|
Hotel de Pologne
Daniel Roehling – przybycie króla Augusta II do Żar 13 kwietnia 1730 r.
Piętrowy budynek z szarego kamienia pokryty szarą dachówką, w XVIII w. nazywany „polskim zajazdem” a później gospodą pod Złotą Sową . Budynek zbudowano w 1684 r. Właścicielem parceli był Beniamin Schauffer, który przybył do Żar z okolic Gubina. Otrzymał on zgodę od Erdmanna II na prowadzenie zajazdu. Obok stanęły nieodzowne dla takiego przybytku powozownia i stajnie. Droga, przy której stał zajazd była częścią szlaku pocztowego z Lipska do Żar.
Elektor saski i król polski August II Mocny, w drodze od Rzeczpospolitej, przejeżdżał przez Żary w 1700, 1705, 1717, 1730 i 1731 korzystając z gościnności hrabiego Erdmanna II Promnica.
W sierpniu 1704 roku gościem "Hotelu de Pologne" został 23 - letni magister praw Georg Philipp Telemann, bardziej znany jako Dyrektor Collegium Musicum i organista przy lipskim kościele świętego Mateusza niż jako "adeptus iurisprudebtiae". I tak właśnie od tego budynku rozpoczęła się ważny etap w jego życiu jako kapelmistrza Erdmanna II.
W urzędowym piśmie z 1845 r. zajazd ten wraz z zajazdami przy rynku: „Pod Złotą Gwiazdą” (kamienica Falcolmów) i „Pod słońcem” zaliczony został do kategorii zajazdów dla „wykształconych stanów”, podczas gdy pozostałe gospody i hotele zaliczone zostały do kategorii „dla niższych stanów”.
Budynek, który przetrwał działania wojenne został rozebrany w latach 60. XX w.
Poczta saska
3 marca 1694 Baltazar Erdmann von Promnitz powołał na stanowisko poczmistrza zamożnego żarskiego mieszczanina Adama Heinze. Jego kamienica miała stać się pierwszą żarską placówką pocztową. Biuro poczmistrza i kantor obsługi podróżnych umieszczono na parterze, rodzina Heinze mieszkała na piętrze. Od strony ulicy Brauhaus (dziś Browarna) znajdował się wjazd do stajni oraz kuźni szopy dla dyliżansu. Dyliżans przyjeżdżał trzy razy w tygodniu: poniedziałki, środy i soboty. W takiej postaci poczta funkcjonowała, do 1701, kiedy to utworzenie nowego szlaku królewskiej poczty Drezno – Warszawa doprowadziło do bankructwa starą linię Żary – Lipsk. A. Heinze obsługiwał, zatem żarską placówkę królewskiej poczty ze stanowiska zrezygnował w 1706 r. a jego następcą został Martin Scholz. Obok poczmistrza zatrudnił też dwóch pocztylionów kurierów do dostarczania pilnych przesyłek. W 1719 r. urząd poczmistrza objął Eduard Johannes, który sprawował tę funkcję do 1759, on też rozpoczął budowę nowego zajazdu pocztowego, dlatego kamienica Heinego przestała służyć poczcie. Stało się tak ze wzglądu na uciążliwość ówczesnych zajazdów pocztowych, które musiały posiadać stajnie z końmi na zmianę a i nieogumiony dyliżans hałasował po miejskim bruku budząc niezadowolenie gęsto zaludnionego śródmieścia. Dlatego późniejsze budynki pocztowe lokowano na przedmieściach.
