Kamienica Dochodowa Pocztowej Kasy Oszczędności to modernistyczna kamienica z elementami neobarokowymi oraz klasycznymi położona na Starej Ochocie przy ulicy Filtrowej 68, w bezpośrednim sąsiedztwie pl. Gabriela Narutowicza.
Kamienica powstała dla Pocztowej Kasy Oszczędności jako dom dochodowy w latach 1925-1926, a jego projektantem był Józef Handzelewicz. Był to jeden z pierwszych dużych domów mieszkalnych na Ochocie. 31 lipca 1944 roku około godziny 19 w tym budynku doszło do podpisania rozkazu o wybuchu powstania warszawskiego dnia następnego (1 sierpnia) o godzinie 17. Na podstawie informacji o zbliżaniu się Rosjan na Pragę, za zgodą Delegata Rządu RP na Kraj Jana Stanisława Jankowskiego, rozkaz podpisał płk dypl. Antoni Chruściel "Monter". Budynek spłonął podczas walk, zachowały się jednak w mury i po wojnie został odbudowany ze zmienioną ostatnią kondygnacją. 8 lipca 2005 roku budynek został wpisany na listę wojewódzkiego konserwatora zabytków, a w 2006 roku przeszedł generalny remont.

Budynek zdobią liczne detale architektoniczne. Dwukondygnacyjny przejazd bramny zwieńczony jest rzeźbą orła oraz dwoma puttami przytrzymującymi baranka, a nad dwoma bocznymi wejściami widnieję baranie głowy, a powyżej nich rogi obfitości. Nad drzwiami położonymi bliżej pl. Narutowicza zachowała się przedwojenna tabliczka adresowa z adresem, numerem hipotecznym, komisariatem oraz właścicielem budynku. Sień przejazdowa jest sklepiona, podparta dwoma doryckimi kolumnami, między nimi znajduje się także kapliczka. Na fasadzie widnieją także dwie tablice pamiątkowe: jedna upamiętnia płk. dypl. Antoniego Chruściela "Montera" i podpisanie rozkazu o wybuchu powstania warszawskiego, a druga informuje o przynależności domu do Pocztowej Kasy Oszczędności.

Ulica Grójecka to główna ulica warszawskiej dzielnicy Ochota, biegnąca od Placu Artura Zawiszy do wiaduktu linii kolei radomskiej na granicy z dzielnicą Włochy, gdzie przechodzi w al. Krakowską.
Historia
Ulica Grójecka powstała na miejscu starego traktu, uregulowanego w latach 1818-1823, biegnącego przez wieś Raków oraz miasta Grójec i Radom do Krakowa; jednocześnie obsadzono ją dwoma szpalerami drzew.

Okres przedzaborowy
Pierwszą zabudowę nowej ulicy stanowiły dwie cegielnie, powstałe przed rokiem 1829. Pierwsza z nich znajdowała się w rozwidleniu Szosy Krakowskiej i Drogi Jerozolimskiej, czyli dzisiejszych Al. Jerozolimskich. Drugą usytuowano u zbiegu z Drogą Królewską, czyli dzisiejszą ul. Niemcewicza; wypada tu powiedzieć o niej słów kilka. Przeprowadzono ją w roku 1768 jako obsadzoną lipami aleję wiodącą od traktu Wolskiego do Zamku Ujazdowskiego; jej przebieg pokrywa się z dzisiejszym ciągiem ulic Prądzyńskiego, Niemcewicza, Nowowiejskiej, Al. Wyzwolenia do Placu Na Rozdrożu. Co prawda w okresie 1881-86 Drogę Królewską przecięły zabudowania Filtrów Lindleya, jednak jej bieg oznaczono tam sadząc aleję platanów. Na wysokości dzisiejszego skrzyżowania z ul. Kaliską wzniesiono murowaną karczmę, zwaną Ochota; od niej pochodzi nazwa powstałej nieco później osady, potem wsi i wreszcie dzielnicy. Wieś Ochota ciągnęła się aż po linię ulicy Opaczewskiej, tworzącej wraz z dzisiejszą ulicą Banacha znany już w średniowieczu trakt z Błonia do Czerska.

