15 maja 1945 roku, w tydzień po zakończeniu działań wojennych w Europie, do Strzelina przybyła pierwsza zorganizowana grupa Polaków z zadaniem utworzenia polskiej administracji. Decyzją zwycięzców, przywódców trzech mocarstw: Związku Radzieckiego, Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, które miały największy wkład w rozgromieniu niemieckiego faszyzmu, Śląsk, a tym samym ziemia strzelińska, powracała w granice państwa polskiego.
Decyzje te ujrzały światło dzienne w czasie konferencji w Jałcie na Krymie w lutym 1945 roku. Przywódca Związku Radzieckiego Józef Stalin wymógł na prezydencie Stanów Zjednoczonych Franklinie Delano Roosevelcie i premierze Wielkiej Brytanii Winstonie Churchillu zgodę na przyznanie Polsce tzw. ziem zachodnich i północnych jako rekompensatę za zagarnięte przez niego polskie kresy wschodnie. Tak korzystne porozumienie władze radzieckie zaczęły wprowadzać w życie jeszcze przed zakończeniem działań wojennych. Decyzją z 20 lutego 1945 roku Państwowy Komitet Obrony Związku Radzieckiego określił linię Odry i Nysy Łużyckiej jako tymczasową granicę państwa polskiego, z polską administracją jako jedyną na tym terenie władzą cywilną. Konsekwencją tego było powołanie polskich pełnomocników cywilnych przy poszczególnych frontach Armii Czerwonej. Miało to ułatwić przekazywanie władzy polskiej administracji przez radzieckie komendantury wojenne po przejściu frontu.
W Strzelinie radziecka komendantura wojenna została ustanowiona w dniu zdobycia miasta przez wojska radzieckie tj. 25 marca 1945 roku, co zostało podane do publicznej wiadomości w formie obwieszczeń dzień później 26 marca.
W tym czasie na ziemiach północnych i zachodnich, nazywanych wówczas ziemiami odzyskanymi, polski Rząd Tymczasowy rozpoczął organizowanie administracji. Okręg dolnośląski objął Stanisław Piaskowski, jako pełnomocnik rządu, dotychczasowy wicewojewoda kielecki. Wraz z 400-osobową grupą współpracowników, w kwietniu 1945 roku za swoją siedzibę obrał Trzebnicę (Wrocław jako Festung Breslau jeszcze się bronił przed nacierającymi wojskami radzieckimi). Jan Nowakowski, z nominacji Stanisława Piaskowskiego, został pełnomocnikiem polskiego rządu do zorganizowania polskiej administracji w Strzelinie. Pełnomocnictwo zostało wystawione z datą 17 kwietnia 1945 roku. 14-osobowa grupa Polaków z Janem Nowakowskim na czele dotarła do Strzelina 15 maja 1945 roku i wyjątkowo bez przeszkód przejęła administrację nad tzw. XIII okręgiem, który w przyszłości miał stać się Powiatem Strzelińskim. Władzę cywilną nad miastem i okręgiem otrzymał polski pełnomocnik z rąk radzieckiego komendanta Strzelina majora Pochonowicza. Formalne przekazanie miało miejsce 16 maja w godzinach przedpołudniowych w siedzibie komendanta w budynku przy ul. Kolejowej 5 na pierwszym piętrze (dzisiaj ul. Bolka I Świdnickiego siedziba Sądu Rejonowego w Oławie, wydziały zamiejscowe w Strzelinie). Cała operacja odbyła się w wyjątkowo przyjaznej atmosferze, co nie było regułą w tym czasie na Dolnym Śląsku. Radzieckie komendantury wojenne raczej niechętnie dzieliły się swoją władzą.
Pionierzy polskiej administracji zakwaterowani zostali w budynku przy ul. Wolności (dziś znajduje się tam Komenda Powiatowa Policji), wkrótce jednak przenieśli się do siedziby przy ul. Adama Mickiewicza (aktualnie mieści się tam Publiczny Zakład Lecznictwa Ambulatoryjnego). Na frontonie tego budynku można odnaleźć tablicę pamiątkową informującą, że w 1945 roku mieściła się tam siedziba Pełnomocnika Rządu i Starostwa Powiatowego w Strzelinie.
Pierwsze posunięcia polskiej władzy miały na celu przede wszystkim zagwarantowanie bezpieczeństwa wewnętrznego i porządku publicznego, stad utworzenie Komendy Powiatowej Milicji Obywatelskiej i jej pierwszych zamiejscowych posterunków w Wiązowie i w Prusach. Należy pamiętać, że w pierwszych miesiącach po zakończeniu działań wojennych Strzelin (jak większość dolnośląskich miast) stanowił istną beczkę prochu. Utrzymanie porządku wśród wielotysięcznej rzeszy ludności niemieckiej Strzelina, poddanej władzy wojskowej czerwonoarmistów, narażonej dodatkowo na najazdy szabrowników grabiących wszystko co przedstawiało jakąkolwiek wartość, stanowiło nie lada wyzwanie.
Największym jednak wyzwaniem nowej władzy stało się przywrócenie normalnego życia ludności miasta i okolicznych wsi. Wobec pożarów szalejących w mieście po wkroczeniu armii radzieckiej, dla usunięcia ich skutków, już w maju 1945 roku powołana została do życia Strzelińska Spółdzielnia Budowlana. W pierwszej kolejności wyremontowano budynki dla pracowników kamieniołomów, których uruchomienie stało się priorytetowe. Wodociągi miejskie rozpoczęły swoją działalność od 1 czerwca 1945 roku. Już 28 czerwca oddano do użytku odbudowaną linię przesyłową o długości 17 km z miejscowości Księżyce, dzięki czemu Strzelin otrzymał zasilanie w energię elektryczną. Olbrzymie znaczenie dla miasta miało uruchomienie linii kolejowej do Wrocławia i Kamieńca Ząbkowickiego. Dla dokonania zasiewów, do jesieni 1945 roku, przeprowadzono rozminowanie i usunięcie niewypałów z gruntów rolnych, które objęli nowi osadnicy.
