Podwale – ulica w Śródmieściu Warszawy.

Przebieg

Ulica Podwale w WarszawieUlica prowadzi wzdłuż murów staromiejskich od placu Zamkowego do ulicy Nowomiejskiej. Po drodze spotykają się i krzyżują z nią następujące ulice:

Senatorska przy wlocie na plac Zamkowy
Kapitulna
Piekarska
Wąski Dunaj
Kilińskiego
Freta i Nowomiejska
Ulica Podwale jest ulicą jednokierunkową.

Historia
Ulica Podwale powstała u stóp murów miejskich otaczających Stare Miasto. Początkowo zwana była ulicą Zawalną. W miarę powiększania się miasta budowane tu były kamienice bogatszych mieszczan i arystokracji, stopniowo opuszczających panującą wewnątrz murów ciasnotę. Z czasem prestiż ulicy spadł i zapełniła się ona ścisłą zabudową, w którą włączone były historyczne mury. Istniała ona do okresu międzywojennego. Wraz z odsłonięciem i rekonstrukcją umocnień w latach trzydziestych, a następnie w okresie powojennym ulica została ukształtowana w stanie obecnym, wraz z pasem zieleni znajdującym się pomiędzy nią a murami w miejscu usuniętej zabudowy.

Ulica jako założenie urbanistyczne jest w całości wpisana do rejestru zabytków – nr rej. 435.
Źródło: CC-BY-SA 3.0 Polska

Plac stanowi rozległe, dwuhektarowe założenie na planie wydłużonego prostokąta, stanowiąc także centrum osiedla Praga II. Zamknięty jest pomiędzy ulicami Dąbrowszczaków i Jagiellońską.
Przed wybuchem I wojny światowej na obszarze placu znajdowały sie rosyjskie koszary, a po odzyskaniu niepodległości - 36. Pułk Piechoty Legii Akademickiej. Plac został wytyczony jako główna oś Osiedla "Praga II" w latach 1950-1956. Nosił wówczas imię Juliana Leńskiego (Leszczyńskiego). Plac otacza dość wysoka, bo sześciopiętrowa zabudowa w stylu socrealistycznym, odbiegająca jednak od rozwiązań zastosowanych w czasie powstawania innego wielkiego placu tego okresu - śródmiejskiego placu Konstytucji (MDM).
Obecna nazwa placu upamiętnia postać gen. Józefa Hallera, wybitnego polskiego wojskowego i działacza politycznego okresu II RP.

Wytyczona około roku 1300 i wzmiankowana u zarania swych dziejów jako Curvae Rotae, Crzive Colo ulica Krzywe Koło była początkowo uliczką gospodarczą dla posesji umiejscowionych przy Rynku Starego Miasta. Zabudowę jej nieparzystej, przyrynkowej pierzei stanowiły oficyny i zabudowania gospodarcze. Tu w pierwszej połowie XIV wieku powstał pierwszy murowany dom w Starej Warszawie, będący zapewne siedzibą wójta. Jego pozostałości odnaleziono w piwnicach kamienicy Benońskiej pod nr. 6, której pierwszym właścicielem był wzmiankowany po roku 1499 krawiec Biały Xiądz.

Po roku 1379 u zbiegu ulic Krzywe Koło i Brzozowej wybudowano Wieżę Marszałkowską zwaną też Okrągłą.

Pozostała zabudowa jeszcze w XV wieku była wyłącznie drewniana; u zbiegu z ul. Nowomiejską rozciągał się ogród. Pierwsze murowane, późnogotyckie kamieniczki powstały przy ulicy dopiero w XVI wieku.

Po wielkim pożarze Starej Warszawy w roku 1607 domy odbudowano, nadając kamienicom cechy stylistyczne renesansu i baroku.

Obiekty te liczyły zazwyczaj po dwie kondygnacje, po roku 1700 nierzadko trzy. Północna pierzeja długo była zabudowana domostwami drewnianymi, dopiero w XVIII wieku powstały przy niej murowane kamieniczki.

Mieszkańcami Krzywego Koła w średniowieczu byli drobni cechowi rzemieślnicy; w roku 1566 odnotowano istnienie browaru na posesji nr 1.

Kamienica pod nr. 6 w roku 1652 przeszła we władanie benonitów, którzy urządzili w niej działająca niemal 200 lat szkołę dla sierot.

W drugiej połowie XVII wieku rozpoczął się proces stopniowej zabudowy uliczki przymurnej na tyłach zabudowań parzystej pierzei Krzywego Koła.

W XVIII wieku mieszkańcami ulicy stały się też zacne, powszechnie szanowane osobistości: podkomorzy warszawski Stanisław Sobolewski, Jakub Florian Narzymski – wojewoda pomorski; Jan Stefani – muzyk, Andrzej Le Brun – królewski rzeźbiarz. Pod nr. 2 mieściła się pierwsza w Warszawie sztycharnia nut, należąca do kompozytora Jana Engla.

Pauperyzację ulicy przyniósł wiek XIX; co prawda zamieszkiwał przy Krzywym Kole znany warszawski cukiernik Karol Wedel, jednak domy w tym czasie nadmiernie nadbudowano, pozbawiając ich przy tym wszelkiego wystroju fasad. Działały tu wówczas liczne drukarnie, a znaczny odsetek ludności Krzywego Koła stanowili w tym czasie żydzi, parający się handlem i drobnym rzemiosłem.

Począwszy od lat 20. XX w. przy Rynku Starego Miasta wyremontowano pierwsze kamienice dla potrzeb Muzeum Dawnej Warszawy (obecnie jest to Muzeum Historyczne m.st. Warszawy). W latach 30. XX w. kompleks muzealny wchłonął też kamienice przy Krzywym Kole, jednak wybuch wojny w roku 1939 przeszkodził w ukończeniu prac. Zagładę ulicy przyniósł rok 1944, ocalały tylko domy 7 i 9 remontowane krótko przed wybuchem wojny i zaopatrzone w ogniotrwałe stropy.

Pozostałą zabudowę ulicy rozebrano po wojnie, rekonstruując następnie w latach 1952–56 tylko domy frontowe, z licznymi błędami i zmianami w stosunku do stanu sprzed zniszczenia. Na powstałym podwórzu w okresie powojennym utworzono lapidarium Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. W odbudowanych według projektu Stanisława Żaryna kamienicach 7, 9 i 11 działa Archiwum Państwowe m.st. Warszawy.

Wikipedia