Już 62 lata działa Klub Sportowy "Unia" w Lesznie, mający w swym dorobku wiele znaczących sukcesów liczących się w kraju. Ze skromnego zespołu zapaleńców, organizujących biegi motocyklowe, wycieczki i rajdy gwiaździste za własne środki finansowe, w latach trzydziestych XX w. powstał liczący się w skali kraju klub sportowy, z własnymi motorami, bogatym zapleczem techniczno-gospodarczym i liczną grupą sportowców, szkoleniowców, działaczy i sympatyków, zapełniających stadion leszczyński od wielu lat.
Datą narodzin klubu motorowego w Lesznie jest 8 maja 1938 r., kiedy to odbyło się spotkanie organizacyjne, na którym postanowiono powołać Leszczyński Klub Motocyklowy. Miejscem narodzin była salka leszczyńskiego "Sokoła". Inicjatorem powstania zrzeszenia miłośników motorów w Lesznie w formie klubowej był Stanisław Ciesielski. Na tymże zebraniu, w obecności 41 członków-założycieli, powołano pierwszy zarząd klubu w składzie: Idzi Dolata - prezes, Józef Nitsche - wiceprezes, Wacław Otto - kapitan sportowy, Władysław Chrobak -sekretarz, Stanisław Piotrowski - skarbnik. Kronikarzami klubu byli: Władysław Chrobak i Bernard Handke.
W kilka dni po zebraniu organizacyjnym zarząd zarejestrował klub w starostwie jako stowarzyszenie zwykłe, przedstawiając przyjęty na zebraniu założycielskim statut. Głównym celem działalności klubu było propagowanie sportu motorowego oraz organizacja imprez sportowych i wycieczek. Pierwszą imprezę klubową zorganizowano już 24 maja 1938 r. Była to wspólna wycieczka na motorach na Wyspę Konwaliową na Jeziorze Przemęckim. 18 września 1938 r. odbyły się pierwsze Jesienne Wyścigi na stadionie "Sokoła", poprzedzone pokazem motorowym, wywołującym znaczne zainteresowanie. W zawodach startowało 30 uczestników. Członkowie LKM brali też udział w zawodach organizowanych w Kościanie (5 lipca) oraz w Rawiczu (26 maja i 11 września). Największym zainteresowaniem cieszyły się wycieczki i rajdy. W 1939 r. zorganizowano wyścigi wiosenne oraz wiele imprez wycieczkowych. Liczba członków klubu nie uległa zmianie. Wybuch II wojny światowej pozbawił członków klubu motocykli i możliwości działania. Prezes klubu Idzi Dolata zmuszony był ukrywać się przed represjami ze strony władz okupacyjnych. Z zasobów klubu ocalały jedynie, dzięki zabiegom Wacława Otto i Kazimierza Łuczaka, proporzec i dokumentacja. Po zakończeniu wojny sport polski zaczął się na nowo organizować. Leszczyński Klub Motorowy reaktywował swoją działalność 2 maja 1946 r., kiedy to wybrano zarząd w składzie: Leon Fabiańczyk - prezes, Roman Nadolny - wiceprezes, Stanisław Krzymiński - sekretarz, Jan Boks - skarbnik, Wacław Otto - kapitan drużyny. 23 czerwca 1946 r. reaktywowany klub zorganizował l rajd motocyklowy. Jego uczestnicy otrzymali mosiężne, pamiątkowe plakietki. Zorganizowano zawody na wyznaczonych trasach. Motocykle były różnych marek, początkowo najczęściej niemieckie. W miarę normalizacji sytuacji w kraju pojawiły się inne marki. W 1946 r. rozpoczęto rozgrywanie wyścigów na torze żużlowym, na normalnych motocyklach, tylko czasami specjalnie przygotowanych. W 1946 r. na motorze zaczął jeździć niezwykle utalentowany żużlowiec leszczyński, Alfred Smoczyk. W 1946 r. LKM liczył 60 członków. W 1947 r. nastąpił podział na sekcję rajdowo-szosową i żużlową. W tymże roku klub włączył się do obchodów 400-lecia miasta Leszna, organizując zjazd gwiaździsty, upamiętniony