Budynek alumnatu usytuowany jest centrum miasta Trzemeszna przy południowej pierzei placu Kosmowskiego. Frontem zwrócony w stronę placu wraz z przylegającymi do niego dwoma bramami przejazdowymi zajmuje całą szerokość działki. Brama od strony zachodniej prowadzi do ogrodu, natomiast wschodnia na podwórze sąsiedniego budynku. Alumnat zachował plan, bryłę, konstrukcję i materiał z czasów budowy. Budynek jednopiętrowy, wolnostojący jest podpiwniczony, wzniesiony na planie w kształcie podkowy, składa się z trzech prostokątnych skrzydeł, z frontowym dziedzińcem odgrodzonym od placu murem z bramą. Na osi skrzydła środkowego od strony ogrodu znajduje się kwadratowy ryzalit o szerokości sieni przejazdowej. W poziomie parteru sień łączy frontowy dziedziniec z ogrodem natomiast na piętrze nad nią znajduje się kwadratowa kaplica z prezbiterium umieszczonym w ryzalicie elewacji ogrodowej. Na parterze zachowany jest pierwotny układ wnętrz, z korytarzami od strony dziedzińca i większymi salami w bocznych skrzydłach budynku od frontu. W narożach dziedzińca znajdują się dwie klatki schodowe prowadzące na piętro. Budowla murowana z cegły ceramicznej otynkowana, przykryta w części środkowej dachem dwuspadowym, nad skrzydłami bocznymi dachem trójspadowym z charakterystycznymi wygiętymi od dołu połaciami. Wszystkie połacie pokryte są dachówką. W elewacji ogrodowej wydatny ryzalit z arkadami w przyziemiu, nakryty został niższym dachem trójspadowym, zwieńczonym krzyżem. Klatki schodowe na dziedzińcu nakrywają odrębne dachy pulpitowe. Front tworzą trójosiowe ściany szczytowe dwóch bocznych skrzydeł oraz trójdzielny ozdobny portal bramy głównej usytuowany na osi budynku. Elewację frontową podkreślają: płytki cokół, wydatny gzyms podokapowy, tynkowe opaski okienne oraz „lustra” z oknami przyziemia i piętra. Portal bramy zamknięty półkoliście podkreślony został opaską oraz parą kolumn kompozytowych, na których belkowanie z profilowanym gzymsem, wygiętym pośrodku nad marmurową tablicą. W tablicy zgodnie z programem ikonograficznym gloryfikującym króla, jako protektora nauki umieszczona została płaskorzeźba z popiersiem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i napisem „SCIENTIARUM SUPREMUS RESTAURATOR”. Poniżej w kartuszu w obramieniu rokokowym inicjały króla S(tanislaus) A(ugustus) R(ex) i napis: QUO REGNANTE ERECTUM ANNO 1773/ FAVENTE FIRMATU1775/COLLEGIUM/PERENNATURO PERENNET. W medalionach herb króla (CIOŁEK), herb Polski i Litwy oraz Oko Opatrzności. Szczyt portalu wieńczy korona na poduszce oraz wyprowadzona na przedłużeniu kolumn, attyka z wazonami umieszczonymi na postumentach. W bramie znajdują się dwuskrzydłowe drewniane wrota, z których podczas remontu zostały usunięte herby Kościesza opata Kosmowskiego. Po bokach portalu mury ujęte w pilastry i postumenty z półkoliście zamkniętymi arkadami, z drewnianymi szczeblinami i umieszczoną powyżej drewnianą balustradą. Elewacje od strony podwórza analogicznie jak od frontu zaakcentowane zostały opaskami okiennymi. Pozostałe elewacje gładkie z nieznacznie podkreślonym cokołem na wysokości okien przyziemia oraz gzymsem okapowym. Wyróżnia się elewacja ryzalitu z narożami ujętymi pilastrami wielkiego porządku kaplicy, arkadami przyziemia o wykroju koszowym oraz oknami zamkniętymi półkoliście. We frontowych pomieszczeniach skrzydeł bocznych większe sale pełniły funkcje sal lekcyjnych, od wschodu usytuowana była jadalnia z pomieszczeniami kuchennymi, od zachodu pomieszczenia służące do zajęć szkolnych. W kaplicy na piętrze prezbiterium wydzielone zostało arkadą tęczową. Prawdopodobnie pod tynkami znajduje się pierwotna polichromia rokokowa z ok. 1775 r. o motywach architektonicznych na lizenach, motywach roślinnych (akant i bukiety róż) w ościeżach okien i arkad, przedstawieniach figuralnych (baranek Eucharystyczny i medaliony z popiersiami czterech Ewangelistów) na stropie oraz patronów młodzieży św. Stanisława Kostki i św. Kazimierza na ścianach po bokach tęczy. W wyposażeniu wnętrza kaplicy późnobarokowy obraz z 1775 r. przedstawiający opata Kosmowskiego z alumnami oddający się pod opiekę M.B. Częstochowskiej.



Zabytek niedostępny. Możliwość oglądu z zewnątrz elewacji frontowej.



Oprac. Radomiła Banach, OT NID w Poznaniu, 27-11-2017 r.