Województwo śląskie

Ratusz jest przykładem budownictwa municypalnego w stylu klasycystycznym z pierwszej połowy XIX w. Stanowi integralny element przestrzenny zabytkowej zabudowy rynku, która zachowała swój średniowieczny układ.

Historia

Toszek, niewielkie miasto znajdujące się dawniej na szlaku handlowym prowadzącym z Krakowa do Wrocławia, otrzymało prawa miejskie w drugiej połowie XIII wieku. Wykształcony w średniowieczu układ urbanistyczny z szachownicową siatką ulic i prostokątnym rynkiem otaczały mury obronne z bramami miejskimi. Miasto, wielokrotnie naznaczone pożarami, silnie ucierpiało podczas pożogi w 1833 roku. Obecna zabudowa przyrynkowa o zachowanym układzie pochodzi z XIX i XX w. Pierwszy drewniany ratusz pochodzący przypuszczalnie z XIV lub XV wieku był usytuowany pośrodku rynku. W 1767 roku drewniany ratusz został zastąpiony murowanym, wzniesionym z wykorzystaniem materiału z rozebranych murów i bram miejskich. Nowy gmach usytuowano w zmienionej lokalizacji w południowym narożniku wschodniej pierzei rynku. Obecny ratusz w Toszku został wzniesiony w 1834-1836 w miejscu wcześniejszego, który spłonął podczas wielkiego pożaru miasta w 1833 roku. W czasie II wojny światowej ratusz wraz z miastem uległ zniszczeniu. W latach 1958-1959 został odbudowany wgedług projektu Ireneusza Sławińskigo. W latach 70. i 90. XX w. był doraźnie remontowany. W latach 2015-2024 został poddany kompleksowym pracom remontowo-konserwatorskim.

Opis

Budynek ratusza położony jest we wschodniej pierzei rynku pomiędzy ulicami Bolesława Chrobrego i Ratuszową. Obiekt usytuowany jest na wydłużonej parceli od strony wschodniej zabudowanej budynkiem gospodarczym. Przestrzeń pomiędzy budynkami wypełnia dziedziniec w kształcie prostokąta, zamknięty od strony ul. Chrobrego oraz Ratuszowej murowanym ogrodzeniem z dwiema bramami. Wejście do budynku znajduje się od strony ul. Bolesława Chrobrego. Ratusz jest wolnostojący, murowany z cegły i  otynkowany, wzniesiony na rzucie prostokąta z pseudoryzalitami w narożnikach. Dwupiętrowa podpiwniczona bryła z poddaszem zaakcentowana jest od strony rynku (zachodniej) parą kwadratowych wież, nieznacznie występujących przed lico muru. Budynek nakrywa czterospadowy dach w konstrukcji drewnianej o poszyciu z blachy. Wieże zwieńczone balustradami nakrywają dachy płaskie. Podziały horyzontalne elewacji podkreślają cokół zwieńczony gzymsem oraz gzymsy kordonowy i wieńczący obiegające budynek dookoła. Kondygnację przyziemia akcentuje psudorustyka. Okna na kondygnacji parteru są półkoliste, a powyżej – prosto zamknięte. Wieże zdobione są detalem architektonicznym przypominającym machikuły. Elewację zachodnią na poziomie przyziemia urozmaica niewielki taras. Układ wnętrza jest dwutraktowy, z sienią na osi prowadzącą do dwubiegowej klatki schodowej w tylnym trakcie. Piwnice nakrywają sklepienia kolebkowe i krzyżowo-kolebkowe. Sień nakrywają sklepienia krzyżowe na gurtach, wsparte na czworobocznym filarze, korytarze – sklepienia kolebkowe (parter) i żaglaste na gurtach (I i II piętro), a klatkę schodową sklepienia – kolebkowe i żaglaste.

Oprac. Dorota Folan, OT NID w Katowicach, 05.2025 r.