plakietką i rajd szlakiem granic powiatu leszczyńskiego (20.IV). Członkowie klubu brali udział w licznych zawodach. W sumie w 1947 r. motocykliści zdobyli 102 nagrody w 39 imprezach, a Bolesław Dobrowolski otrzymał tytuł Mistrza Polski. Na koniec roku klub liczył 113 członków. Rok 1948 był przełomowym dla leszczyńskiego żużla. LKM rozpoczął specjalizację w tej dziedzinie. Pierwszy raz zorganizowano rozgrywki o Drużynowe Mistrzostwo Polski. Leszczyńska drużyna zajęła II miejsce i tym samym uzyskała prawo startu w l lidze. Na zakończenie sezonu reprezentacja Polski spotkała się z Czechosłowacją. Polacy, startujący na motocyklach Martin-Japp, zwyciężyli. Bohaterem spotkania był Alfred Smoczyk, który wygrał wszystkie swoje biegi i uzyskał najlepszy czas dnia. Klub leszczyński stał się bezkonkurencyjny. W 1949 r. rozegrano pierwsze indywidualne i drużynowe mistrzostwa Polski na żużlu. Mistrzem drużynowym została "Unia" Leszno, a indywidualnym A. Smoczyk (23.X.49). "Unia" dzierżyła ten zaszczytny tytuł przez 6 lat. Nową nazwę klubu przyjęto 28 lipca 1949 r., w związku z powołaniem Zrzeszeń Sportowych. LKM przypadło zrzeszenie "Unia" i tak już pozostało. W marcu 1949 r. LKM był organizatorem pierwszego obozu treningowego dla żużlowców, które odtąd znalazły swoje miejsce w przygotowaniach do sezonu. Od 1950 r. leszczyński sport żużlowy przeżywał okres spontanicznego rozwoju. Otrzymano nowe maszyny. Lata 1949-1954 to pasmo zwycięstw reprezentacji "Unii" Leszno, która przez 6 lat zdobywała zaszczytny tytuł drużynowego mistrza Polski na żużlu. Alfred Smoczyk, Józef Olejniczak, Marian Kuśnierek, Stanisław Glapiak i Zdzisław Smoczyk zaliczali się wówczas do najlepszych żużlowców w kraju. W 1950 r. wybrano nowe władze klubu. Przewodniczącym zarządu został Antoni Smoczyk, ojciec wielokrotnego mistrza i rekordzisty torów Alfreda Smoczyka, tragicznie zmarłego w 1950 r. Drużyna "Unii" po raz drugi tytuł mistrza Polski zdobyła w składzie: J. Olejniczak, S. Glapiak, H. Woźniak i S. Przybylski. Indywidualnym mistrzem Polski został Józef Olejniczak. Kierownictwo klubu, oprócz imprez żużlowych, organizowało imprezy masowe, które najczęściej rozpoczynały i kończyły sezon. Hamulcem był brak własnego toru żużlowego. W lutym 1952 r. zarząd rozpoczął starania o przyznanie terenu pod budowę boiska z torem. Jeszcze w roku 1952 przystąpiono do prac modernizacyjnych, co umożliwiło 1 maja 1953 r. otwarcie stadionu i odbycie zawodów żużlowych z ZS Stal-Ostrów. Dalsze prace modernizacyjne stadionu przy ul. 17 Stycznia 26 prowadzono etapami aż do 1960 r. Dokumentację budowy wykonali: T. Rozpendowski, L. Sternal i T. Schmidt, a toru J. Olejniczak. Po latach sukcesów, w latach 1955-58 nadeszły pierwsze niepowodzenia. Przybywało rywali. W tragicznych wypadkach zginęli: Franciszek Kutrowski (1953) i Stanisław Kowalski (1955) - wielka nadzieja "Unii". W 1956 r. drużyna "Unii" została po raz pierwszy zdegradowana do II ligi. W tej sytuacji zarząd klubu podjął decyzję o zakupieniu dwóch najnowszych maszyn produkcji polskiej FJS. Te działania przyniosły efekty w następnym sezonie. W 1957 r. "Unia" zajęła II miejsce w II lidze i awansowała do ekstraklasy. W kolejnym Memoriale A. Smoczyka zwyciężył Henryk Żyto, wyrastający wówczas na czołowego zawodnika "Unii". Przez 7 sezonów (1958-1964) zespół dobrze radził sobie z krajowymi rywalami, zajmując trzecie, szóste