Nazewnictwo ulic w Mińsku Mazowieckim, jak dotąd nie stało się tematem samoistnych artykułów mimo, że temat jest interesujący. Wielu mińszczan pamięta, że w XX wieku z nazewnictwem ulic było różnie i ulegały one licznym zmianom. Zwrócić trzeba uwagę, iż część nazw ulic pochodzi z okresu średniowiecza, takie chociażby nazwy jak ul. Miodowa czy Nadrzeczna. Niestety, część nazw uległa zmianie. Z pewnością niektóre uległy zapomnieniu. Przykładem może być ul. Łysobyki, obecna Kościelna czy Karczewska. Ta ostatnia nazwa pochodzi do nazwy miasta Karczew, gdyż z Mińska tą właśnie ulicą można było udać się do Karczewa czy książęcego Czerska. Dzisiaj ulica ta nazywa się J. Piłsudskiego, a jej część za torami gen. K. Sosnkowskiego. Nie tak dawno, bo w okresie PRL (od 1947 r.) cała ulica miała za patrona gen. K. Świerczewskiego. Jednakże myli się ten, który twierdzi, że ulica Siennicka od dawien dawna miała taką nazwę. W średniowieczu i okresie nowożytnym biegł tędy ważniejszy szlak na Lublin, dlatego aż do XIX w. ulica ta nazywała się Lubelska. Zmiana znaczenia ośrodków miejskich i linii komunikacyjnych, w tym i żelaznych, spowodowały to, że do Lublina łatwiej i szybciej można było się dostać przez Warszawę niż drogą przez Siennicę i Latowicz.. Dlatego Lubelska z biegiem czasu stała się ulicą Siennicką. Na przestrzeni sześciu wieków miasto stopniowo się rozrastało, skutkiem czego tworzono nowe ulice, którym nadawano nazwy. Pojawia się ul. Bulwarna, Mostowa, Zgody, Piaskowa, a w XIX stuleciu Nowa (Limanowskiego), Górna (Kazikowskiego), Sewerynów (kard. Wyszyńskiego), Długa (Okrzei), Poprzeczna (Daszyńskiego), Dworcowa (T. Kościuszki). W XX w. ul. Szpitalna, Widok, Kwiatowa (Kopernika), Tartaczna, Świętokrzyska, Nowy Świat, Żwirki, ks. Brzóski po II wojnie J. Łupińskiego, A. Chróścielewskiego, J. Korczaka czy M. Benki. Nazwy niektórych ulic zmieniały się wielokrotnie.
Największe zmiany wynikały z przyczyn politycznych. Okazuje się, że największych zmian nazw ulic dokonywał zarówno okupant niemiecki jak i komunistyczna władza. Przykładem może być ul. Kościuszki. Od końca XIX w. wiodła tędy najkrótsza droga do dworca kolejowego dlatego nazwano ją Dworcowa (Wogzalnaja, znana jest także jako Foksal), w okresie I wojny światowej zmieniono na ul. T. Kościuszki, podczas okupacji niemieckiej przywrócono nazwę Dworcowa. Dopiero po wojnie przywrócono patronat Kościuszki. Obecna ul. Stefana Kardynała Wyszyńskiego przed wojna nazywała się Sewerynów. W połowie lat 30-tych odcinkowi od ul. Kościuszki do Piłsudskiego nadano nazwę Legionów. W okresie II wojny światowej przywrócono nazwę Sewerynów, która w okresie PRL zmieniono na imię wodza rewolucji W. I. Lenina. Starsi mieszkańcy Mińska pamiętają, że po wojnie zmieniły się nazwy - na szczęście tylko na krótko - jednych z najważniejszych ulic w mieście: ul. Warszawska stała się ul. Stalina, a Siennicka ul. Rokossowskiego. Jak widać burzliwe losy narodu polskiego mają swoje odzwierciedlenie również w nazewnictwie ulic. Ich zmiany komplikują czasem życie badaczy, którzy winni stosować nazwy adekwatne do okresu, którym się zajmują. Warto więc tym problemem zająć się szerzej. Poniżej publikujemy trzy dokumenty, które są istotnym źródłem dla poruszonego tematu i mało znanej karty z dziejów Mińska Mazowieckiego.
Oryg. rkps Archiwum Państwowe w Siedlcach, Akta miasta Mińska Mazowieckiego 1918-1950, sygn. 1 Księga protokołów Rady Miejskiej w Mińsku mazowieckim za lata 1937- 1939. Protokół nr 49/15 z posiedzenia Rady Miejskiej w Mińsku Mazowieckim w dniu 14-go grudnia 1937 roku Przewodniczący - burmistrz Trojan Przybora' [obecnych 2 członków Zarządu Miejskiego i 16 radny eh/ [...]pkt 6 Przewodniczący - burmistrz Trojan Przybora oraz ławnik inż. Aureliusz Chróścielewski w Imieniu Zarządu Miejskiego przedstawili Radzie Miejskiej sprawę nadania nazw nowo-powstałym ulicom w mieście, przy czym ławnik Chróściełwski określił również nazwy proponowane dla wszystkich tych ulic. Po omówieniu sprawy, Rada Miejska na wniosek Zarządu Miejskiego jednogłośnie powzięła następującą uchwałę; Uchwała Nr 1612 Rada Miejska w Mińsku Mazowieckim nadaję niżej wymienionym ulicom w mieście następujące nazwy, mianowicie:
1) ulicy zachodniej, przechodzącej równolegle do ulicy Warszawskiej, przeci nającej ulicę imienia generał Gustawa Orłicz-Dreszera [obecnie Mikołaja Kopernika - JK] i biegnącej dalej, aż do rzeczki Srebrnej - nazwę «aleja imienia Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza» [obecnie ulice. Armii Ludowej i Konstytucji 3 Maja]. Projektowane dalsze przedłużenia tej ulicy w kierunku wschodnim i zachodnim otrzymują tę samą nazwę;
2) ulicy zachodniej łączącej ulicę Polową [obecna Kolejowa] z Florencją - nazwę «imienia Bolesława Prusa»;
3) ulicy położonej na zachód od nieruchomości użytkowanej obecnie przez Gimnazjum Koedukacyjne Towarzystwa Szkół Średnich, łączącej ulicę Polową z Florencją - nazwę «Licealną»;
4) ulicy przyległej do wymienionej w p-kcie 3-cim nieruchomości ze strony wschodniej, łączącej ulicę Polową z ulicą Konstytucji 23 Kwietnia [obecna Piękna] - nazwę «Gimnazjalna» [obecna Licealna];
5) ulicy wschodniej, równoległej do ulicy Siennickiej obecnie zwanej «Błonie» nazwę «Porządkowa»3 [obecna Błonie];
6) ulicy na wschód od ulicy Porządkowej, a przechodzącej koło Szkoły Powszechnej imienia Dąbrówki - nazwę «imienia Dąbrówki»;
7) ulicy łączącej ulicę imienia Stefana Batorego z Ulicą Dąbrówki - nazwę «imienia Adama Mickiewicza»;
8) ulicy prostopadłej do ulicy im. Adama Mickiewicza - nazwę «imienia Jana Matejki» ;
9) ulicy położonej ze strony zachodniej kolei, łączącej ulicę Widok z Polskimi Zakładami Impregnacyjnymi [obecnie ZNTK] - nazwę «Sosnowa»;
10) ulicy łączącej ulicę Stankowizna z Fabryką K. Rudzki i S-ka - nazwę < < imienia Stanisława Staszica»;
11) ulicy zachodniej, równoległej do ulicy Siennickiej za koleją - nazwę «imienia Stanisława Wyspiańskiego»;
12) ulicy idącej w kierunku południowo-zachodnim, łączącej ulicę Siennicką z ulicą im. Stanisława Wyspiańskiego - nazwę «imienia generała Mariana Langiewicza»;
13) ulicom prostopadłym do ulicy Siennickiej, idącym na wschód pierwszej od kolei - nazwę «imienia Henryka Siemiradzkiego», następnej w kierunku południowym nazwę «imienia Juliusza Słowackiego» i następnej za ulicą imienia Juliusza Słowackiego nazwę «imienia generała Józefa Chłopickiego»;
14) ulicom prostopadłym do ulicy Warszawskiej, idącym w kierunku północnym i łączącym ulicę Warszawską z ulicą Warszawskie Przedmieście: ulicy zachodniej nazwę «imienia Stefana Żeromskiego», ulicy następnej nazwę «imienia Henryka Sienkiewicza» i ulicy następnej za ul. im. Henryka Sienkiewicza nazwę «imienia Władysława Reymonta»;
15) ulicy wschodniej równoległej do ulicy Kościelnej - nazwę «imienia hetmana Stefana Czarnieckiego»;
16) ulicy północnej równoległej do ulicy Wigury, łączącej ulicę Żwirki z ulicą Batorego - nazwę «imienia Andrzeja Struga»
Jednocześnie Rada Miejska przyjmując wniosek zgłoszony przez radnego Karola Niekanta uchwala, że o ile by przy dalszej rozbudowie miasta powstały nowe ulice, którym należałoby nadać odpowiednie nazwy, to ulice te przede wszystkim zostaną nazwane imienia sławnych muzyków (polskich) jak: Fryderyka Chopina i Stanisława Moniuszki.