Dodał: Desperado, 2026-06-03 10:00:28

więcej

Hostel Młotek i Perlik mieści się w dwóch zabytkowych kamienicach z końca XVI i z XVIII  w.  Do połowy XIX w. znajdowała się tu szkoła protestancka, później zadomowiła się tu aż na 100 lat słynna fabryka mydła Józefa Lukaschika, natomiast w okresie plebiscytu na Górnym Śląsku miejsce to upodobali sobie żołnierze brytyjscy, tworząc w nim oficerską kwaterę. Od 1965 r. budynek stanowi siedzibę Stowarzyszenia Miłośników Ziemio Tarnogórskiej. W latach 1965 – 2020 funkcjonował tu dom wycieczkowy Gwarek świadczący usługi noclegowe dla grup wycieczkowych.

Dodał: da signa, 2026-06-02 14:10:19

więcej

Obiekt posiada wysokie wartości artystyczne oraz architektoniczne w skali regionu. Stanowi cenny przykład renesansowej architektury mieszkaniowej o bogatej dekoracji sztukatorskiej fasady utrzymanej w stylu klasycystycznym. Dodatkowo budynek stanowi istotny element południowej pierzei ulicy Gliwickiej, będący przykładem budownictwa miejskiego z okresu najintensywniejszego rozwoju miasta.

Historia

W XVI w. doszło do ostatecznego ukształtowania oraz wyboru lokalizacji rynku w Tarnowskich Górach, z czym związany był bezpośrednio rozkwit starego miasta, datowany na lata 1550-1582. Kamienica przy ulicy Gliwickiej 4 powstała w XVI w., od 1845 r. aż do II wojny światowej funkcjonowała w niej fabryka mydła założona przez ówczesnego właściciela Józefa Łukasika. Wśród licznych przekształceń obiektu należy wymienić nadbudowę jednej kondygnacji przeprowadzoną w XIX w. W 1891 r. część pomieszczeń zaadaptowano na potrzeby funkcjonującego tu sklepu, a w 1901 r. od strony południowej dobudowano pomieszczenia gospodarcze oraz wprowadzono zmiany w obrębie elewacji frontowej (zamurowano oraz powiększono część otworów). Po zakończeniu II wojny obiekt znajdował się w bardzo złym stanie technicznym, w latach 40-50 miała miejsce jego odbudowa. Pierwszego użytkownika tuż po zakończonych pracach stanowiła Spółdzielnia ,,Piaski’’ zajmująca się produkcją ozdób choinkowych, a obiekt pełnił rolę magazynu. W latach 70-tych kamienicą zarządzało Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, które w latach 1971-1971 przeprowadziło generalny remont kamienicy. Od 1998 r. Stowarzyszenie jest właścicielem obiektu, który zaadoptowano na cele biurowe oraz kawiarnie. Ostatnie prace remontowe przeprowadzono w latach 2003-2004 nagrodzono na wniosek Burmistrza Tarnowskich Gór tytułem ,,Budowa Roku 2004’’, w kategorii remont zabytkowego obiektu.

