była podzielona na trzy części analogicznie jak w przypadku basenu przy Stadionie Olimpijskim. Powstał też brodzik dla dzieci i wieża dla skoczków.
Kąpielisko Zalesie Kąpielisko w Parku Sportowym Zalesie Kąpielisko Leśne Kozanów
Oprócz kąpielisk i basenów innymi ważnymi urządzeniami sportowymi służącymi wrocławianom, jakie powstały w drugiej połowie lat dwudziestych przy udziale Konwiarza w ramach miejskiego programu interwencyjnego były hale gimnastyczne oraz małe parki sportowe. W roku 1927 Konwiarz przedstawił projekt dwóch parków sportowych dla południowych dzielnic Wrocławia, w których powstawały w tym czasie osiedla wielorodzinnych domów mieszkalnych. Park Sportowy Wschód miał służyć mieszkańcom przeludnionego Przedmieścia Oławskiego i budowanego w tym czasie osiedla na Księżu Małym. Na jego lokalizację wybrano miejsce na południe od zabudowań Wilczego Kąta w sąsiedztwie tworzonego wówczas Parku Wschodniego5). Kompleks sportowo-rekreacyjny tworzyły w tym parku: zespół kortów tenisowych, boisko piłkarskie, zatoka z kąpieliskiem i wypożyczalnią łódek oraz plac zabaw. W roku 1929 na wale przeciwpowodziowym naprzeciwko jednej z bram Cmentarza Osobowickiego wybudowano niewielką halę sportową, której nadano nazwę pochodzącą od rozciągającej się poniżej łąki – Brückenaue. Przy projekcie tym Konwiarz współpracował z inżynierem Eugenem Donathem. Hala służyła mieszkańcom Przedmieścia Odrzańskiego i pobliskich Osobowic. Na pobliskiej łące urządzono miejsca do uprawiania gimnastyki i niektórych dyscyplin lekkoatletycznych. We wnętrzu hali natomiast uprawiano gimnastykę w okresie zimowym, znajdowały się w niej też szatnie i natryski. W tym samym czasie powstały jeszcze dwie hale sportowe na Popowicach i Dąbiu. Obie miały czterospadowy mocno spłaszczony dach z umieszczoną w centralnej części przeszkloną nadbudówką doświetlającą wnętrze. Obie hale były uzupełnieniem funkcjonujących już jakiś czas niewielkich parków sportowych. Miały za zadanie gromadzić sprzęt, umożliwiać uprawianie gimnastyki w zimie lub w czasie niepogody, znajdowały się w nich szatnie, natryski, bufet i zaplecze sanitarne. Hala na Dąbiu powstała obok łąki gimnastycznej Herthawiese, gdzie znajdowało się także boisko piłkarskie i korty tenisowe. Z kolei popowicka hala stanęła w południowej części innej łąki gimnastycznej Jahnwiese użytkowanej jako miejsce ćwiczeń ginastycznych już od początku XX wieku.
Schron przy ul. Ładnej Schron przy ul. Stalowej / Grabiszyńskiej Schron przy pl. Strzegomskim
Schron przy ul. Białodrzewnej Schron przy ul. Ołbińskiej
Powrót do Drezna
Po wyjeździe z Wrocławia w roku 1945 Konwiarz powrócił do Drezna, miasta swojej edukacji. Miasta mocno zniszczonego przez naloty alianckie trzy miesiące przed końcem wojny. Jeszcze w tym samym roku objął stanowisko komisarycznego zarządcy Urzędu Budowlanego Drezna. Wraz z kierowanym przez siebie zespołem opracowywał pierwsze plany odbudowy miasta oraz dokumentował zniszczenia wojenne jakie go dotknęły. W roku 1946 opublikował raport dotyczący stanu zachowania zabytków drezdeńskich. Opracował też w roku 1948 plany odbudowy zniszczonego kampusu Uniwersytetu Technicznego. Na tejże uczelni objął w roku 1947 stanowisko profesora w Katedrze Projektowania i Urbanistyki (Lehrstuhl für Entwurf und Städtebau), które sprawował do przejścia na emeryturę w roku 1950. Współpracował ściśle także z miejscowym Urzędem Urbanistyki i Ochrony Zabytków (Stadtplanung- und Denkmalpflegeamt). Powojenny pobyt Konwiarza w Dreźnie okazał się jednak krótki.
