Obecny kształt zespołu zabudowy wodociągów „Zawada” pochodzi z lat 1927–1929. Historia zakładu sięga jednak 1882 roku, kiedy w okolicy wsi Karchowice oraz Zawada odkryto pierwsze studnie głębinowe. Decyzja o poszukiwaniu nowych źródeł wody pitnej związana była z narastającym deficytem jej ilości na terenie prężnie rozwijającego się Górnego Śląska.

Pierwsze zabudowania wodociągów wzniesiono w latach 1894–1895, należały do nich budynki administracyjne, stacja pomp oraz kotłownia parowa. Woda z wodociągów docierała na tereny Zabrza, Bytomia, Gliwic i Rudy Śląskiej.

W latach 20. XX wieku w obliczu wciąż narastającego zapotrzebowania na wodę pitną, podjęto decyzję o rozpoczęciu prac nad nowymi odwiertami głębinowymi. Pierwsze poważne prace budowlane i modernizacyjne ruszyły w latach 1927–1929. Przebudowano wówczas halę maszyn, wyposażając ją w nowe urządzenia: pompy i sprężarki oraz budynek kotłowni. Nowo wzniesionymi budynkami były warsztaty, łaźnia, garaże, magazyny, budynek straży pożarnej oraz nowy komin.

W 1967 roku zmieniono całkowicie technologie zakładu, wygaszono dotychczas pracujące kotły parowe, a zainstalowano pompy zasilane energią elektryczną. W wyniku tych działań zamknięto budynek kotłowni i wybudowano nową rozdzielnię elektryczną. Ostatnie prace modernizacyjne przeprowadzono w 2001 roku, zakład nadal prosperuje.

Wpisany od 1991 roku do rejestru zabytków, zakład obecnie udostępnia częściowo dawne urządzenia parowe zwiedzającym. Zespół maszynowni i kotłowni stanowi największy kompleks zlokalizowany w północnowschodniej części zakładu, przy bramie wjazdowej.

Kompleks obejmuje trzy powiązane ze sobą funkcjonalnie budynki, wzniesiona na planie litery „L”. Architektura budynku maszynowni oraz nowej kotłowni nawiązuje do modernizmu, natomiast starszy budynek kotłowni posiada cechy charakterystyczne dla uproszczonego historyzmu. Obiekt murowany z cegły, nieotynkowany, jednokondygnacyjny i podpiwniczony, posiada rozczłonkowaną bryłę. Całość kryje dach dwuspadowy o konstrukcji stalowej i żelbetonowej. Okna o prostokątnym kształcie różnicowane wielkościowo, rozmieszczone w poszczególnych strefach elewacji. W okolicy skrzydła północnego znajduje się komin kotłowni.

Na północ znajduje się budynek administracyjno- biurowy, wzniesiony na planie prostokąta. Stylowo nawiązujący do architektury uproszczonego historyzmu. Obiekt dwukondygnacyjny, podpiwniczony o wartej bryle, posiada dwie niewielkie przybudówki w północnej części. Ściany budynku murowane z cegły, w drugiej kondygnacji o konstrukcji szkieletowej z drewna, nieotynkowane. Okna zamknięte łukiem odcinkowym lub w formie prostokątów. Całość kryje dach czterospadowy o konstrukcji krokwiowej, drewnianej.

Na północ od maszynowni i kotłowni mieści się budynek łaźni, jednokondygnacyjny, niepodpiwniczony, murowany z cegły i otynkowany, kryty dachem dwuspadowym. Otwory okienne i drzwi o prostokątnej formie.

W pd.-wsch. części zakładu mieści się budynek warsztatu elektrycznego, wzniesiony na planie prostokąta z dobudówką w części wschodniej. Obiekt jednokondygnacyjny, murowany z cegły i nieotynkowany, architektonicznie nawiązujący do uproszczonego historyzmu. Okna i drzwi w pd. elewacji zamknięte łukiem odcinkowym i prostokątnym, w pn. okna w formie prostokątów.

We wsch. części zakładu znajduje się kompleks mieszczący warsztat mechaniczny, magazyn oraz garaż. Obiekt wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta z ryzalitem. Murowany z cegły, jednokondygnacyjny posiada rozczłonkowaną i nieregularną bryłę. Część mieszcząca garaż i warsztat kryje płaski dach, natomiast pozostałą część dach dwuspadowy ze świetlikiem.

W pd. części znajduje się budynek portierni o nieregularnym rzucie z pn.- wsch. ściętym narożnikiem oraz pd.-wsch. zaokrągleniem. Obiekt jednokondygnacyjny, podpiwniczony, wzniesiony z cegły, nieotynkowany o zwartej bryle, kryty dachem płaskim.

Źródło: WSTĘPNE SPRAWOZDANIE Z INWENTARYZACJI OBIEKTÓW PRZEMYSŁOWYCH
W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM, Katowice, styczeń 2012