Oryg. rkps Archiwum Państwowe w Siedlcach, Akta miasta Mińska Mazowieckiego 1918-1950, sygn. 12 Księga protokołów Magistratu, Rady Miejskiej i Doradców przy Burmistrzu m. Mińsk Mazowiecki za okres od 15 IX 1939 do 15 XII 1942 r., k. 46 i 47. Protokół Nr 34/10 Z posiedzenia Doradców przy Burmistrzu miasta Mińska Mazowieckiego, odbytego w dniu 30 sierpnia 1940 r. Obecni na posiedzeniu: przewodniczący - burmistrz Józef Kiziewicz oraz doradcy: Roman Chrzanowski, Lucjan Gibel, Stanisław Godlewski, Juliusz Kolb, Jan Łupiński, Franciszek Piorunkiewicz, Stanisław Turowski i Aleksander Wytrykowski. Nieobecni doradcy: Karol Niekant i Jan Wójcik - usprawiedliwieni. Protokołował sekretarz Stanisław Zienkiewicz. Porządek obrad: [...] 4. Przemianowanie ulic w mieście. [...]pkt 45 . Na skutek zarządzenia Starosty Powiatowego w Mińsku Mazowieckim [dr. Carla Bittricha- JK] z dnia 26 bież. mies.fiąca] Nr II V/W w sprawie przemianowania ulic w tutejszym mieście zebrani doradcy potwierdzając wniosek biura Zarządu Miejskiego, wypowiedzieli się za przemianowaniem następujących ulic, mianowicie:
Poprzednia nazwa ulicy Nazwa ulicy ustalona obecnie
Św. Bernarda Bagnista
Okrzei Długa
Staszica Fabryczna
Słowackiego Chłodna
Batorego Kaliska
Czarnieckiego Krakowska
Legionów Kielecka
Prusa Kolejowa
---------------- Krótka
Siemiradzkiego Ludowa
Wyspiańskiego Leśna
Zygmuntowska Lubelska
Chłopickiego Lwowska
Mireckiego Mostowa
Zaolziańska Modlińska
----------------- Majątkowa
----------------- Mała
Limanowskiego Nowa
Śmigły-Rydz Orla [ostatecznie została nazwana Wronią -JK]
Dąbrówki Porządkowa
Konstytucji Piękna
POW Poprzeczna
Wielkopolska Poznańska
----------------- Przeskok [obecnie Topolowa na odcinku od ul. Świętokrzyskiej do rynku -JK]
----------------- Szpitalna
Piastowa Stanisławowska
Langiewicza Wileńska
Sobieskiego Wiedeńska
Sienkiewicza Żytnia
Żeromskiego Żyrardowska
-------------- Żwirowa
Oryg. rkps Archiwum Państwowe m.st. Warszawy Oddział w Otwocku, Akta miasta Mińska Mazowieckiego 1918-1950, sygn. 61 la Księga protokołów Miejskiej Rady Narodowej w Mińsku Mazowieckim 3 VIII 1945 - 29 III 1947, k.2
Protokół 10/5 z posiedzenia Miejskiej Rady Narodowej w Mińsku Mazowieckim odbytego w dniu 3 VIII 1945 w gmachu Wydziału Powiatowego [...] W związku z pkt 6 prot. 4 z posiedzenia Miejskiej Rady Narodowej odbytego w dniu 13 XII 1944 sekretarz Stanisław Zienkiewicz odczytał wniosek Komisji w sprawie przywrócenia dawnych nazw oraz nadania nowych nazw niektórym ulicom w mieście. Przychylając się do wniosku Komisji Miejska Rada Narodowa jednomyślnie powzięła następująca uchwałę: Uchwała Nr 29 Miejska Rada Narodowa w Mińsku Mazowieckim przywraca dawne nazwy ulicom przemianowanym w drodze przymusu w okresie okupacji oraz nadaje nowe nazwy niektórym ulicom w mieście.
Pierwotna nazwa ulicy Nazwa ulicy w okresie okupacji niemieckiej Nazwa przywrócona względnie nadana przez MRN
Słowackiego Chłodna Słowackiego
Okrzei Długa Okrzei
Kościuszki Dworcowa Kościuszki
3-go Maja Przy Dworcu 1-go Maja [Przydworcowa]
Staszica Fabryczna Staszica
Kazikowskiego Górna Kazikowskiego
Batorego Kaliska Batorego
Legionów Kielecka Legionów
Pierackiego Klasztorna Partyzantów [w 1946 r. zmieniona na Spółdzielczą]
PI. Kilińskiego PI. Warszawski PI. Kilińskiego
Prusa Kolejowa Prusa
Czarnieckiego Krakowska Czarnieckiego
Wyspiańskiego Leśna Wyspiańskiego
Zygmuntowska Lubelska Zygmuntowska
Chłopickiego Lwowska Chłopickiego
Zaolziańska Modlińska Mazowiecka
Mireckiego Mostowa Mireckiego
Limanowskiego Nowa Limanowskiego
POW Poprzeczna Wolności [w 1946 r. zmieniona na Daszyńskiego]