Hanower – ostatnie lata życia
Po podziale Niemiec i utworzeniu Niemieckiej Republiki Demokratycznej zdecydował się w roku 1950 na wyjazd do Niemiec Zachodnich. Osiadł ostatecznie w Hanowerze, gdzie działał jako wolny architekt i urbanista. Doświadczenie w projektowaniu obiektów sportowych w przedwojennym Wrocławiu sprawiło, że zlecono mu wkrótce przygotowanie projektu dużego stadionu miejskiego. We współpracy z architektem Heinzem Goesmannem
Makieta projektu odbudowy Drezna Stadion Dolnosaksoński w Hanowerze
Wybrane dzieła
1911 - wieża Bismarcka w Kępnie 1924-1927 - park sportowy Zalesie wraz ze Stadionem Śląskim 1926 - krematorium na Cmentarzu Grabiszyńskim 1926 - kładki dla pieszych nad ulicą Wróblewskiego łączące obie części terenów wystawowych 1927 - kąpielisko Zachodnie przy ul. Gnieźnieńskiej 1927 - Kąpielisko Północne przy ul. Pasterskiej 1927 - park sportowy Wschód przy ul. Wilczej 1927 - park sportowy Grabiszyn przy ul. Oporowskiej 1928 - hala sportowa z przebieralnią w parku sportowym Dąbie przy ul. Wróblewskiego 1928 - hala sportowa Brückenaue przy ul. Osobowickiej 48 1928 - Kąpielisko Oporów przy ul. Harcerskiej 13 1928 - przebudowa Kąpieliska Zalesie przy ul. Chopina 27 1928 - stacja transformatorowa przy ul. Jesionowej 1929 - sanatorium dzienne dla dzieci wraz z placem zabaw na wystawie WUWA 1929 - kąpielisko leśne i park sportowy na Kozanowie 1929 - basen sportowy na terenie parku sportowego Zalesie 1931 - stacja transformatorowa przy ul. Pułaskiego 1933 - dom mieszkalny fundacji dr Ludwiga Friedmanna przy al. Pracy 27-29 1934 - domy mieszkalne fundacji Wiesnera i Schürtzmanna przy al. Pracy 30-34 1934 - kaplica cmentarza komunalnego na Kozanowie 1935 - dom starców fundacji św. Bernardyna przy ul. Hallera 147 1935 - brama główna terenów wystawowych przy ul. Wróblewskiego 1936 - rozbudowa budynku fundacji Marii Johanny Pulvermacher z domu Rieß w szpitalu Wszystkich Świętych 1936-1939 - rozbudowa parku sportowego Zalesie wraz z przebudową Stadionu Śląskiego 1936 - strzelnica myśliwska na Księżu Małym 1937 - pomnik pamięci SA w Parku Wschodnim 1938 - Hala Państw przy ul. Wystawowej 1 1940-1941 - podziemne schrony przeciwlotnicze pod placem Solnym i Nowym Targiem 1940-1943 - naziemne schrony przeciwlotnicze przy ul. Białodrzewnej, Grabiszyńskiej, Ładnej, Ołbińskiej i pl. Strzegomskim 1952-1954 - stadion piłkarski Niedersachsenstadion w Hanowerze razem z Heinzem Goesmannem
Współudział
1910-1913 - Hala Stulecia, projekt Maksa Berga 1919 - koncepcja przebudowy szpitala Wszystkich Świętych, niezrealizowany projekt Maksa Berga 1919-1920 - koncepcja przebudowy Wrocławia opracowana wraz z Maksem Bergiem i Ludwigiem Moshamerem (niezrealizowana) 1919-1920 - wieżowiec przy pl. Powstańców Warszawy, niezrealizowany projekt Maksa Berga 1920-1921 - wieżowiec przy ul. Tęczowej, niezrealizowany projekt Maksa Berga 1921 - wieżowiec przy Friedrichstraße w Berlinie, niezrealizowany projekt Maksa Berga
Niezrealizowane projekty
1915 - osiedle dla pracowników fabryki C.W. Reger Söhne w Starołęce 1920 - projekt konkursowy zabudowy nabrzeża przy Moście Wysokim w Elblągu 1928 - hala sportów wodnych przy ul Na Grobli 1929 - projekt przebudowy trasy łączącej dworzec Świebodzki z Rynkiem 1939 - projekty hal targowych Oderhalle i Donauhalle w południowej części terenów wystawowych 1943 - projekt rozbudowy osiedla przy ul. Piwnika-Ponurego na Psim Polu
Publikacje
1913 - Alt-Schlesien: Architektur, Raumkunst, Kunstgewerbe, Verl. J. Hoffmann, Stuttgart. 1924 - Deutschlands Städtebau - Breslau [w:] Hallama Georg, Breslaus. Stadtbild und Bauten der Neuzeit, DARI, Berlin-Halensee. 1925 - Neue Baukunst in Breslau [w:] Wasmuths Monatshefte für Baukunst, Bd. 4, ss. 152–164. 1926 - Die Baukunst Breslaus, Graß, Barth & Comp., Breslau. (współautor Bernhard Stephan) 1928 - Der Sportpark Breslau-Leerbeutel, Stadtamt für Leibesübungen, Breslau. 1930 - Deutscher Sportbau, Deutscher Reichsausschuss für Leibesübungen, Berlin. (współautor Karl Brandt) 1931 - Die neuen Freibadeanlagen in Breslau [w:] Deutsche Bauzeitung, Bd. 61-62, ss. 365–372. 1932 - Bauten für Spiel, Sport und Turnen, Verlagsgesellschaft Müller, Eberswalde-Berlin. 1933 - Jahrhunderthalle - Nationaldenkmal, Städtisches Verkehrsamt,Breslau. 1937 - Neubauten der Stadt Breslau [w:] Deutsche Bauzeitung, ss.106–116. 1940 - Die Staatenhalle in Breslau [w:] Ostdeutsche Bauzeitung, Bd. 21, ss. 95–98. 1948 - Über den geplanten Wiederaufbau der zerstörten Institute und Anlagen der TH Dresden und die erste Planung eines neuen Hochschulviertels in Dresden Süd, Dresden. 1955 - Städtebauliche Untersuchungen über die Spiel-, Sport- und Badeanlagen im Rahmen der Wiederaufbauplanung der Stadt Hagen, Oberstadtdirektor Hagen. (współautor Heinrich Knipping) 1957 - Sport- und Erholungsanlagen in Duisburg, Duisburg.