i czwarte miejsce w rozgrywkach l ligi. W latach 1963-1965 pogorszyła się atmosfera, co było spowodowane szczupłością środków finansowych. W 1965 r. pojawiła się realna groźba zawieszenia działalności sekcji żużlowej. Sytuacja poprawiła się w 1966 r., kiedy uzyskano nadzwyczajną dotację na zakup 6 motocykli RSO. Sezon zakończono zdobyciem mistrzostwa II ligi. W tym, trudnym dla klubu okresie, funkcję prezesa objął P. Augustyński. Szkoleniem żużlowców w 1966 r. ponownie zajął się J. Olejniczak. Odnotowano też pierwsze sukcesy. Z. Jąder wywalczył w 1967 r. młodzieżowego mistrza Polski, a Z. Dobrucki został wicemistrzem. W 1968 r. władze miasta Leszna dopomogły klubowi w kupnie 2 motocykli RSO, części i 7 skór dla sekcji żużlowej. W 1968 r. "Unia" na skutek awantur kibiców na meczu z" Polonią" Bydgoszcz otrzymała półroczny zakaz organizowania meczów żużlowych w Lesznie. W związku z zamknięciem toru w 1968 r. nie odbył się XVIII Memoriał im. A. Smoczyka. Zaprzepaszczono szansę powrotu drużyny do l ligi. Sezon żużlowy roku 1969 rozgrywała drużyna "Unii" ze zmiennym szczęściem, zajmując drugie miejsce w rozgrywkach II ligi żużlowej i uzyskując awans do l ligi. W nagrodę za awans do l ligi otrzymała znaczną pomoc finansową na zakup części i motocykli dla drużyny. W roku 1970 drużyna "Unii" przystąpiła do rozgrywek z 7 zawodnikami, z których 2 uległo poważnym kontuzjom na początku sezonu, co znacznie osłabiło zespół. Po rocznych startach w l lidze zespół spadł po raz kolejny do II ligi. W 1970 r. zmieniono regulamin Memoriału im. Alfreda Smoczyka, którego współorganizatorem od 1951 r. był "Express Poznański". Nowy regulamin uatrakcyjnił zawody. Do roku 1970 najlepsi w memoriałowych zawodach byli zawodnicy "Unii" (12 zwycięstw). Jesienią 1970 r. prezesem klubu został Marian Grys, wiceprezesem do spraw żużlowych Henryk Woźniak, a kierownikiem drużyny Józef Rzepka. W Memoriale im. A. Smoczyka, rozegranym na zakończenie sezonu, zwyciężył Z. Dobrucki. W 1972 r. w rozgrywkach II ligi "Unia" zajęła l miejsce i awansowała do l ligi. W 1973 r. zarząd klubu powołał na stanowisko trenera Andrzeja Pogorzelskiego, który wyszkolił spory zastęp żużlowców, między innymi Romana Jankowskiego, wiernemu klubowi do dzisiaj. W 1973 r. zarząd klubu, przy pomocy władz Leszna, przystąpił do odnowienia parku maszyn. Leszczyński oddział PKS ufundował klubowi przyczepę autobusową, przystosowaną do transportu motocykli na mecze wyjazdowe. Zespół "Unii" zajął wówczas w ekstraklasie V miejsce. Na przełomie lat 1974 i 1975 dokonano przebudowy toru żużlowego. Skrócono go z 386,5 m do 354 m i ułożono nową nawierzchnię z wielkopiecowego żużla. Rok 1976 rozpoczął nowy okres sukcesów w historii klubu. W rozgrywkach o Drużynowe Mistrzostwo Polski drużyna zajęła III miejsce, a Zdzisław Dobrucki zdobył tytuł Indywidualnego Mistrza Polski. Od września 1976 r. funkcję kierownika drużyny pełnił Jan Nowicki. Rok 1977 to kolejna modernizacja stadionu im. A. Smoczyka, związana z Centralnymi Dożynkami w Lesznie. Po modernizacji stadionu zwiększył pojemność do 40000 widzów. Wybudowano bardzo dobre zaplecze gospodarczo-techniczne. Tor uzyskał licencję międzynarodową FIM. Drużyna zdobyła tytuł wicemistrza Polski. W 1978 r. na leszczyńskim torze doznał groźnej kontuzji Jerzy Kowalski i wkrótce zmarł (22 sierpnia 1978 r.). Z okazji 40-lecia działalności klubu wybito