zdjęcie: Marek Pogorzelec
Kamienica Falcolmów
Abraham Falcolm, szkocki szlachcic, uciekinier spod religijnego ucisku katolickiego króla Jakuba II Stuarta należał do zaufanego grona dworzan elektora saskiego Fryderyka Augusta, znanego bardziej jak król polski August II Mocny. Mimo konwersji elektora po wyborze na króla na katolicyzm w Saksonii obowiązywały zasady pokoju westfalskiego, który ustanowił zasadę, że konwersja władcy nie może pociągnąć za sobą ograniczenia praw religijnych poddanych. Dlatego w Saksonii luteranie, jaki kalwińscy uchodźcy jak Abraham mogli cieszyć się pełną swoboda religijną. Hedonizm dworu Agusta II mógł zniechęcić surowego kalwina i dlatego Abraham Falcolm wybrał protestancko umiarkowane Żary, by służyć tu Erdmanowi II. Przybył tu po raz pierwszy podczas drugiej wizyty króla polskiego w Żarach w 1705 r. a trzy lata później sprowadził tu swą rodzinę z Drezna. W tym czasie Giovanni Simonetti projektował nową rezydencję dla Erdmanna II. Jego talent wykorzystano przy budowie kamienicy dla rodziny Falcolmów. Simonetti sporządził plany trzykondygnacyjnej kamienicy wzorowanej na lipskiej Starej Giełdzie (mistrz wcześniej współtworzył tę budowlę). Przez trzy pokolenia Falcolmowie tworzyli w tej kamienicy żarską kolonię szkocką. A. Falcolm zmarł w 1734 (on i jego żona zostali pochowani na zlikwidowanym w 1963 r. Starym Cmentarzu) natomiast jego synowie Kenneth i urodzeni w Żarach: Abel i James Scott powrócili do rodzinnej Szkocji w 1797 r.
Zniszczony w 1963 r. Stary Cmentarz na którym spoczęły szczątki Abrahama i Edith Falcolmów
Po Falcolmach pozostała na frontonie kamienicy sentencja ujęta w formie barokowego kartusza o treści: „Remember me o my God for good” (Pamiętaj mnie dobrze o mój Boże) a pod nim inicjały Abrahama: „ASF”
Barokowa kamnienica Raedschów - Kornaczewskich
Mieszczańska kamienica przy ul. Żagańskiej 2 jest obiektem kompletnym, oryginalnym, nie poddawanym przebudowie od momentu powstania tj. 1638 r. Pierwotnie należała do mistrza sukienniczego Johanna Gottlieba Raedscha, co czyni ja dodatkowo szczególnym obiektem, gdyż związana jest z wielowiekową tradycją sukienniczą Żar. Przedostatnim właścicielem był mistrz stolarski Geogr. Kornaczewski, którego ród pochodził zapewne ze Śląska a jak wiadomo Promnitzowie mieli też śląską rezydencję w Pszczynie i możliwe, że przodków Georga sprowadził do Żar Erdmann II Promnic. Po nim kamienicę i warsztat przejął jego zięć Wilhelm Hiltmann.
Kanonen Villa
Położona przy ciekawym założeniu parkowym przy pl. Inwalidów 11. Budynek został zbudowany jako willa przemysłowca Georga Frenzla, który ustawił przed nią dwa działka, stąd nazwa budynku. Po wojnie znajdowała się tu siedziba Zjednoczenia Przemysłu Węgla Brunatnego, później dyrekcja kopalni węgla brunatnego "Przyjaźń Narodów" a w końcu do 1984 r. w budynku tym mieściła się Szkoła Specjalna nr 6.
Okazały, piętrowy, regularny pałac neorenesansowy, nawiązujący, w redakcji berlińskiej, do stylu miejskiego pałacu włoskiego XVI w., typ rozpowszechniony w latach ok. 1870-1900 w Niemczech, Czechach, na Śląsku i w Wielkopolsce. Partię krytyczną (zdewastowaną i zagrożoną zniszczeniem) stanowi dwukondygnacyjna, podmurowana weranda, będąca cennym przykładem drobnej architektury, charakterystycznej dla w 3 i 4 ćw. XIX w. dla uzdrowisk Europy Środkowej, w pasie od południowych Niemiec i Szwajcarii, przez Czechy i Śląsk, po Beskid (Krynica, Rymanów, Iwonicz itd.) i Małopolskę Wschodnią. Werandy, tarasy i ogrody zimowe tego typu, łączące mur, szkło, żeliwne konstrukcje szkieletowe i elementy drewniane o doskonałym poziomie wykończenia ciesielskiego, to przykład oryginalnego wkładu wieku XIX do repertuaru stylów architektonicznych. Weranda pałacu przy pl. Inwalidów w Żarach jest obiektem o wybitnych walorach estetycznych, szczególnie narażonym na zniszczenie, ze względu na konstrukcję - mniej substancjalną niż korpus główny pałacu.
Zdjęcia współczesne: Rafał Szymczak
Bibliografia:
G. Krause, Obraz miasta Zary na przestrzeni XIX wieku, [w:] Żary Polskie Łużyce, red. T. Jaworski, Żary 2005
J.P. Majchrzak, Terra Sarove. Czas i ludzie, Żary 1995
adres tego artykułu: http://zary.info/articles.php?id=40
|
