Mury obronne są dzisiaj dumą Chełmna i jednym z jego wyróżników, bowiem zachowały się niemal w pełnym obwodzie. Wprawdzie zbudowano tutaj tylko pojedynczą linię murów, bez międzymurza i fosy (fosa istniała jedynie od strony wschodniej i zachodniej), to jednak sama lokalizacja miasta na wzniesieniu podnosiła walor obronny.

Ceglane mury zaczęto wznosić przed 1267 r., podwyższając je w XIV w. i następnie dzięki przywilejowi króla Zygmunta Augusta w 1563 r., kiedy to zamurowano czytelne jeszcze do dziś blanki.

W ciągu murów znajdowało się ok 25 baszt i wież obronnych oraz 7 bram. Do dziś zachowały się 23 baszty i 2 bramy (w tym Merseburska przekształcona i nie pełniąca swej funkcji).



Mury obronne stanowiące jedną z głównych atrakcji i symbol Chełmna. Jako jedne z niewielu obwarowań średniowiecznych w Polsce chełmińskie mury zachowane są prawie w całym obwodzie. Pierwsza informacja o rozpoczęciu ich budowy przez mieszczan Chełmna pochodzi z 1267 r. W 1. poł. XIV w. i w XV w. mury podwyższano, zwieńczając je krenelażem. Kolejne podwyższenie połączone z modernizacją miało miejsce w XVI w.



Lokalizacja: Mury biegną wokół Starego Miasta, częściowo wzdłuż ulic Podmurnej, Stare Planty, Wałowej, przy ulicach Toruńskiej, Biskupiej, al. 3 Maja, Wodnej.



Datowanie: 2. poł. XIII w., 1. ćw. XIV w., XV-XVI w.

Technika, materiał: Murowane na fundamencie z głazów narzutowych, z cegły w wątku wendyjskim, gotyckim i blokowym.

Z 1267 r. pochodzi informacja o rozpoczęciu budowy murów miejskich przez mieszczan Chełmna. W 1. poł. XIV w. i w XV w. mury podwyższono, zwieńczając je krenelażem. Kolejne podwyższenie połączone z modernizacją miało miejsce w XVI w. Około 1620 r. przebudowano przedbramie bramy Chełmińskiej, umieszczając w niej kaplicę Na Bramce. Uszkodzone w czasie wojen szwedzkich obwarowania odnowiono w 1678 r., reperowano je także jeszcze w XIX w. Na lata 1860-1870 datuje się prace rozbiórkowe: rozebrano wszystkie bramy oprócz Chełmińskiej, a także fragment murów na południe od bramy Grudziądzkiej.



Pojedynczy obwód murów obronnych o przebiegu dostosowanym do krawędzi wysoczyzny, na której położone jest miasto. Od północy i południa wykorzystujące naturalne warunki obronne - strome skarpy uniemożliwiające bliskie podejście. Od strony wschodniej i zachodniej, gdzie teren jest bardziej płaski, mury poprzedzone były dawniej fosą. Murowane z cegły w układzie wendyjskim, w partiach późniejszych gotyckim i blokowym, pierwotnie zwieńczone blankowaniem ze strzelnicami, od strony miasta odsadzka wskazująca na istnienie drewnianego ganku obronnego o funkcji komunikacyjnej i obronnej, łączącego poszczególne baszty i bramy.



Spośród sześciu bram zachowana jest jedna - Brama Grudziądzka, zwana też Grubińską, zbudowana w 4. ćw. XIII w., broniła wjazdu do miasta od wschodu. W XIV w. została powiększona o przedbramie. W dolnej części ma półkolisty przejazd sklepiony beczkowo z lunetami. W pomieszczeniach na piętrze przedbramia urządzono w XVII w. tzw. kaplicę Na Bramce, związaną z kultem Matki Boskiej Chełmińskiej. W tym czasie przebudowano również przedbramie, nadając mu zewnątrz formy manierystyczne - boniowanie w tynku, szczyt o dekoracji okuciowej. W ścianie zewnętrznej, nad przejazdem, umieszczona jest głęboka wnęka z rzeźbą Matki Boskiej Chełmińskiej. Obecnie jest to kopia zniszczonej w czasie II wojny światowej rzeźby z XVII w. Druga brama, tzw. Merseburska, jest wzmiankowana w źródłach, prawdopodobnie należy ją utożsamiać z krzyżacką wieżą obronną, tzw. Wieżą Mściwoja, na terenie dawnego klasztoru cysterek, ob. SS. Miłosierdzia.



Baszty są różnych typów: prostokątne i półkoliste, otwarte od strony miasta i zamknięte. Rozmieszczone nierównomiernie - od stron najbardziej narażonych na atak ustawione gęściej. Wyróżniają się: Baszta Prochowa, prostokątna, czterokondygnacyjna, pierwotnie odkryta od strony miasta, nakryta dachem czterospadowym o krótkiej kalenicy, z wąskimi strzelnicami, Baszta Panieńska, baszta przy klasztorze dominikanów, prostokątna, otwarta od strony miasta, okrągła baszta przy kościele Ducha Świętego.