Dom Loretański w Gołębiu jest jednym z najciekawszych i najpiękniejszych jakie powstały. Ufundowany został w czasach zarządzania parafią przez ks. Szymona Grzybowskiego, który będąc dziekanem kazimierskim odbył specjalną pielgrzymkę do Loreto. Środki na budowę pochodziły z dóbr i dziesięcin parafii oraz darowizn. Za jednego z głównych fundatorów uważany jest kanclerz Jerzy Ossoliński, który w roku 1633 odbył również pielgrzymkę do Loreto i ślubował wystawienie Domu Loretańskiego w Gołębiu. Mimo, że niektóre daty są dyskusyjne, można przyjąć, że dom gołębski powstał w latach 1628-1638, w którym to roku w tydzień po poświęceniu kościoła parafialnego, dnia 12 września był konsekrowany. Drugi etap obejmujący prace dekoracyjne przekroczył rok 1644 i był ukończony przez następnego proboszcza - ks. Remigiusza Leżenskiego. Pod względem architektonicznym Dom Loretański w Gołębiu należy do grupy obiektów tego regionu realizowanych w latach 1628-1663 do której zaliczają się m.in. Kaplica Różańcowa i kościół Św. Anny w Kazimierzu. Wszystkie obiekty cechuje wielka dbałość o formę i detal architektoniczny traktowany w sposób rzeźbiarski. W realizacji tej grupy współdziałanie przypisuje się królewskiemu architektowi Kazimierza – Piotrowi Likkielowi, który był Włochem nobilitowanym w Polsce. Związki wystroju Domu Loretańskiego z renesansem i barokiem włoskim są wyraźne, choć wynik jest pięknie spleciony z polskim sposobem kształtowania i wykonywania detalu. Z testamentu ks. Grzybowskiego wynika duży udział w pracy „pana Piotra Mularza”, który na pewno kierował grupą miejscowych rzemieślników. Założenia przyjęte do realizacji repliki Santa Casa – Domu Loretańskiego w Gołębiu są dojrzałe i świadome wartości kultowych i kulturowych, a przy tym przeprowadzone ze zrozumieniem i konsekwencją. Twórcy rozróżnili trzy wątki obiektu w oryginalnym Santa Casa i podjęli trafne decyzje:
- wiernie kopiując wewnętrzne ściany domu Świętej Rodziny z Nazaretu.
- tworząc nawiązaną do projektu Bramantego ale własną obudowę domu z dachem osłoniętym attyką, stosując miejscowe materiały i zdobnictwo.
- nie kończąc z nieznanych przyczyn części ołtarzowo-kultowej na reprezentowanym przez tę grupę poziomie. Dotyczy to również polichromii nawiązujących układem do Loreto.
Właśnie to śmiałe pójście własną drogą opartą na narodowych i lokalnych tradycjach jest chyba jedną z największych wartości repliki Domu Loretańskiego.
źródło:

Jak podają źródła kościelne, król Kazimierz Sprawiedliwy wzniósł w latach 1170–1173 dwa kościoły drewniane: jeden pod wezwaniem Św. Katarzyny Aleksandryjskiej i drugi pod wezwaniem Św. Floriana. Po śmierci jednego z proboszczów w roku 1419 jego następca wystąpił o połączenie tych dwóch parafii w jedną. W latach 1626–1638 wybudowano obecny kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP, Św. Floriana i Św. Katarzyny. Duszpasterzami w Gołębiu byli księża diecezjalni, ojcowie franciszkanie, znów księża diecezjalni, od roku 1979 księża sercanie a ponownie od 2006 roku księża diecezjalni.

Pierwotny kościół w Gołębiu był drewniany. Dopiero w latach 1626-1636 wybudowano obecnie istniejący murowany kościół. Wybudował go ówczesny proboszcz ks. Szymon Grzybowski przy pomocy Jerzego Ossolińskiego. W budowie kościoła pomagali także parafianie. Kościół został konsekrowany 5 września 1638 roku przez Bp Tomasza Oborskiego sufragana krakowskiego. Ossoliński pomagał w budowie kościoła, ponieważ był w tym czasie dzierżawcą. Ossoliński był też fundatorem Domku Loretańskiego.

Kościół o stylu renesansowo-manierystycznym, z prostokątnym korpusem nawy głównej, zakończony jest półkolistą apsydą od strony wschodniej i z dwoma wieżami od strony zachodniej. Wejście do kościoła poprzedza przedsionek (kruchta), nad którym jest umieszczony chór z prospektem organowym. Wnętrze kościoła jest duże i jasne o wydłużonych manierystycznych proporcjach. W ścianach są głębokie arkady, które czynią wrażenie bazyliki z odgrodzonymi bocznymi nawami. Nawa główna zakończona jest dwoma kolumnami odstawionymi od ścian, które tworzą ażurowe przewężenie z prezbiterium. Sufit posiada sklepienie kolebkowe pokryte lubelską sztukaterią dekoracyjną z widocznymi profilowanymi żebrami. U nasady sklepienia umieszczone są popiersia proroków. Nad belkowaniem poprzecznym umieszczona jest drewniana balustrada, dzieląca wnętrze kościoła na dwie kondygnacje. Nad arkadami znajduje się przejście między podwójnym murem ścian, które służyło do celów obronnych.
źródło: