Raciborskie archiwum historyczne powstało w sierpniu 1950 roku, jako powiatowy oddział Archiwum w Katowicach. W 1953 roku został podporządkowany nowemu Archiwum wojewódzkiemu w Opolu, w związku z administracyjnym wyodrębnieniem z województwa śląskiego w 1950 roku województwa opolskiego. W wyniku kolejnej reformy administracyjnej w 1975 roku archiwum w Raciborzu podporządkowane zostało na powrót Archiwum w Katowicach. Historię narastania i gromadzenia zasobu archiwalnego należy wiązać z archiwum miejskim. Dokumenty i akta tworzące jego zasób przechowywano do 1945 roku w ratuszu. Zasadnicze zmiany w organizacji archiwum przyniósł początek XX wieku, kiedy to urzędnik magistratu Karl Leib zgromadził w jednym miejscu rozproszone dotąd materiały archiwalne. Istotną role w opracowaniu raciborskich archiwaliów odegrał przedwojenny archiwista Kurt Kudla, sporządzając szczegółowy inwentarz akt miejskich, poprzedzony rozbudowanym wstępem, w którym przedstawił dzieje archiwaliów i sposób ich opracowania. Raciborskim Archiwum kierowali: Franciszek Godula (1950-1951), Wiesław Wyglenda (1951-1958), Jerzy Szukałowski (1960-1983), Janina Czajkowska (1983-2002) i Aleksandra Sieklicka-Wilamowska (2002-2012). Aktualnie Archiwum kieruje Krzysztof Langer.