Historia Polski w latach 1914-1918 to krótki, pięcioletni fragment dziejów. Wydarzenia tego pięciolecia zaważyły na sytuacji Polski na arenie tak międzynarodowej, jak i wewnętrznej.



W 1914 roku wybuchła I wojna światowa z udziałem mocarstw rozbiorowych: Austro-Węgier, Niemiec i Rosji. Doprowadziła ona do rozbudzenia wśród Polaków poczucia tożsamości narodowej, a jej przebieg i rezultaty (przede wszystkim upadek wszystkich trzech mocarstw zaborczych) umożliwiły odtworzenie niepodległego państwa polskiego.



Okres ten charakteryzował się fatalnym stanem zaopatrzenia i wyżywienia społeczeństwa, a także znacznymi stratami, zarówno wśród żołnierzy wcielonych do walczących ze sobą armii, jak i ludności cywilnej, która zmuszona do świadczeń na rzecz armii okupujących kraj, ponosiła ogromne ciężary. Na skutek śmierci i deportacji liczba ludności zamieszkującej późniejszą II Rzeczpospolitą zmalała o około 14,9%[1]. Niebagatelne też były straty materialne, spowodowane działaniami wojennymi. Kolejne armie, przechodzące przez terytoria zaborów stosowały taktykę spalonej ziemi. Rosjanie, wycofując się na wschód podpalili szyby naftowe w Galicji i deportowali setki tysięcy ludzi. Natomiast Niemcy nie omieszkali wywozić do Rzeszy całych fabryk, przede wszystkim z terenu Łodzi[2]. Ocenia się, że w okresie 1914-1920 zniszczeniu uległo około 30% majątku narodowego na ziemiach polskich, zaś poziom produkcji przemysłowej w roku 1919 wyniósł w Polsce 30% stanu z roku 1913 w tych samych granicach[3].



Okres ten zawiera się pomiędzy dwiema datami – 3 sierpnia 1914 przemówienie Piłsudskiego do żołnierzy w krakowskiej dzielnicy Oleandry i 11 listopada 1918 przekazanie Piłsudskiemu władzy wojskowej przez Radę Regencyjną (14 listopada 1918 przekazano Piłsudskiemu władzę cywilną). Na przestrzeni tego czasu – wraz z przesuwaniem się frontów i zmiennymi losami poszczególnych mocarstw zaborczych, kształtowały się zarówno koncepcje polskie (dotyczące sposobów i dróg do odzyskania niepodległości), jak i koncepcje zaborców oraz Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych, prowadzące do rozwiązania sprawy polskiej. W rezultacie, trudnego wcześniej do przewidzenia, przebiegu wojny wszystkie zainteresowane strony musiały prześcigać się w deklaracjach, a wkrótce także i w czynach, które legły u podstaw tworzenia polskiego wojska (Austro-Węgry, okupacja niemiecka, Rosja, Francja) i zalążków organizmu państwowego (okupacja niemiecka, Francja). Wszystko to razem sprawiło, że gdy 11 listopada 1918 roku I wojna światowa została zakończona, Polska powstała jako państwo uznane na arenie międzynarodowej, dysponujące przygotowaną kadrą polityczną i administracyjną oraz zawiązkami wojska, organów władzy wykonawczej i sądowniczej.

Źródło:

CC-BY-SA 3.0 Polska

Ulica Limanowskiego jest główną ulicą wybiegającą z centrum Bałut w kierunku Aleksandrowa Łódzkiego. Ulica zaczyna się przy ul. Zgierskiej, a kończy się na wiadukcie nad linią kolejową Łódź Kaliska - Zgierz, i ma długość ok. 3,3 km. Przedłużeniem jej za wiaduktem jest ul. Aleksandrowska.

W latach 1858-60 została wybudowana szosa aleksandrowska. Zaczynała się przy obecnej ul. Zgierskiej będącej fragmentem tzw. Traktu fabrycznego poprowadzonego jeszcze w 1822 r. z Łowicza przez Zgierz, Łódź, Pabianice do Kalisza. W 1857 r. sporządzono plan parcelacji części gruntów wsi Bałuty (zwanej później Starymi Bałutami), w ramach którego wytyczono po wschodniej stronie szosy do Zgierza Rynek Bałucki wraz z wychodzącymi z niego ulicami. Szosa aleksandrowska poprowadzona została przez las Żubardź (od dawna będący przedmiotem sporu pomiędzy właścicielami Bałut i Radogoszcza zakończonego w 1834 r. rozgraniczeniem na dwie części na wysokości obecnej ul. Sprawiedliwej), następnie przecięła grunty wsi Żabieniec, Grabieniec i Kały by dotrzeć do Aleksandrowa.

