Krótki opis historii jednostki

Więzienie w Siedlcach zostało wybudowane w latach 1841- 1843, a 15 czerwca 1844 roku poświęcone i oficjalnie oddane w użytkowanie.za kluczową rolę w jego powstaniu uważa się misję zreformowania ówczesnego więziennictwa polskiego przez hrabiego Fryderyka Skarbka, który zakładał zbudowanie 10 więzieni. Było to 3 więzienie: po stołecznym Pawiaku i więzieniu w Sieradzu. Za poprzednika więzienia uważa się więzienie inkwizycyjne w Łukowie, które znajdowało się w budynku klasztornym. Zostało ono zbudowane w amerykańskim systemie celkowym z przeznaczeniem na 117 aresztantów. Projekt budowy został opracowany przez znanego architekta rządowego, autora planów wielu budynków użyteczności publicznych Królestwa Polskiego, Henryka Marconiego. Głównym gmachem więzienia był 4-kondyngnacyjny, murowany budynek korpusu głównego, ujęty narożnymi basztami. We wschodnie skrzydło muru więziennego wkomponowano piętrowy budynek sądowy. W tympanonie od obecnej ulicy Pułaskiego znajduje się alegoria Sprawiedliwości: 3 antyczne boginie mierzące na wagach dobre i złe ludzkie uczynki.

Z dniem 1 lipca 1876 oku zamknięto gmach sadowy, a w marcu 1880 roku otworzono w tym miejscu szpital ( lazaret ), a także oddział etapowy („etapnoje otdielenje”) i kobiecy („żenskaja tjurma”). 1 lipca 1884 roku oddano do użytkowania oczekiwany od dawna dom administracyjny. Aby rozładować przepełnienie panujące w starym gmachu postanowiono wybudować nowy pawilon zwany w rosyjskich dokumentach „nowym więzieniem” ( dosłownie „nowaja tjurma” ). W zasadzie budowle wzniesione w okresie carskim nadały więzieniu kształt architektoniczny trwający do dzisiaj.

Więzienie w Siedlcach początkowo było uważane ( w czasach zwiększonej autonomii Królestwa Polskiego ) za swoisty budynek użyteczności publicznej. Takie pojmowanie jego roli szybko zmieniło się w wyniku stosowania carskich represji politycznych. Stało się ono w tym czasie prawdziwym symbolem powstań i ucisku politycznego władzy zaborczej. Więzieni byli tutaj powstańcy styczniowi, unici podlascy, rewolucjoniści i bojownicy o niepodległość. Najsławniejszym więźniem politycznym tego okresu był Feliks Dzierżyński, osławiony i krwiożerczy dowódca sowieckiej Czeka .Zresztą w naszym zakładzie funkcjonowała cela – muzeum poświęcona jego pobytowi. Patronował również sąsiedniej, przylegającej do zakładu ulicy ( notabene wróciła ona w roku 1989 do poprzedniej nazwy ).

Po ewakuacji jednostki przez Rosjan w 1915 roku więzienie zostało podane władzy okupacyjnej, tym razem niemieckiej. W tym czasie zapełniło się ono aresztantami, przede wszystkim za nieprzestrzeganie niemieckich zarządzeń administracyjnych. Panowały bardzo ciężkie warunki bytowe. Wielu osadzonych nie doczekało się końca nawet kilkumiesięcznej kary. Po kryzysie przysięgowym nastąpiły aresztowania konspiratorów z podlaskiej POW.

Zakład siedlecki w zaraniu niepodległości został przejęty od Niemców bez stosowania przemocy. Przed ofensywą bolszewicką na Polskę w lipcu 1920 roku więzienie zostało tymczasowo przeniesione w głąb kraju. Specyficzną grupę skazanych w okresie międzywojennym stanowili oskarżeni i skazani za działalność wywrotową i antypaństwową. Wśród nich dominowali komuniści i ich sympatycy, przeważnie pochodzenia żydowskiego oraz ukraińscy działacze nacjonalistyczni m.in. Stefan Bandera. Tutaj na krótko przebywał po swoim powrocie z emigracji Wincenty Witos, wybitny mąż stanu i trzykrotny, przedwojenny premier rządu polskiego.

We wrześniowej zawierusze więzienie przestało funkcjonować. Grupy więzienników uciekały na Wschód, gdzie byli zatrzymywani , a później rozstrzeliwani przez sowieckie NKWD np. przodownik Wincenty Kulenty. Okres II Wojny Światowej spowodował zwielokrotnienie surowych represji politycznych okupanta hitlerowskiego. Funkcjonariusze więzienni przystąpili do konspiracji, głównie AK- -owskiej. Spośród nich był ks. Marian Myrcha, odznaczony w latach 90-tych medalem resortowym. Najbardziej spektakularnyn sukcesem ruchu oporu była brawurowa akcja NSZ, która uwolniła sztab XII Okręgu tej organizacji w dniu 12 marca 1944 roku, o czym zaświadcza obecnie tablica pamiątkowa. Okupacyjny naczelnik więzienia Apolinary Świderski przed wkroczeniem Armii Czerwonej nakazuje uwolnić więźniów. Opuszczone więzienie zostało rozszabrowane.

Po reaktywowaniu przeszło ono pod władzę resortu bezpieczeństwa publicznego. Częścią więzienia zawiadywali Sowieci bez możliwości jakiejkolwiek kontroli ze strony polskiej. Wzmogły się represje doby stalinowskiej. Kadrę przedwojenną i tą z czasów okupacji zwalniano, a nowo przyjętych poddawano politycznej indoktrynacji, a także ingwilacji. Ustalono 40 nazwisk osób straconych w tym okresie m. in. obok zbrodniarzy hitlerowskich figurują polscy patrioci. W ramach akcji odwetowych zbrojne podziemie skrytobójczo zastrzeliło 2 naczelników więzienia: Józefa Zwolińskiego i Władysława Sadowskiego.

W czasach Odwilży i po niej następujących następowała stopniowa liberalizacja wykonywania kary pozbawienia wolności. Szczególnym momentem w tym procesie był przełom roku 1989. Źródło: