Siedem faktów z historii Opola, których nie dowiesz się w szkole.

Historia w szkole jest nudna. To fakt. Przedstawiana za pomocą dat, postaci i nieistotnych faktów tworzy wrażenie nieprzystępnej. Wymuszone "kucie" bezsensowych dat, o których i tak chwilę po egzaminie zapominamy to często jedyna pamiątka po godzinach spędzonych w ławce. A przecież historia to fascynujące wydarzenia, ciągi przyczynowo-skutkowe i możliwość spojrzenia na świat w inny sposób. Dziś przygotowaliśmy dla was 7 ciekawostek z historii Opola, których nie dowiecie się w szkole, bo tam historia lokalna praktycznie nie istnieje.

1. Opole otoczone było licznymi jeziorami. 

Dzisiaj to stwierdzenie może wydawać się zaskakujące. Bo chociaż w mieście nie brakuje zbiorników wodnych to są to pozostałości różnych wyrobisk. Gdybyśmy cofnęli się do czasów średniowiecznych, zastalibyśmy zgoła inny obraz. Jednym z największych jezior ówczesnego Opola było "Popowe ozero" zlokalizowane w miejscu dzisiejszego skrzyżowania ulic Niemodlińskiej i Hallera. Jeżeli przypomnicie sobie niewielkie wzniesienie w stronę Osiedla Dambonia, to właśnie myślicie o jednym z brzegów dawnego jeziora. To jednak nie koniec zbiorników w okolicy. Nieco w stronę Szczepanowic znajdowało się kolejne jezioro, które należało do zamkowych włości i zapewne służyło do połowu ryb. "Wielki staw miejski" to z kolei zbiornik między Opolem a Kępą. Poza tym w całym mieście znajdowało się kilka sztucznych stawów, które służyły do hodowli ryb dla zamku czy duchowieństwa.

2 Pozwolenie na budowę piętrowych domów.

Może zabrzmieć to zabawnie, ale w czasach gdy Opole było miastem cesarskim (od połowy XVI w.) wymagano zezwoleń na tak prozaiczne rzeczy, jak budowa piętrowego domu. Było to związane z prestiżem miasta. Opole dostąpiło tego zaszczytu stosunkowo późno, bo dopiero w 1603 roku. Wtedy to cesarz Rudolf II nadał miastu prawo budowy piętrowych domów.

3. Bitwa o piwo ...

Kłótnie na szczytach władzy to nic nowego. W Opolu jednak przybrały całkiem zabawny, z perspektywy czasu, obrót. W połowie XVII wieku istniała otwarta wojna pomiędzy miastem a zamkiem. Administracja zamkowa próbowała bezprawnie ograniczyć miejski monopol na sprzedaż piwa w podopolskich wsiach (Budkowicach, Ochodzach i Domecku). Sytuacja została tak zaogniona, że w 1650 roku doszło do bijatyki między burmistrzem, dwoma miejskimi radnymi a urzędnikami zamku. Sprawa trafiła na wokandę a skorzy do bitki urzędnicy miasta zostali skazani na cztery tygodnie aresztu. Co ciekawe, miasto wcale nie miało zamiaru poddać się wyrokowi sądu. Ostatecznie, po ponad dwudziestoletniej sądowej batalii, skazani zostali uniewinnieni.

4. Pastwiska w centrum miasta.

Czasem mozna spotkać się z opinią, że Opole to duża wioska. Może i coś w tym jest, szczególnie jeżeli popatrzymy gdzie jeszcze 400 lat temu znajdowały się pastwiska. W Opolu, tzw. "skotnie" (pastwiska) były zlokalizowane tuż przy bydlęcych zagrodach. Dzięki temu ułatwiano sobie wypas zwierząt. Największe pastwiska rozciągały się za Bramą Bytomską, od ulicy Kołłątaja aż po Duboisa. Drugie, równie duże, znajdowały się na bliskim Zaodrzu.

5. Niewodniki na Pasiece.

Jak już wspominaliśmy administracja zamkowa, posiadała rozległe własności, nie tylko w najbliższej okolicy. Jednym z ciekawszych miejsc jest folwark Niewodniki. Znajdował się on w południowej części Wyspy Pasieki i posiadał spore grunta rolne na Przedmieściu Bytomskim. Dokładnie były to tereny dzisiejszej ulicy Kościuszki, które swego czasu uprawiane były przez Franciszkanów.

6. Opolski barbakan.

Tak, tak ! Chociaż niewiele się o tym mówi, to Opole, podobnie jak Kraków, posiadało barbakan. Okrągły, murowany bastion z otworami strzelniczymi znajdował się przy Bramie Krakowskiej (Bytomskiej) na dzisiejszym Placu Wolności. Z zachowanych do dziś opisów, a przede wszystkim badań archeologicznych wyłania się obraz budynku, który układem przypominał krakowski "rondel" przy Bramie Floriańskiej. Był on jednak starszy. Opolski barbakan wybudowano w drugiej połowie XIV wieku, podczas gdy na ziemiach polskich takie obiekty zaczęły powstawać prawie 100 lat później.

7. Opole zarabiało na Wrocław.

Opole znajdowało się na skrzyżowaniu szlaków. By można się było po nich poruszać należało uiścić opłatę. Można by to porównać do działającego dziś w naszym kraju systemu via Tool lub bramek na austradzie. Na komorach książęcych opłaty były pobierane od każdego. Ich wysokość była zróżnicowana. Inną kwotę pobierano od pieszego, inną od podróżującego konno, a jeszcze inną od kupców z wozami. A do kogo należały owe punkty poboru opłat ? Pierwotnie prawo do nich mieli wyłącznie książęta. Dopero z czasem były one przekazywane różnym instytucjom, osobom prywatnym, miastom lub parafiom. Najbardziej dochodowe i pożądane komory znajdowały się w miejscach których nie można było ominąć, jak np. mosty. W Opolu komora znajdowała się przy najstarszej przeprawie w miejscu dzisiejszego Mostu Piastowskiego. Przez wiele lat, pieniądze zbierane w Opolu na skrzyżowaniu, wspierały Wrocław. Tak było m.in. w roku 1310. Właśnie dlatego, wielkim protestem rady miasta Wrocławia, zakończyła się decyzja o nadaniu Opolu prawa posiadania promu na Odrze. W ten sposób podróżni mogli omijać komorę i uszczuplić dochody rady. Co ciekawe, na traktach prowadzących z Opola do Wrocławia, znajdowały się tylko dwie komory - w Skorogoszczy i Lewinie Brzeskim. W obu przypadkach pobierane pieniądze trafiały do Wrocławia. 

Grzegorz Bogdoł