Opis

Ustawiony frontem do drogi budynek zlokalizowany jest w obrębie zwartej zabudowy południowej pierzei ulicy Gliwickiej, pod nr 4. Kamienica położona jest w centrum miasta Tarnowskie Góry, w niewielkiej odległości od rynku, na południe od ratusza. Pełniący pierwotnie funkcje mieszkalne obiekt wzniesiono w stylu renesansu z elementami klasycyzmu na planie zbliżonym do prostokąta z niewielką, parterową przybudówką w części południowej. Jest to murowany, otynkowany, dwukondygnacyjny, podpiwniczony budynek z użytkowym poddaszem, wykonany w obrębie piwnic z kamienia łamanego na zaprawie wapiennej, powyżej z cegły pełnej. Obiekt posiada zwartą bryłę nakrytą dachem dwuspadowym z niewielkimi lukarnami doświetlającymi pomieszczenia w obrębie poddasza. W obrębie piwnic oraz parteru zachowały się oryginalne sklepienia kolebkowe, w części wzbogacone dodatkowo lunetami, powyżej proste sklepienia typu Kleina. Więźba dachowa wykonana w konstrukcji drewnianej, krokwiowo-płatwiowej. Elewacja tylna pozbawiona dekoracji, frontowa o funkcji reprezentacyjnej bogata w detal, w obrębie parteru dwuosiowa, składa się z prostokątnej witryny doświetlającej wnętrze kawiarni oraz zlokalizowanego w części zachodniej portalu zamkniętego łukiem pełnym ze zwornikiem w obrębie archiwolty mieszczącego główne wejście w formie dwuskrzydłowych drzwi ramowo-płycinowych zwieńczonych nadświetlem. Piętro wydzielono gzymsem, powyżej otwory okienne rozmieszczone symetrycznie, ujęte w opaski. Powyżej wyodrębniony w obrębie połaci dachowej trójkątny tympanon. Wnętrza o prostym dwutraktowym podziale, z sienią na przestrzał w części zachodniej w obrębie której zlokalizowane są schody na poszczególne kondygnacje. Kamienica pozbawiona jest pierwotnego wyposażenia oraz wystroju za wyjątkiem piwnic oraz parteru o niewielkich przekształceniach w obrębie artykulacji wnętrz. Zabytek dostępny z zewnątrz dla zwiedzających.

Oprac. Agata Mucha, OT NID w Katowicach, 09.02.2015 r.

Źródło:

Dodał: Gandalf, 2026-06-02 12:38:23

więcej

Szkoła wzniesiona w 1908 r. była wtedy najnowocześniejszą placówka tego typu w powiecie bytomskim. Koszt budowy wyniósł 157 000 marek, a szkoła była wyposażona w przestronne izby lekcyjne, kuchnie do nauki gotowania, sale do prac ręcznych, łaźnie na 50 miejsc oraz centralne ogrzewanie.

Dodał: Dana , 2026-06-02 10:43:27

W dniu 19 listopada 2024, Bytomskie Przedsiębiorstwo Komunalne zawarło umowę z Wykonawcą na przebudowę, remont i docieplenie nieużytkowanego budynku biurowego przy ul. Zabrzańskiej 1 znającego się na terenie zaplecza technicznego Spółki.

[...]

Zakończenie inwestycji planowane jest na grudzień 2025 r.

Źródło: 

Dodał: elot360, 2026-06-02 01:17:45

Najstarszy zachowany budynek mieszkalny na Szombierkach. Kamienica wybudowana w 1889 r. Na elewacji budynku zachował się napis "Erbaut 1889" z inicjałami właściciela.

Dodał: Schomberg, 2026-06-01 01:33:20

Jeden z piękniejszych budynków w śródmieściu Sosnowca - dawna kamienica Binderów znajdująca się na rogu ulic Warszawskiej 18 i Modrzejowskiej 3.



Binderowie, pierwsi właściciele kamienicy, przybyli do Sosnowca około 1880 i wybudowali narożną kamienicę. Idealna lokalizacja pozwoliła im wynajmować pomieszczenia firmom z różnych branż. Druga część domu, ta, która stoi przy ulicy Warszawskiej 18, powstała już na początku XX w. Ale to nie koniec rozbudowy posiadłości żydowskich przedsiębiorców. W latach 30. XX w. stanęła bowiem ostatnia część, ta z dzisiejszym adresem Warszawska 18a. To tutaj mieściło się słynne kino „Sfinks”, które zapisało się w historii jako miejsce debiutu Jana Kiepury w 1923. Kino było własnością braci Binderów, Maksa i Wilhelma. Do środka wcześniej wchodziło się poprzez podwórze, do sali przylegającej do osiemnastki, po przebudowie zaś, budynek z numerem 18a posiadał długi korytarz będący holem kina. Jeszcze przed pierwszą wojną światową lokal reklamowano jako największy i najwspanialszy Teatr Kinematograficzny w Zagłębiu. Program zmieniano dwa razy w tygodniu, we wtorki i w soboty. Oprócz krótkich filmów, na scenie „Sfinksa” prezentowano formy dramatyczne, komediowe i kabaretowe, a także programy muzyczne. W dawnym kinie w latach PRL-u znajdował się klub spółdzielczy, w latach 90. sklep z meblami, później centrum chińskie. W PRL-u w kamienicy mieścił się do 1987 r. także dosyć wówczas popularny fotoplastikon. Od 1948 r. właścicielem fotoplastikonu był Feliks Skurczyński, a od 1971 r. jego syn Michał.

