Joseph Martin Nathan

U stóp Gór Opawskich, pod najwyższym wzgórzem Płaskowyżu Głubczyckiego, leży wieś Branice. Namacalny, materialny przykład ludzkiego miłosierdzia. Ten symbol pomocy niesionej potrzebującym jest tak wyrazisty, gigantyczny, że aż dziw bierze, że tak mało ludzi o nim słyszało. Może sytuacja ta bierze się z zawstydzenia instytucji państwowych i kościelnych, które bardzo dużo mówią o miłosierdziu i służbie potrzebującym, tymczasem okres wyczekiwania na tę pomoc i liczba osób na nią skazanych – rośnie.

Wielki kompleks szpitali, domów opieki i ośrodków terapeutycznych stworzonych przez jednego człowieka, istnieje jak wyrzut sumienia wielkiej machiny państwowo-kościelnej, służby zdrowia i pomocy społecznej. Miast dzieło powstałe w tej miejscowości promować na cały świat, jako tytaniczne i najwyższego miłosierdzia, a postać twórcy wszem i wobec ukazywać jako wzór, cały ten branicki fenomen ukrywany był jeszcze w nieświadomości, jak u pacjentów wypełniających branicki szpital psychiatryczny. 

Ten akt strzelisty wielkiego miłosierdzia i późniejszej niebywałej operatywności, objawił się gdy ksiądz Joseph Martin Nathan urodzony w pobliskiej wsi Tłustomosty, posłyszał krzyczącego, starszego człowieka umieszczonego przez rodzinę w pomieszczeniach gospodarczych wraz ze zwierzętami. Postanowił poświęcić swe życie na niesienie pomocy chorym i potrzebującym. Za własne pieniądze i swej rodziny, zbudował klasztor dla sióstr Marianek, pomagającym mu w tym dziele. Z biegiem lat przybywało coraz więcej budynków mieszczących pacjentów i pacjentki, dotkniętych różnymi chorobami. Powstało "miasteczko miłosierdzia" słynne daleko poza granicami Rejencji Opolskiej. 

Jako jedynemu w Europie udało mu się doprowadzić do absolutnej samowystarczalności kompleks szpitalno-rehabilitacyjny. By to osiągnąć nabył dobra rycerskie w Branicach oraz folwarki w sąsiednich wsiach, rozbudował infrastrukturę : stajnie, rzeźnie, młym elektryczny, piekarnię, wodociągi, kanalizację, centralną kotłownię. Wybudowano też warsztaty : szewskie, krawieckie, kowalskie i ślusarskie, w których produkowano wszelkie potrzebne personelowi i pacjentom przedmioty. W gospodarstwach rolnych i warsztatach pracowali pacjenci, co stanowiło rzadkie w tamtych czasach zastosowanie terapii zajęciowej.

W 1903 roku cesarz zatwierdził powstanie Fundacji Najświętszej Marii Panny i zezwolił na utworzenie szpitala psychiatrycznego. W sumie powstało 26 (!) budynków mieszczących szpitale dla kobiet, mężczyzn i dzieci. Szpital dla umysłowo chorych, wille dla lekarzy, mieszkania dla pielęgniarek, duży klasztor dla sióstr Marianek. W 1933 rozpoczęła się budowa świątyni. Było to ukoronowanie działa biskupa Nathana, centrum duchowe "zakładu Nathana" i jego możliwości. Wnętrze kościoła : kraty "anielskie" (nazwane tak, gdyż składają się z setek wykutych przez pacjentów w warsztatach, aniołów), witrażę z 300 000 elementów w 15000 odcieni sprawiają, że kościół Świętej Rodziny należy do wyjątkowych w Europie, jeśli chodzi o styl art deco. 

Joseph Nathan został mianowany biskupem pomocniczym diecezji ołomunieckiej. Powojenna historia komlepksu oraz losy jego twórcy, są tyleż tragiczne co typowe dla śląskiej ziemi : rozszabrowane, podzielone, pozostawione samemu sobie. Biskup Nathan, po uniknięciu sowieckiego zagrożenia powrócił do swego ukochanego dzieła lecz został wysiedlony - schorowany, dręczony gorączką, przpędzony, zmarł po killku tygodniach w 1947 roku w Opawie. Nic dziwnego, że dla Ślązaków biskup nathan jest symbolem Tragedii Górnosląskiej i rok w rok w Branicach pojawiają się autokary pełne pielgrzymów.

Miejscowej ludności służył kościół, szpital i PGR - który jak wszystkie inne w kraju, bardziej zajmował się dewastacją obiektów niż produkcją rolną. Szpital zresztą, w setną rocznicę powstania fundacji Nathana, w roku 2003 był o krok od likwidacji. Na marginesie : już od roku 1997 nosił on imię biskupa Nathana. Ostre protesty spowodowały, że w 2006 roku zaczął działać Samodzielny Wojewódzki Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych - choć samodzielność w obliczu samowystarczalności osiągniętej przez Josepha Nathana to słowo wyjątkowo na wyrost. Niemniej szpital działa obecnie bez zakłóceń, zaś w listopadzie 2014 szczątki biskupa spoczęły w kościele w Branicach. Poczyniono też wiele starań rozpoczęciu procesu beatyfikacyjnego. Wiele zależy jednak od beneficjentów biskupa Nathana a tych, z wielu względów, nie jest dużo. Trudno więc mówić o "powszechnym kulcie", kiedy sam polski kościół zwalczał księdza Nathana jako "obcego narodowościowo".

Jan Hahn - Prezes Przymierza Śląskiego.