Zbudowany w latach 1870-1872 pałac w Niewodnikach jest przykładem architektury rezydencjonalnej łączącej styl francuskiego baroku i neorenesansu.
Historia pałacu
Pierwsza wzmianka o wsi Niewodniki pojawia się już w XIII wieku. W 1407 r. książę Bolko IV podarował majątek braciom Henrykowi i Merbotowi von Haugwitz. Przez kolejne stulecia majątek często zmieniał właścicieli, wśród których byli m.in.: kanclerz księstwa opolsko-raciborskiego Jerzy Nawowa i dr filozofii Gustaw Mayet. Wiadomo, że już 1757 r. istniał w Niewodnikach dwór, którego właścicielem był hrabia Franz Wilhelm Collon. W tymże roku hrabia zmarł, a majątek przejęła hrabina Maria Anna von Potenschein. W kolejnych latach właściciele często się zmieniali. Byli wśród nich m.in. baron Bernhard von Saurma, majorowa Karolina von Arnstäd, Jonhann Gottfried Brieger czy Gustaw von Kramsta.
W 1870 r. właścicielem Niewolnik został Julius Wichelhaus, i to dzięki jego staraniom w 1872 r. wybudowano pałac w stylu francuskim oraz założenie folwarczno-parkowe. Pozostały one w rękach jego rodziny do końca II wojny światowej. Po śmierci Juliusa w 1918 r. właścicelką została wdowa po nim, Maria z domu von Carnap. W latach 30-tych adoptowała ona Elizabeth von Flotow, która stała się kolejną spadkobierczynią posiadłości, niemniej, zarządzaniem zajmował się jej brat, Bernd von Wichelhaus. Elizabeth opuściła pałac w dniu wkroczenia wojsk radzieckich do Niewodnik.
Po 1945 r. majątek upaństwowiono i oddany do dyspozycji PGR. W następnych latach pełnił funkcję ośrodka kolonijnego i domu kultury. W 1996 r. budynek rezydencji został odrestaurowany przez nowych właścicieli - spółkę Piastpol i adaptowany do celów hotelowo-restauracyjnych.
Opis pałacu
Założenie pałacowo-parkowo-folwarczne znajduje się w północno-wschodniej części Niewodnik. Człon rezydencjonalny, na terenie którego zbudowano pałac, jest otoczony parkiem a od północy sąsiaduje z dziedzińcem folwarcznym.
Dwukondygnacyjny, podpiwniczony budynek pałacu jest murowany z kamienia i cegły. Wzniesiono go na planie prostokąta z niewielkimi ryzalitami po bokach i nakryto wysokim dachem mansardowym z lukarnami na osi. W centrum siedmioosiowej fasady znajduje się parterowy portyk, otwarty na zewnątrz trzema półkoliście zamkniętymi arkadami i zwieńczony tarasem z balustradą. Elewacja pd. jest również siedmioosiowa. Przy wschodniej elewacji dobudowano drewnianą, przeszkloną, rozległą werandę. Elewacje o bogatym wystroju architektonicznym artykułowane są horyzontalnie (kamienny cokół, gzymsy oddzielające kondygnacje i wieńczące, pasy, boniowania) oraz wertykalnie (pilastry, przyczółki, lukarny). Na osiach elewacji umieszczono prostokątne otwory okienne ujęte opaskami. Otwory okienne członu środkowego fasady, na parterze, w facjatach i lukarnach mają półkoliste zamknięcia.
Pierwotny układ wnętrz został przekształcony i dostosowany do obecnej funkcji hotelowo-restauracyjnej. Obiekt dostępny dla zwiedzających.
Oprac. Aleksandra Ziółkowska, OT NID w Opolu,10.12.2015 r.
Część historyczna uzupełniona o fragment zaczerpnięty z: Śląskie zamki i pałace. Opolszczyzna. Wydawnictwo ADAN, Opole 2000
Pozostała bibliografia:
Banik J., Szwed W., Dąbrowa. Zarys monografii gminy, Opole 2009.
Gaworski M., Opolskie zamki i pałace, Strzelce Opolskie 2011, s.105.
Gaworski M., Najpiękniejsze zamki, pałace Śląska i pogranicza polsko-czeskiego, Strzelce Opolskie 2012, s.182-183.
Karta ewidencyjna zabytku architektury, Założenie pałacowo-parkowo-folwarczne w Niewodnikach, oprac. Małyszko S., 1998, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Opolu.
Karta ewidencyjna zabytku architektury, Pałac ob. hotel z restauracją (1) w zespole pałacowo-parkowym, oprac. Małyszko S., 1998, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Opolu.
