Teatr Nowy w Zabrzu został założony w 1959 roku. Od początku istnienia odgrywał znaczącą funkcję kulturotwórczą i edukacyjną. Przygotował w sumie ponad 220 premier, w tym autorów śląskich (m.in. Albina Siekierskiego, Stanisława Bieniasza, Stanisława Piskora). Były wśród nich prawdziwe „hity frekwencyjne”, które osiągały, przy pełnej widowni, rekordowe liczby przedstawień: „Na szkle malowane”, „Dziś do ciebie przyjść nie mogę” i „Wesele na Górnym Śląsku" .
W zabrzańskim Teatrze Nowym pracowało (lub z nim współpracowało) wielu najlepszych aktorów scen śląskich, uhonorowanych Złotymi i Srebrnymi Maskami – regionalną nagrodą przyznawaną najwybitniejszym twórcom teatralnym. Byli wśród nich m.in.: Hanna Boratyńska (1975 i 1976 – Srebrna Maska), Wincenty Grabarczyk (1980, 1995 – Złota Maska), Mieczysław Całka (1987 – Złota Maska), Andrzej Lipski (1988, 1991, 1995, – Złota Maska), Wojciech Leśniak (1988 – Złota Maska), Zbigniew Stryj (1998 – Złota Maska).
Na przestrzeni 45 lat z Teatrem Nowym w Zabrzu współpracowało także wielu znanych reżyserów, scenografów i muzyków - wysoko ceniąc sobie poziom artystyczny zespołu. Byli wśród nich m.in.: reżyserzy - Mieczysław Daszewski, Adam Hanuszkiewicz, Gustaw Holoubek, Irena Jun, Lidia Korsakówna, Waldemar Krygier, Jan Machulski, Józef Para, Marcin Sławiński, Józef Wyszomirski; scenografowie: Otto Axer (kostiumy), Jerzy Kalina, Adam Kilian, Waldemar Krygier, Wiesław Lange, Jerzy Moskal, Zenon Moskwa, Jan Polewka, Kazimierz Wiśniak, Krystyna Zachwatowicz, Xymena Zaniewska (kostiumy); muzycy: Katarzyna Gaertner, Wojciech Kilar, Stefan Kisielewski, Marzena Mikuła-Drabek, Krzysztof Penderecki, Józef Skrzek.
Od 2000 Teatr Nowy w Zabrzu (wraz z Miastem Zabrze) jest organizatorem Ogólnopolskiego Festiwalu Dramaturgii Współczesnej „Rzeczywistość przedstawiona”. Opis z