Okres Zaboru Rosyjskiego
W roku 1818 na dzisiejszym Pl. Zawiszy wzniesiono okrągłe pawilony Rogatek Jerozolimskich, które zamknęły perspektywę ulicy w kierunku północnym. Od lat siedemdziesiątych XIX wieku właśnie ten bliski rogatkom odcinek Grójeckiej otrzymał zabudowę, składającą się z niewielkich, parterowych i często drewnianych domów. Parzysta strona ulicy długo nie posiadała wartej wzmianki zabudowy: kilka domów drewnianych wznosiło się w rejonie ul. Spiskiej. W roku 1909 przyłączono do Warszawy odcinek Grójeckiej od Pl. Zawiszy do Niemcewicza; wzniesione krótko potem domy liczyły wyłącznie po cztery piętra i otrzymały bardzo skromną dekoracją fasad, lub w ogóle jej nie posiadały. Przesunięcie granic Warszawy uczyniło z sielskiej wsi Ochoty szybko rozwijające się przedmieście; bliskość miasta oddziaływała już dużo wcześniej - miejskie kamienice powstawały tu już przed rokiem 1901, a wytyczone krótko po tej dacie przecznice Przemyska, Częstochowska i Winnicka zabudowano niemal natychmiast. Owe czynszowe domy budowane pod wynajem cechował niewielki metraż mieszkań i ich niski standard; ich mieszkańcami byli niezamożni robotnicy, rzemieślnicy i drobni kupcy. Tymczasem Warszawa rozwijała się, zagarniając coraz większy teren: w roku 1916 przyłączono do miasta wieś Ochotę.

Okres Drugiej Rzeczpospolitej
W roku 1919 przyłączono pozostały odcinek Grójeckiej, aż po tory Kolei Radomskiej. W roku 1921 Grójecką pojechał pierwszy tramwaj linii 7 : kursował z ul. Radzymińskiej do zbiegu Grójeckiej i Opaczewskiej; w roku 1923 linię wydłużono do Okęcia. U zbiegu z Opaczewską od roku 1917 działało targowisko warzyw i owoców, zwane potocznie Zieleniakiem; w latach dwudziestych plac wybrukowano i skanalizowano, na jego tyłach zaś wybudowano w latach 1925-27 gmach Szkół Powszechnych 188 i 189, projektowany przez Franciszka Szaniora. Grójecka była wówczas ulicą brukowaną polnym kamieniem, oświetloną latarniami znajdującymi się na trakcyjnych słupach tramwajowych marki Siemens, montowanych w Warszawie od roku 1908. Coraz większa liczba mieszkańców Ochoty pociągnęła za sobą konieczność wzniesienia dużej świątyni, mogącej ich pomieścić; w roku 1911 na placu podarowanym przez Jana Grądzkę rozpoczęto prace przy budowie kościoła Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, zaprojektowanego przez Oskara Sosnowskiego; w miejscu gdzie znajduje się dziś dom parafialny i mieszkania duszpasterzy wzniesiono drewnianą dzwonnicę nakrytą dwustopniowym, czterospadowym dachem. Nieco skośne względem ulicy usytuowanie bryły kościoła jest śladem niezrealizowanego zamierzenia urbanistycznego: jej widok miał zamykać perspektywę ul. Uniwersyteckiej, którą planowano wydłużyć przez teren Pola Mokotowskiego aż do ulicy Madalińskiego na Mokotowie. Brak funduszy sprawił, że budowa kościoła ciągnęła się blisko 14 lat; świątyni nigdy też nie ukończono - zabrakło planowanego w projekcie hełmu wieńczącego wieżę, nakrytą dziś prowizorycznie płaskim, czterospadowym daszkiem. Mimo to kościół Niepokalanego Poczęcia jest najwybitniejszym w Polsce dziełem modernizmu bazującego na formach historycznych. We wnętrzu warto zobaczyć Kaplicę Pana Jezusa Ukrzyżowanego, wraz z przedsoborowym eucharystycznym ołtarzem i umieszczonym tu wtórnie krucyfiksem z XVII wieku. W roku 1923 utworzono przed kościołem Plac Gabriela Narutowicza, wraz z otaczającymi go półkoliście ulicami Akademicką, Maurycego Mochnackiego i Józefa Mianowskiego; w latach 1923-30 przy ul. Akademickiej według projektu Kazimierza Tołłoczki wzniesiono ogromny akademik, Dom Mieszkalny Centrali Akademickiej Bratniej Pomocy. Równolegle na samym placu utworzono pętlę tramwajową, gdzie kończyły trasę linie 6, 17, 22 i 25. Lata dwudzieste i trzydzieste przyniosły budowę licznych domów spółdzielczych, oraz - szczególnie pod koniec trzeciej dekady - domów dochodowych. W ich parterowe pomieszczenia zajmowały niewielkie sklepiki, zaś jedyną placówką o aspiracjach kulturotwórczych było Kino "Oaza", działające w latach 1929-38 u zbiegu z Radomską. Pod nr. 27 w latach 1935-36 według projektu Romana Felińskiego wzniósł dla siebie kamienicę Marcin Weinfeld - architekt nieco zapomniany, twórca pierwszego warszawskiego "wieżowca" - Prudentialu, wzniesionego w latach 1931-1934.

