Ratusz , budynek pierwotnie XVI - wieczny, wielokrotnie palony i niszczony, postawiony na nowo (obecny stan) w 1744 roku. Jest to barokowo-klasycystyczna budowla wzniesiona na planie prostokąta, trójkondygnacyjna, kryta dachem łamanym z czworoboczną wieżą wychodzącą z jego środka, przechodzącą w tambur podtrzymujący hełm z latarnią i zegarem. Nad południowym wejściem łaciński napis głosi: miasto załozył Bolesław Krzywousty w 1108 roku. Wewnątrz ratusza płyta erekcyjna z łacińskim napisem: Bolesław Krzywousty w 1108 miasto załozył, Bolesław Łysy w 1242 miasto rozszerzył, a Bolko Świdnicki w 1281 miasto naprrawił i murami otoczył. W sali posiedzeń drewniane płaskorzeźby przedstawiające dzieje miasta. Obecnie w ratuszu ma siedzibę oddział Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego.



(opis pochodzi z wikipedii

)

Na temat placu ratuszowego w Studium historycznym dla Jeleniej Góry tak można przeczytać:
„Zachowana historyczna zabudowa i układ przestrzenny bloku śródrynkowego — ratusz z lat 1744–1747 oraz dawne domy budnicze (odbudowa z lat sześćdziesiątych). Podcieniowe kamienice w pierzejach rynkowych w dużym stopniu stanowią powojenną rekonstrukcję pierwotnych budynków z II poł. XVII i pocz. XVIII w. — pomimo znacznych uproszczeń i zubożenia elewacji nawiązują one do historycznej zabudowy: zachowana została szerokość parceli oraz linia zabudowy. Skróceniu uległa głębokość poszczególnych działek. Należy zachować obecną zabudowę — ewentualna zmiana wystroju architektonicznego elewacji kamienic winna być prowadzona w oparciu o archiwalne źródła ikonograficzne. Należy zachować fontannę w pierzei wschodniej. Postulowana likwidacja parkingu w pierzei północnej oraz wprowadzenie bruku w miejsce asfaltowej nawierzchni.”
Potem możemy przeczytać w Studium opisy poszczególnych kamienic. Właściwie te opisy to są w większości sugestie jak z danym budynkiem postępować gdyby właściciele postanowili coś przy nim robić. Podane są też daty powstania, czasami dosyć dziwne rozmieszczenie tych rejestrowych. Np. budynki numer 1, 2 i 3 które zostały całkowicie przebudowane i nie ma w nich ani kawałka starych są wpisane do rejestru, a budynki numer 5, 6, 7, 8, 9 których fasady z większością elementów kamiennych są oryginalne znajdują się jedynie w Gminnej Ewidencji Zabytków. Kolejny budynek tej pierzei nr 10 dostąpił zaszczytu bycia w rejestrze. W pierzei zachodniej której wszystkie budynki są w takim samym stanie jedynie numer 16 to formalnie pełnoprawny zabytek choć jedyna stara rzecz w nim to pojedynczy kamienny kwiaton na zwieńczeniu attyki. Inne kamieniczki tej pierzei na których attyce możemy zobaczyć stare kamienne popiersia, kamienne wazy są jedynie w Gminnej Ewidencji Zabytków. Pierzeja północno zachodnia która została najwcześniej całkowicie wyburzona i na nowo całkowicie wybudowana ma w sobie najwięcej rejestrowych: nr 19, 20, 21, 22, 26, 27, 29. Ale kamieniczki 23, 24, 25, 28 już nie są. Pierzeja północno wschodnia ma w sobie jedynie trzy kamieniczki „zabytkowe”; nr 31, 32,, 32a. To są te które jako jedyne w rynku mają funkcję biurową i są właściwie jednym budynkiem. Jest to też jedyny obiekt w rynku w którym można by zrobić bez zbyt dużych nakładów hotel. Pierzeja wschodnia zwana niegdyś Pończoszników i Białoskórników jest jedyną która nie ma rejestrowych obiektów. Jest to pierzeja najpóźniej zburzona i na nowo wybudowana bo prace projektowe nad nią były prowadzone przez pracownię numer 1 Miastoprojektu Wrocław w latach 1968-69. Pierzeja wschodnia jest jedyną gdzie w jednej z kamienic nr 43 odtworzono kamieniarkę na elewacji. Wszystkie kamienice tej pierzei to praktycznie jeden blok mieszkalny połączony lokalem na parterze i galerią idącą z tyłu elewacji na wysokości 1 piętra. Rozwiązanie to zostało podyktowane stworzeniem w parterze zespołu gastronomicznego z paskudnymi budynkami gospodarczymi z tyłu budynku. Była to początkowo Arkadia z otwartym patio w środku. Patio szybko zakryto i zlikwidowano, bo z góry mieszkańcy wrzucali śmieci! Potem miasto zapragnęło mieć Hortex który był w tym miejscu do lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Obecnie jest to restauracja "Cztery pory roku". No i pierzeja południowo wschodnia w której zachowały się trzy kamienice wraz z wiatami nad klatkami schodowymi, oraz pięknymi sklepionymi piwnicami. Są to budynki 50, 51, 52. które są w rejestrze zabytków. W rejestrze są jeszcze podcienia budynku nr 48. Pozostałe obiekty tej pierzei są w Gminnej Ewidencji Zabytków choć nie ma w nich żadnych reliktów zabytkowych.
Jest jeszcze w środku placu ratusz miejski i tzw. siedem domów które po wojnie zostały tak przebudowane, że stały się jedynie nieciekawym z zewnątrz biurowcem. W środku w przyziemu w godzinach pracy urzędu można oglądać głęboką na kilkanaście metrów studnię przykrytą pancerną szybą i podświetlaną. Sam budynek ratusza powstały w XVIII wieku w całości służy jako siedziba prezydenta miasta, Rady Miejskiej i Urzędu Stanu Cywilnego. Na początku XXI wieku piwnice ratusza zostały przebudowane na lokal gastronomiczny. Można tam zobaczyć piękne sklepienia kolebkowe, oraz relikty dawnego gotyckiego ratusza. Niestety najciekawsze elementy są w części służącej za kuchnię i niedostępne dla postronnych. Ratusz mimo, że jest najciekawszym zabytkiem przy placu Ratuszowym, posiada wieżę której platforma widokowa mogłaby być bez większych nakładów udostępniana. Ratusz jest otwarty tylko w czasie pracy urzędu i praktycznie nie jest dostępny dla turystów.
Kazimierz Piotrowski