Pomnik "Ku chwale pierwszych bojów Józefa Piłsudskiego o niepodległość Polski" stoi w Czarkowach na niewielkim cmentarzu wśród nadnidziańskich pól (wysadzili go w powietrze żołnierze radzieccy, został odbudowany w 1992 r.). Wysoką na sześć metrów kamienną czworoboczną kolumnę na schodkowej podstawie wieńczy zrywający się do lotu orzeł z brązu. "W tem miejscu poległ w zwycięskiej walce bohaterski pluton Młota Fijałkowskiego 23 IX 1914" - głosi napis. Są też nazwy miejscowości związanych z pierwszymi bojami legionistów u ujścia Nidy do Wisły - m.in. Szczytniki i Czarkowy. To z Czarków o północy 22 września wyruszył na stacjonujących w Szczytnikach Kozaków oddział Władysława Beliny-Prażmowskiego. Zaskoczony nieprzyjaciel poniósł spore straty, ale nazajutrz ruszył do kontrataku. Do najbardziej krwawego starcia doszło właśnie pod Czarkowami. 12 legionistów zostało rannych, dziewięciu poległych koledzy zabrali na drugą stronę Wisły, spoczywają na cmentarzu w Gręboszowie. Pod odsłoniętym przez prezydenta Ignacego Mościckiego w 1928 r. pomnikiem autorstwa prof. Konstantego Laszczki pochowano nieznanego żołnierza, dziewięć lat później złożono w pobliżu prochy kilkunastu legionistów z mogił rozsianych na Ponidziu (to nieznani żołnierze I Brygady Legionów Polskich polegli w 1914 r. i Kazimierz Zacharski, który zginął w 1915 r.). Za pomnikiem znajduje się zbiorowa mogiła 44 żołnierzy 11. Pułku Piechoty z Tarnowskich Gór poległych 8 września 1939 r. w bitwie pod pobliskimi Ksanami, a w rogu cmentarza spoczywa podporucznik AK Józef Lenczewski.
źródło :