Okres Drugiej Wojny Światowej
Rok 1939 przyniósł znaczne zniszczenia w zabudowie Grójeckiej; od 8 września trwał tu szturm wojsk niemieckich, zakończony przejściowym zwycięstwem wojsk polskich i mieszkańców dzielnicy (obronę na tym odcinku upamiętniono pomnikiem "Barykada Września" znajdującym się u wylotu ul. Opaczewskiej). Dużo bardziej krwawe były wydarzenia roku 1944; tragicznego pogromu mieszkańców Grójeckiej i całej dzielnicy dokonali zbrodniarze z kolaboranckiej formacji SS RONA – wydarzenia te przeszły do historii jako Rzeź Ochoty. Miejscem gwałtów i mordów był plac targowy zwany Zieleniakiem oraz budynek szkoły na jego tyłach (okolice ul. Opaczewskiej). Na zawsze w historii miasta zapisała się wtedy "Reduta Wawelska" - obsadzone przez powstańców kamienice Grójecka 45, Uniwersytecka 1 i Wawelska 60; upadły jako ostatnie w dzielnicy. Oddziały ppor. Jerzego Gołębiewskiego "Stacha" wycofały się kanałami na teren Kolonii Staszica; następnie zdziesiątkowane i rozproszone połączyły się z oddziałami Batalionu "Golski" w śródmieściu. Podczas okupacji ulica nosiła nazwę "Radomerstrasse" ("Ulica Radomska").

Okres powojenny
W pobliżu glinianek, w okolicach współczesnego pomnika Obrońców Warszawy przypuszcza się miejsce potajemnego pochówku skazanych 19 marca 1945 r w tzw. procesie lubelskiego PAS członków podziemia niepodległościowego. W okresie powojennym część domów wyremontowano, część - głównie starszych - rozebrano. Asfaltowa nawierzchnia jezdni pojawiła się dopiero około roku 1970; równolegle wymieniono słupy trakcyjne firmy Siemens. Nowe bloki wybudowane w rejonie Pl. Zawiszy nieco zatarły dawny charakter ulicy, jednak rejon Placu Gabriela Narutowicza zachował wiele z klimatu dawnej Ochoty.
Źródło:

Ulicę Filtrową przeprowadzono około roku 1893, początkowo tylko na odcinku od ul. Suchej (obecnie Krzywickiego) do Raszyńskiej, przy okazji powiększania terenów Filtrów Lindleya; równocześnie wzdłuż północnej pierzei ulicy wzniesiono odcinek otaczającego je muru.

Fragment ulicy pomiędzy Topolową (dziś: al. Niepodległości) a Suchą powstał przed rokiem 1914, uregulowano go jednak dopiero w związku z budową Kolonii Staszica około roku 1922. W tym czasie wytyczono także końcowy fragment ulicy – do pl. Narutowicza; jako ostatni powstał fragment początkowy, pomiędzy Al. Niepodległości a Polem Mokotowskim – około roku 1927.

Tereny rozciągające się od Filtrowej aż po ul. Wawelską zajmowały ówcześnie drewniane baraki koszarowe, użytkowane do roku 1915 przez wojska rosyjskie; samą ulicę przecinała wiodąca do nich bocznica kolejowa. Gwałtowny rozwój ulicy nastąpił w okresie międzywojennym, wraz z pojawieniem się budownictwa spółdzielczego na Ochocie. Do pierwszych spółdzielni należała Spółdzielnia Budowlano – Mieszkaniowa im. Lubeckiego, zabudowująca tereny w rejonie ulic Filtrowej, Wawelskiej, Mochnackiego i Górnickiego. Z czasem Kolonia Lubeckiego rozpadła się, tworząc niewielkie osiedla należące do kilku spółdzielni; tu także inwestowały wojsko i policja oraz instytucje państwowe, wznoszące domy dla swych pracowników. Jedynym budynkiem służącym ogółowi społeczeństwa stał się gmach Urzędu Województwa Warszawskiego, wybudowany w roku 1938 pod nr. 57; jego historyzująca sylweta nawiązuje do magnackich rezydencji. W roku 1926 ulicą Filtrową pojechał pierwszy tramwaj, łączący ulicę Suchą z pl. Narutowicza. Od ulicy rozpoczynać się miało też imponujące założenie alei Wielkopolski, której zrealizowany w latach 1932-35 fragment istnieje do dziś w postaci malowniczego Zieleńca Wielkopolskiego. W roku 1944 zabudowa ulicy spłonęła; dzięki późnemu okresowi jej powstania i nowoczesnej konstrukcji wszystkie domy odbudowano do roku 1950. Większość interesującej architektonicznie i cenionej przez mieszkańców architektury zachowała się do dnia dzisiejszego. W okresie powojennym we wschodniej części ulicy, w miejscu dawnego toru wyścigów konnych powstały nowe zabudowania Politechniki Warszawskiej. W ostatnich latach po południowej stronie ulicy na tym odcinku powstały nowoczesne budynki biurowe.

Wikipedia