medal pamiątkowy autorstwa pracowników LF Pomp w Lesznie, który wręczono zasłużonym osobom. W 1979 r. "Unia" zdobyła po raz kolejny tytuł mistrzowski. Podobny sukces uzyskała w 1980 r. Ponadto Roman Jankowski, wespół z reprezentacją, zdobył brązowy medal w finale Drużynowych Mistrzostw Świata we Wrocławiu. Zawodnik ten odnosił coraz większe sukcesy. W 1982 r. wywalczył Złoty Kask i 270 pkt w 89 wyścigach. Z tym wynikiem był pierwszym zawodnikiem ekstraklasy. W 1983 r. drużyna "Unii" uplasowała się na drugiej pozycji w l lidze. W 1984 r. "Unia" ponownie zdobyła Drużynowe Mistrzostwo Polski i została mistrzem l ligi. Najlepszymi zawodnikami byli: R. Jankowski, Z. Kasprzak i M. Okoniewski. Na początku sezony władzom klubu udało się zakupić najnowsze silniki marki Godden. Roman Jankowski zdobył Złoty Kask, a wspólnie z Zenonem Kasprzakiem wywalczył mistrzostwo Polski wjeździe parami. Od 1984 r. datuje się wpisanie stadionu "Unii" do kalendarza wielkich imprez światowych. Na leszczyńskim torze odbyły się, 18 sierpnia 1984 r, finały Drużynowych Mistrzostw Świata z udziałem zespołów: Danii, Anglii, USA i Polski. Odtąd organizuje się tu imprezy żużlowe o światowym znaczeniu. Zespół "Unii" w sezonie 1985 i 1986 zdobył trzecią lokatę w lidze. Czołowym zawodnikiem był Roman Jankowski. Rok 1987 to powrót "Unii" na pierwsze miejsce w tabeli i kolejny złoty medal dla zespołu, którego zawodnicy nie przegrali w 1987 r. żadnego meczu. W sezonie 1988 r. "Unia" obchodziła jubileusz 50-lecia działalności. Nadano specjalny, uroczysty, charakter zawodom żużlowym. Ponadto, staraniem zarządu klubu, wydano pracę pod tytułem "50 lat KS "Unia" Leszno", autorstwa Lecha Czerwińskiego, Romana Majewskiego, Antoniego Neczyńskiego i Adama Zająca. W 1988 r. drużyna "Unii" obroniła tytuł Drużynowego Mistrza Polski i zdobyła złoty medal. Czołowymi zawodnikami sezonu byli: Z. Kasprzak i R. Jankowski. W roku przemian ustrojowych 1989 rozgrywki DMP l ligi daty pierwsze miejsce "Unii". Najlepsze wyniki osiągnęli liderzy z 1988 r. Rekordzistą toru w Lesznie (342,5 m) został Eric Gundersen z Danii, który w dniu 5 sierpnia 1989 r. uzyskał czas 62,6 sęk. 30.IX.1989 r. zrezygnował z funkcji prezesa M. Grys. Jego następcą został Stanisław Mizgalski. W 1990 r., w celu uatrakcyjnienia spotkań ligowych, Główna Komisja Sportu Żużlowego wprowadziła nowy system rozgrywek. Pierwszą ligę tworzyło 8 drużyn. W tym sezonie GKSŻ dopuściła w polskiej lidze do startu dwóch zawodników zagranicznych. Jednak w barwach leszczyńskiej "Unii" nie wystąpił żaden z zagranicznych zawodników, co prawdopodobnie było przyczyną spadku zespołu na szóstą pozycję w l lidze. Najlepsze wyniki w sezonie uzyskali: Z. Krakowski i R. Jankowski. Rok 1991 w wyniku splotu różnych problemów, a szczególnie finansowych i kontuzji zawodników spowodował spadek "Unii" do II ligi. Na czele zawodników uplasowali się Roman Jankowski i Piotr Pawlicki. Z dniem 31 stycznia 1991 r. z pełnienia funkcji w klubie zrezygnował Jan Nowicki. Zakupiono motory Per Jonson. Rok 1992 leszczyńska drużyna żużlowa rozgrywała w II lidze. Zespół wzmocniono dwoma reprezentantami ligi angielskiej i dwoma reprezentantami ligi czechosłowackiej. 