PRZYTUŁEK NA SIEROCEJ

W dobie wzmożonej akcji pomocy społecznej ludziom najbardziej jej potrzebującym może warto by przypomnieć, jak radzili sobie z tym problemem w dawnym Gdańsku. Otóż już w XVII wieku istniał tzw. Urząd Dobroczynności, który prowadził Dom Dobroczynny, potocznie zwany przytułkiem. Dom ten został założony na terenie Starego Miasta, przy ulicy Sierocej (obecnie jest domem mieszkalnym nr 6). Zarząd nad nim sprawowali rajcy Głównego i Starego Miasta, natomiast bezpośredni nadzór mieli członkowie rady kościoła parafialnego pw. Św. Katarzyny. W XVIII wieku opiekę nad domem objęła również miejscowa loża masońska "Eugenia pod Ukoronowanym Lwem". Fundusze na utrzymanie Domu Dobroczynnego gromadzono poprzez zbiórki pieniędzy po domach, na ulicach, a także ustawiając puszki w lokalach bractw cechowych. Mieszkańcami Domu Dobroczynnego byli ludzie biedni, nierzadko zebrani pośród włóczęgów i żebraków, którzy ze względu na zły stan zdrowia nie byli w stanie zarobić na siebie ciężką pracą fizyczną. Oddzielną grupę stanowiły osierocone i zaniedbane dzieci, a także dzieci nieślubne, których nie przyjmowano do szkół i nauki zawodu. Wszyscy oni znajdowali tu nie tylko pomoc charytatywną w postaci opieki lekarskiej czy zapomogi finansowej, lecz starano się ich także przywrócić społeczeństwu poprzez zachęcenie do lżejszej pracy lub nawet nauki.
Dom zbudowany w latach 1699-1700 według projektu znanego budowniczego miejskiego Bartłomieja Ranischa posiadał wielorakie pomieszczenia. Były tam m. in. izby przeznaczone dla chorych oraz do przyjmowania i obdarowywania biedoty miejskiej, pracownie tkackie - głównie dla kobiet, sala lekcyjna dla dzieci, jadalnia itp. Na pierwszym piętrze znajdowała się kaplica kryta stropem ozdobionym sztukaterią. W jej wnętrzu stał ołtarz, były także organy i specjalny pulpit dla kaznodziei.
W pierwszej połowie XVIII wieku przy wschodnim krańcu budynku postawiono dwukondygnacyjną dobudówkę oraz wolno stojącą piekarnię. Założono także ogród kwiatowo-warzywny sięgający do ulicy Krosna i przepływającego w pobliżu niej kanału Raduni. W roku 1749, przypuszczalnie ze względu na ciasnotę pomieszczeń w starym budynku, zbudowano jeszcze jeden dodatkowy, jednopiętrowy dom mieszkalny. Oba budynki zostały połączone murem, częściowo jeszcze zachowanym.
W wieku XIX na znajdującym się między budynkami podwórzu stanęły zabudowania gospodarcze oraz kostnica. Założono wówczas również przy jednym z budynków niewielki zieleniec. Zdobi on dziś plac Obrońców Poczty Polskiej.
Na początku obecnego stulecia (1906) Dom Dobroczynny zamknięto, ponieważ jego lokatorów przeniesiono do nowo wybudowanego domu, mieszczącego się we Wrzeszczu przy Jaskowej Dolinie. Opróżnione zabudowania domu po odpowiednich pracach adaptacyjnych zostały przeznaczone na mieszkania lokatorskie. Zniknęły wówczas stare podziały wnętrz, w tym także i cała kaplica, po której pozostały jedynie fragmenty sztukaterii zdobiącej niegdyś strop. Po roku 1945 z podwórza zostały usunięte zabudowania gospodarcze i kostnica. Stoją natomiast do dziś oba budynki mieszkalne, tworzące malowniczy akcent u wylotu_ulicy Sierocej na plac Obrońców Poczty Polskiej.

Hanna Domańska - "Śladami Gdańskich Zabytków" (KAW 1987) - fragment