Żołnierze armii brytyjskiej pochowani na cmentarzu w Opolu

Na cmentarzu komunalnym przy ul. Wrocławskiej w Opolu pochowanych zostało w sumie 41 żołnierzy armii brytyjskiej, którzy zmarli na Górnym Śląsku od czerwca 1921 do lipca 1922 r.

Pod koniec 1919 roku państwa zwycięskiej koalicji I wojny światowej utworzyły Międzysojuszniczą Komisję Rządzącą i Plebiscytową na Górnym Śląsku z siedzibą w Opolu, która miała nadzorować wypełnienie porozumień traktatu wersalskiego. Działania komisji wspierane były przez wojska alianckie kierowane przez Naczelne Dowództwo Wojsk Sprzymierzonych na Górnym Śląsku.

Jako pierwszy przybył na Górny Śląsk w lutym 1920 r. duży kontyngent wojsk francuskich w sile ok. 11000 żołnierzy, następnie pojawiły się w 1921 r. wojska brytyjskie (ok. 5000 żołnierzy) i włoskie (w 1920 r. ok. 2 – 3 tyś. Żołnierzy i w 1921 r. ok. 4000). Żołnierze ci mieli zapewnić ochronę porządku publicznego podczas przygotowań do zaplanowanego na 20 marca 1921 roku plebiscytu a także czuwać nad pokojowym wykonaniem jego decyzji.

Na początku było w Opolu 41 grobów poległych żołnierzy brytyjskich. Jednak kiedy Komisja Grobów Wojennych Wspólnoty Brytyjskiej (Commonwealth War Graves Commission, w skrócie CWGC) przyjęła datę 31 sierpnia 1921 roku jako oficjalny koniec wojny i związanych z nią wydarzeń, jurysdykcją tego organu objęto wyłącznie żołnierzy brytyjskich zmarłych przed wyznaczoną datą. W związku z tym 11 żołnierzy pochowanych w Opolu, którzy zmarli przed 31 sierpnia 1921 r. zostało w lutym 1925 roku przeniesionych na cmentarz CWGC w berlińskiej dzielnicy Stahnsdorf i uhonorowanych przez swą ojczyznę jako polegli na wojnie światowej, natomiast szczątki pozostałych w Opolu 30 ich towarzyszy broni stopniowo ulegały zapomnieniu. Nie upamiętnił ich żaden pomnik, nie jest nawet znana dokładna lokalizacja grobów, które znajdowały się w kwaterze nr 4 cmentarza ponieważ kamienne nagrobki na ich mogiłach zostały z czasem usunięte, a brytyjska dokumentacja wojskowa z okresu po I wojnie światowej jest bardzo uboga. Nieliczne dane zachowane w Brytyjskich Archiwach Narodowych (British National Archives) wskazują jednak, że odpowiedzialność za opiekę nad tymi grobami była przerzucana z jednych osób na inne. Wypada też zaznaczyć, że żaden z tych 30 żołnierzy nie poległ w wyniku działań bojowych związanych z pełnioną misją, przyczynami ich śmierci były choroby, samobójstwa, morderstwa lub nieszczęśliwe wypadki.

Lista żołnierzy brytyjskich pochowanych na cmentarzu w Opolu, układ chronologiczny wg daty śmierci.

Uwagi do tabeli:

* - 11 żołnierzy zostało w lutym 1925 roku przeniesionych na cmentarz CWGC w berlińskiej dzielnicy Stahnsdorf (więcej w tekście artykułu)

** - groby zidentyfikowane na podstawie fotografii i korespondencji, oznaczone na szkicu sporządzonym podczas wizji lokalnej w dniu 28.08.1930 r.

Materiały źródłowe:

1. Alan M. Thomas, „The British Upper Silesia Force, May 1921 – July 1922”, University of Birmingham, Centre for World War 1 Studies.

2. Jim Powrie, „Opole Cemetery, Poland”, https://www.ww1cemeteries.com/opole-town-cemetery.html

3. Andreas Kiesewetter, Dokumente zur italienischen Politik in der oberschlesischen Frage 1919-1922, Würzburg 2001.

4. http://cmentarzopole.pl/pl/home