19 maja 1992 r. poważnemu wypadkowi uległ w Gorzowie Piotr Pawlicki. Klub poniósł dużą stratę, a zawodnik trwały uszczerbek na zdrowiu. Mimo tego zespół "Unii" uplasował się na drugim miejscu II ligi i awansował do ekstraklasy. W sezonie żużlowym 1993 r. w składzie "Unii" jeździli zawodnicy zagraniczni: Amerykanin Greg Hanckok i Czesi: Zdenek Tesar i Roman Matousek. Amerykanin uzyskał najwięcej punktów, a następnymi byli Z. Tesar i Z. Kasprzak. Drużyna zajęła VII miejsce w l lidze i utrzymała prawo startu pierwszoligowego w 1994 r. W 43 Memoriale im. A. Smoczyka zwycięzcą został G. Hanckok. 23 listopada 1993 r. odbyło się kolejne walne zgromadzenie, na którym wybrano nowy zarząd. Prezesem został Zbigniew Potok. W 1993 r. jubileusz 50-lecia na stanowisku kierownika startu obchodził Jerzy Wojciechowski (zmarły w czerwcu 2000 r.). W tymże roku powołano Fundację Leszczyńskiego Klubu Motocyklowego „Unia", przyjmującą za cel działania stworzenie warunków materialnych do rozwoju leszczyńskiego sportu żużlowego i udzielanie pomocy zawodnikom klubu, którzy ulegli wypadkom na torze. Prezesem Fundacji został Jan Ludwiczak z Mościszek. Rok 1994 był okresem poważnych trudności, głównie finansowych, co miało swoje odbicie w spadku formy drużyny żużlowej. Brakowało pieniędzy na najkonieczniejsze wydatki. Drużyna spadła do II ligi. 28 listopada 1994 r. członkowie powierzyli funkcję prezesa zarządu klubu Rufinowi Sokołowskiemu, z którym łączono widoki na poprawę sytuacji. W roku 1995 zabłysło dla zawodników, członków i kibiców światło nadziei. Zarząd klubu pozyskał bogatych sponsorów, spłacono poważną część długu. Drużyna uzyskała 8 nowych motocykli, 5 juniorów zdało licencję, Roman Jankowski zajął 4 miejsce w Finale Złotego Kasku. Zorganizowano 22 imprezy sportowe, odnotowując zwiększone zainteresowanie kibiców żużlem. W lutym 1996 r. uzupełniono skład zarządu klubu o dwóch przedstawicieli sponsorów. Do składu drużyny zakontraktowano na sezon 1996 Legha Adamsa. Drużyna wywalczyła awans do l ligi żużlowej i zdobyta kilka medali mistrzostw Polski. Zorganizowano 26 imprez sportowych, co poprawiło sytuację finansową klubu. Dużą pomoc uzyskano od sponsorów: PPF "Akwawit" i Urzędu Miejskiego w Lesznie, co umożliwiło prawie całkowitą likwidację zadłużeń. Rok 1997 był dla klubu pod wieloma względami bardzo łaskawy. Zwiększyły się w sposób znaczący dochody, co pozwoliło na prawidłową działalność. Drużyna żużlowa w składzie: Roman Jankowski, Dariusz Baliński, Andrzej Korolew, Robert Mikołajczak, Adam Skórnicki, Damian Baliński, Andrzej Szymański, Maciej Jąder, Leigh Adarns, Ronye Correy, Graig Boye, prowadzona przez Bolesława Ossowskiego i Bernarda Jądera zajęła 5 miejsce w l lidze żużlowej. Mistrzostwo Polski juniorów wjeździe parami zdobyli: Adam Skórnicki, Damian Baliński i Andrzej Szymański. W Pucharze Polski leszczyńskie "Byki" zajęły 11 miejsce. W 1997 r. "Unia" zorganizowała 4 duże żużlowe turnieje indywidualne. Wszystkie miały dobrą frekwencję. Wysoką ocenę uzyskał klub w klasyfikacjach prowadzonych przez Główną Komisję Sportu Żużlowego dla 22 klubów żużlowych w Polsce, zajmując miejsca od 1 do 5 w poszczególnych kategoriach. Z okazji 60-lecia "Unii" odbyły się 24 maja 1998 r. specjalne zawody żużlowe. W półwieczu istnienia ligi żużlowej "Unię" zaliczono do pierwszej czwórki drużyn w rankingu najlepszych. W 1999 r. jeżdżącym trenerem "Unii" został Roman Jankowski wierny klubowi od ponad 25 lat. Prowadzi drużynę, żużlową z sukcesami w ekstraklasie. Oby było tak dalej.
Autor: Zbigniew Gryczka „Przyjaciel Ludu” nr 3 i 4 2000 rok