Obecnie jest w tym budynku Hotel "Centrum Sosnowiec".

Dodał: 4elza, 2026-05-27 23:41:02

więcej

Rzeźba Akrobata - instalacja plenerowa autorstwa lokalnego artysty Dariusza Fodczuka, usytuowana w parku obok Urzędu Miejskiego, czterometrowa stalowa postać mężczyzny stojącego na głowie na otwartej księdze. Rzeźba powstała w ramach programu Międzynarodowych Rezydencji Artystycznych „Incydenty 2009”, organizowanego przez Galerię Bielską BWA.

Dodał: 4elza, 2026-05-26 06:28:17

Kościół parafialny w Gwoździanach - kopia kościoła z Kościelisk.

Gwoździany do 1976 r. nie posiadały własnego kościoła. Przez całe stulecia mieszkańcy tej osady uczęszczali do odległego o 7 km kościoła w Dobrodzieniu. Zamysł zbudowania w tej miejscowości kościoła i utworzenia tam własnej parafii zrodził się już we wczesnych latach powojennych, jednak względy polityczne nie pozwoliły go zrealizować. Postanowiono więc przechytrzyć władze. W latach 70. ówczesny proboszcz dobrodzieński ks. Stanisław Kras postanowił przenieść do Gwoździan niszczejący i nieczynny od 1946 r. drewniany kościółek pw. Nawiedzenia NMP z Kościelisk k. Olesna. Pomysł ten miał także na celu ocalenie od zniszczenia tego zabytku drewnianej architektury sakralnej.

Po uzyskaniu zgody władz przystąpiono w 1976 r. do rozbiórki świątyni. Wszystkie elementy drewnianej konstrukcji zinwentaryzowane i ponumerowane przewieziono na nowe miejsce w Gwoździanach. Nie są znane nazwiska budowniczych kościoła z 1576 r., wiadomo jednak, kto go dokładnie, po 400 latach, wiernie odtworzył. Całością robót pod nadzorem konserwatora zabytków kierował mistrz ciesielski Paweł Lorenc, zaś budową zajęli się miejscowi fachowcy, m.in. Roman Zajonc, Teodor Bodora, Piotr Pawołka, Karol Szczygieł i Karol Polok, przy aktywnym udziale wszystkich mieszkańców wioski. Kościółek stojący kiedyś na wzgórzu zbudowano również na wzniesieniu.

Oryginalnymi częściami z dawnego kościoła są belka nad drzwiami wejściowymi z datą 1576 oraz dwa krzyże znajdujące się na wieżach kościoła. O starej świątyni wiadomo, że była ona kościołem orientowanym, konstrukcji zrębowej na pomurowaniu z kamienia. Wieża, stanowiąca samodzielny element konstrukcyjny, została zbudowana w XVII bądź XVIII w. Protokół kanoniczny wrocławskiej kurii z 1679 r. stwierdza m.in., że kościół w Kościeliskach był pod opieką ojców Augustynów z Olesna, posiadał sześć okien, dwoje drzwi, ołtarz z pomalowanych desek, "chorus", małe organy i małą drewnianą zakrystię. Kościółek jest także wymieniony w protokole kanonicznym z 1687 r., w którym miejscowość nosi nazwę Kosteletz vulgo Kościeliska. W protokole czytamy m.in. "... kościół nie konserwowany, ołtarz nakryty obrusem, organy sprawne, w drewnianej zakrystii komoda, ambona ozdobiona...".

Dodał: Mariusz Brzeziński, 2026-05-25 12:14:15

więcej