Trześcianka

Trześcianka to staroruska wieś z piękną drewnianą zabudową. Zachowała ona rozplanowanie z XVI w. Zabytkowy układ przestrzenny wsi objęty jest ochroną konserwatorską.

Trześcianka to staroruska wieś z piękną drewnianą zabudową. Zachowała ona rozplanowanie z XVI w. Zabytkowy układ przestrzenny wsi objęty jest ochroną konserwatorską.

Dla uporządkowania stosunków własnościowych w królewszczyznach Wielkiego Księstwa Litewskiego, królowa Bona zarządziła w XVI w. przeprowadzenie tzw. pomiary włócznej. Była to w owym czasie jedyna tak wielka reforma agrarna w Europie. Pomiara wprowadziła nowy układ gruntów wiejskich, zupełnie zmieniła wielkość wsi i jej kształt. Od tej pory wieś charakteryzowała się wąskimi i „długimi” działkami od 0,5 km. do 1 km., co przesądziło o typie zabudowy zagrodowej, czyli sposobie lokowania budynków gospodarczych względem siebie i domostw względem drogi. W tym typie zabudowy – szeregówce, domy stoją szeregiem, węższym bokiem, tzw. szczytem do drogi.

Wcześniej jednak w XV w., powstał tutaj dwór Trościanica przy szlaku z Litwy do Korony. Ślady dawnego dworu istnieją do dzisiaj, jako wzgórek nazywany przez mieszkańców pobliskiej wsi Zamczyskiem. Wieś została założona nieco później, bo w XVI w. Nazwa Trześcianka (Trościanica) wzięła się od rzeki lub stawu porośniętego trzciną. W centrum wsi, na zadrzewionym placu otoczonym białym murem, znajduje się zabytkowa drewniana cerkiew parafialna p.w. Michała Archanioła. Zbudowano ją w latach 1864-1867. Parafia we wsi istniała już w 1541 r. Trześcianka ma duże tradycje, jako ośrodek oświaty cerkiewnej. W 2 poł. XIX w. i na początku XX w. parafia w Trześciance była znanym i prężnym ośrodkiem szkolnictwa cerkiewnego. Działało tu m.in. seminarium przygotowujące nauczycieli do pracy w szkołach cerkiewno-parafialnych. Do 1919 r. wykształciło kilkuset pedagogów.

Warto zwrócić uwagę na ciekawą architekturę domów. Część domów we wsi nie ma okien od strony ulicy. W tej części budynku (od strony północnej) umieszczono tzw. komorę, czyli nieogrzewane pomieszczenie do przechowywania m.in. żywności. Większość domów ma ażurowe dekoracje wycinane w deskach. Drewniane ornamenty przybierają różną formę i umieszczane są wokół okien, na węgłach domów i wiatrownicach. Typowe okno ozdabiają nadokienniki (na górze) lub podokienniki (na dole). Dekoracji dopełniają okiennice. Wszystkie elementy malowane są żywymi, kontrastowymi kolorami. Ozdobnie szalowane są też szczyty domów lub ich zręby.

Stara malownicza zabudowa Trześcianki i dwóch pobliskich wsi Soce i Puchły ze względu na dobrze zachowany układ przestrzenny, typowy dla regionu kształt zagród oraz występowanie domów z bogatym zdobnictwem snycerskim uzyskała miano Krainy Otwartych Okiennic. W pozostałych wsiach ziemi hajnowskiej również zobaczymy piękne dekoracje snycerskie na domach.