Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego powołany został rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 28 stycznia 1927 r.
Do tego czasu za stowarzyszenia przysposobienia wojskowego uznane były: Związek Strzelecki, Związek Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” i Związek Harcerstwa Polskiego.
W roku 1927 status stowarzyszeń pw otrzymały:
- Związek Powstańców i Wojaków,
- Związek Powstańców Śląskich,
- Związek Młodzieży Wiejskiej,
- Związek Osadników Wojskowych,
- Związek Ochotniczych Straży Pożarnych,
- Zjednoczenie Młodzieży Polskiej,
- Komitet Społeczny Przysposobienia Wojskowego Kobiet.
Później również Federacja Polskich Związków Obrońców Ojczyzny (skupiająca m.in.: Związek Oficerów Rezerwy, Związek Podoficerów Rezerwy, Związek Powstańców Śląskich, Związek Powstańców i Wojaków OK. VII, Związek Legionistów Polskich) oraz Związek Straży Pożarnych RP otrzymały taki status.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych z dnia 21 marca 1927 r. określało strukturę Urzędu. Odpowiadał on za prowadzenie wszelkich prac związanych z wychowaniem fizycznym i przysposobieniem wojskowym społeczeństwa,, a także ich koordynację.
Struktura PUWFiPW zmieniała się w czasie jego funkcjonowania.
Pierwotnie wyglądała ona następująco:
- dyrektor,
- zastępca dyrektora,
- wydział ogólnoorganizacyjny,
- wydział wychowania fizycznego,
- wydział przysposobienia wojskowego,
- samodzielny referat rachunkowo-budżetowy,
- delegaci Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.
Dyrektor oraz obsada personalna powoływane były przez Ministra Spraw Wojskowych.
W połowie 1928 struktura wyglądała następująco:
- dyrektor,
- zastępca dyrektora,
- kancelaria,
- wydział ogólny (referaty: organizacyjno-personalny, komitetów i prasy, prac specjalnych)
- wydział wychowania fizycznego (referaty: wychowania fizycznego w wojsku, sportowy, szkolno-naukowy),
- wydział przysposobienia wojskowego (referaty: organizacyjno-ewidencyjny, stowarzyszeń przysposobienia wojskowego, wyszkolenia),
- samodzielny referat zaopatrzenia (referaty: organizacyjny, budżetowy, materiałowy),
- samodzielny referat wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego kobiet,
- biuro projektów i badań technicznych.
Kolejna zmiana miała miejsce na początku 1935 r.
Struktura wyglądała następująco:
- dyrektor,
- zastępca dyrektora (funkcję tę pełnił Komendant Główny Związku Strzeleckiego),
- sekretariat,
- wydział ogólny,
- wydział wychowania fizycznego i sportu,
- wydział przysposobienia wojskowego,
- wydział zaopatrzenia,
- wydział wf i pw kobiet.
Dyrektorami Urzędu byli: ppłk dypl. Juliusz Urlych, płk dypl. Władysław Kiliński, gen. bryg. Józef Olszyna-Wilczyński, gen. bryg. Kazimierz Sawicki.
Na szczeblach wojewódzkich, powiatowych i miejskich tworzono odpowiednie komitety wf i pw. W wojsku do 1929 r. funkcjonowały w ramach dowództw Okręgów Korpusów referaty pw. Od tego roku pojawiły się Urzędy WFiPW na szczeblu OK. Im podporządkowany byli rejonowi komendanci pw (szczebel dywizji), obwodowi (kilka powiatów – rejon pułku), powiatowi komendanci pw.
Podstawową jednostką pw była drużyna (9-17 osób), 2-5 drużyn tworzyło pluton, 3-5 plutonów tworzyło kompanie pw. Wyższych związków nie tworzono.
PUWFiPW prowadził szkolenie pw z grupami społecznymi, które nie były objęte szkoleniem w stowarzyszeniach pw. Szkolenie tego typu prowadzone było także wśród Polonii w USA, Francji, Brazylii.
Na terenach szkół tworzono tzw. Hufce szkolne pw.
Prowadzono szkolenie pw dwóch, a następnie trzech stopni. Trzeci stopień wprowadzono w związku z rozpoczętą organizacja Obrony Narodowej.
Osoby z I stopniem pw miały pierwszeństwo w naborze do szkół podoficerskich, do przepustek w trakcie okresu rekruckiego, urlopów okolicznościowych w celu wzięcia udziału w świętach pw swego macierzystego rejonu.
Posiadacze II stopnia pw wcielani byli do jednostek o trzy miesiące później niż normalny pobór (a więc o trzy miesiące krócej służyli w wojsku).
Prowadzono także pracę z rezerwistami.
Największe osiągnięcia w szkoleniach pw miał Związek Strzelecki. Zarówno ze względu na liczbę członków, jak i poziom wyszkolenia. W 1937 r. ZS liczył ponad 500 tys. członków.
W 1936 r. powołano dożycia Junackie Hufce pracy, które miały łączyć szkolenie z zakresu przysposobienia wojskowego z likwidacja bezrobocia (głównie na wsi). JHP liczyły około 10-11 tys. członków.
W lutym 1939 r. powołano jako stowarzyszenie Przysposobienie Wojskowe Kobiet. Liczyło około 47 tys. pań. W okresie międzywojennym przeszkolenie przeszło koło miliona kobiet. Odbyło się to w ramach 57 stowarzyszeń, które skupiały również kobiety.
Funkcjonowały także specjalistyczne pw:
- konne,
- morskie i wodne,
- lotnicze,
- broni pancernej,
- radiotelegraficzne,
- pocztowe,
- kolejowe,
- leśne,
- drogowe,
- elektrotechniczne,
- geograficzne.
http://www.jpilsudski.org