W 1866 r. rozpoczęto wyrąb bałuckiej części lasu Żubardź i parcelację tego terenu. Od lat 70. na działkach położonych po obu stronach szosy zaczęła powstawać osada Nowe Bałuty zasiedlana przez ludność z okolic Łodzi znajdującą zatrudnienie w łódzkich fabrykach, m.in. w zakładach Poznańskiego. Zabudowa powstawała nie tylko wzdłuż szosy, ale również wzdłuż szeregu wytyczonych poprzecznie do niej prywatnych ulic. Do I wojny światowej cały odcinek ul. Limanowskiego od ul. Zgierskiej do Hipotecznej został ciasno zabudowany w znacznej części drewnianymi domami, jak również niewielkimi kamienicami. Dopiero na początku XX w. większe kamienice zaczęto wznosić na początkowym odcinku ulicy i w pobliżu skrzyżowania z ulicami Hipoteczną i Klonową. W tym samym czasie pojawiła się zabudowa wzdłuż dalszego fragmentu ulicy, czyli na terenie osady Żubardź (Radogoski) i we wschodniej części Żabieńca. Najrzadziej zabudowany był odcinek od mostu na Bałutce (przy ul. Mokrej) do ul. Swojskiej przebiegający wtedy przez południowe krańce gruntów wsi Radogoszcz. W 1902 r. szosę przecięła linia kolei warszawsko-kaliskiej, a w 1910 r. uruchomiona została linia tramwaju podmiejskiego do Aleksandrowa. Wtedy też do ul. Hipotecznej ulica była już wybrukowana.

Już w 1906 r. fragment szosy leżący na terenie osady Żubardź (pomiędzy ul. Sprawiedliwą i mostem na Bałutce) znalazł się w granicach miasta. W 1915 r. Bałuty, południową część Radogoszcza i południowo-wschodnią część Żabieńca (do toru kolejowego) również przyłączono do Łodzi. Ulica otrzymała nazwę Aleksandrowska. W okresie międzywojennym nowych budynków przybywało głównie w zachodniej części. W 1925 r. na wolnym terenie pod nr 156 powstała fabryka wyrobów gumowych “Gentleman” ( późniejszy zakład Fagum-Stomil). W 1928 r. ulicy nadano imię Bolesława Limanowskiego. Jeszcze przed wybuchem wojny jednotorowa wcześniej linia tramwaju podmiejskiego przebudowana została do przejazdu kolejowego na Żabieńcu na dwutorową. Po utworzeniu w 1940 r. Litzmannstadt Ghetto początkowy odcinek ulicy do skrzyżowania z ulicami Piwną i Urzędniczą znalazł się w jego obrębie, ale dla swobodnego przejazdu miał jezdnię wyizolowaną i niedostępną dla jego mieszkańców. Przejście z jednej strony na drugą możliwe było poprzez kładkę przy skrzyżowaniu z ul. Masarską (obecnie ul. Zachodnia).

W okresie powojennym do lat 60. zabudowa ulicy w zasadzie nie zmieniła się. Jedynie następowała stopniowa rozbiórka skupionych głównie na wschodnim odcinku domów drewnianych. W 1954 r. w związku z budową drugiego toru na linii kolejowej wybudowana została przy przejeździe pętla dla tramwajów linii miejskich docierających tu już od początku lat 40. i kończących dotychczas bieg na krańcówce mijankowej. Dla linii podmiejskiej wybudowano pętlę po drugiej stronie toru kolejowego. Dopiero powstanie w 1965 r. wiaduktu umożliwiło przedłużenie linii miejskich do ul. Aleksandrowskiej i powrót linii podmiejskiej do centrum miasta. Wtedy też zlikwidowano pętlę tramwajową przy ul. Grunwaldzkiej. W połowie lat 60. Rozpoczęła się budowa osiedla bloków mieszkalnych “Wielkopolska” na Żabieńcu, a w latach 70. na miejscu wyburzanej stopniowo starej zabudowy pojawiły się bloki po północnej stronie ulicy pomiędzy ul. Urzędniczą i Prusa, a po południowej od ul. Hetmańskiej do Obornickiej i w okolicy ul. Bydgoskiej oraz na miejscu zlikwidowanych zakładów Stomil. W 1971 r. została uruchomiona zajezdnia autobusowa MPK “Limanowskiego”. Obecnie ze starej zabudowy ulicy pozostało niewiele budynków skupionych głównie na początkowym i końcowym odcinku ulicy.