Kościół pod wezwaniem św. Jakuba - kościół parafialny przy ul. Mehoffera 4 leżący na terenie diecezji warszawsko-praskiej, w dekanacie tarchomińskim. Kościół jest siedzibą parafii Św. Jakuba Apostoła. Jest on jedyną gotycką świątynią w Warszawie, która dotrwała do naszych czasów w niemal nienaruszonym stanie.
Historia
Początki kościoła pod wezwaniem św. Jakuba Apostoła w Warszawie sięgają początków XV wieku, a pierwsza informacja o kościele pochodzi z1427 roku z księgi ławniczej miasta Nowej Warszawy. Kościół, będący pierwotnie świątynią drewnianą, zbudowano na niewielkim sztucznie usypanym wzgórku w celu zabezpieczenia go przed wylewami Wisły. W 2 połowie XV wieku gospodarzem Tarchomina została rodzina Gołyńskich. Murowany kościół został ufundowany przez wojewodę mazowieckiego Jakuba Gołyńskiego oraz jego syna, kanonika katedralnego płockiego Mikołaja Gołyńskiego pełniącego również funkcję proboszcza Tarchomina[3]. Budowa kościoła była kontynuowana przez kolejnego właściciela Białołęki, starostę warszawskiego Adriana Gołyńskiego. Za rok budowy przyjmuje się rok 1518 - data ta została umieszczona na jednej z cegieł. Nie wiadomo dokładnie, czy budowa została zakończona za życia zmarłego w 1540 roku A. Gołyńskiego, ale kościół stał już w 1570roku, kiedy kanonik płocki Jan Dąbrowski ufundował w kościele altarię. Kościół był budową jednonawową z węższym i niższym prezbiterium skierowanym na południowy wschód, zbudowaną z cegły w stylu gotyku nadwiślańskiego. Został konsekrowany w 1582 roku przez biskupa płockiego Piotra Dunina-Wolskiego. W czasie najazdu szwedzkiegokościół został ograbiony i od tej pory niszczał, w związku z wyludnieniem zniszczonego Tarchomina. W początkach XVIII wieku Tarchomin został zakupiony przez rodzinę Ossolińskich. Z inicjatywy Franciszka Maksymiliana Ossolińskiego w 1720 roku rozpoczęto restaurację i rozbudowę świątyni. Do 1730 roku wybudowano nową zakrystię, skarbiec przy prezbiterium i kruchtę od frontu. Kościół wzmocniono 12 skarpami, otynkowano i pokryto nowym dachem. Uporządkowano również cmentarz przykościelny, wzniesiono budynki kostnicy i dzwonnicy, które wbudowano w mur otaczający cmentarz. We wnętrzu kościoła został zbudowany nowy drewniany chór muzyczny i położono nowe stropy, ołtarz główny z tabernakulum, dwa ołtarze boczne, zaś po roku 1730 nową ambonę, chrzcielnicę z czarnego marmuru i kryptę grobową rodziny Ossolińskich. W 1785 r. ówczesny proboszcz ks. Franciszek Czajkowski dokładnie opisał parafię ukazując usytuowanie i położenie kościoła parafialnego. Parafia wówczas należała do diecezji płockiej, archidiakonatu pułtuskiego, dekanatu radzymińskiego, województwa mazowieckiego, ziemi i powiatu warszawskiego. W 1878 roku zostały w kościele zainstalowane siedmiogłosowe organy. W 1881 r. majątek Tarchomina kupił Władysław Kisiel-Kiślański, dzięki któremu w latach 1894-1898 przeprowadzono gruntowny remont kościoła i innych zabudowań. Naprawiono wówczas zewnętrzne tynki, posadzka pokryta została lastrikiem, zaś na ścianach prezbiterium Franciszek Stelmaski namalował postacie czterech ewangelistów oraz św. Stanisława i Św. Wojciecha. Usunięto również cztery stare i zniszczone ołtarze i odremontowano ołtarze - główny i dwa boczne - oraz ambonę. W 1941 roku Niemcy zrabowali dzwony, a w 1944 r. kościół poniósł straty z powodu działań wojennych. Uszkodzony dach i stropy naprawiono w 1945 r., zaś w latach 1982/83dach pokryto miedzianą blachą.
Architektura
Jest to budowla w stylu gotyku mazowieckiego, jednonawowa. Kościół wzniesiony został z cegłyułożonej w wątku polskim. Wewnątrz znajdują się chrzcielnica z czarnego marmuru, lichtarze z herbem fundatora i płyta spiżowa do krypty, a także tablice ku pamięci Stadnickich z XVIII w. i rzeźby Piotra i Pawła z drewna lipowego. Z końca XIX w. pochodzi posadzka i malowidła czterech Ewangelistów oraz św. Stanisława i Wojciecha. W podłodze ozdobna metalowa płyta z herbem Ossolińskich, Topór i napisem: Aedificat proprias hic ascia moesta ruina przykrywająca kryptę, w której pochowano chorążego Dworu Królewskiego, kapitana sandomierskiego, Regimentu Laski Wielkiej Królewskiej Chorągwi Ignacego Ossolińskiego zmarłego jako 5-letnie dziecko w 1755, ale już obdarzonego tytułami. Trumienkę z kośćmi i tabliczką informacyjną odkryto w 1978 r. przy budowie sali dla ministrantów. Organy zbudował w końcu XIX wieku Józef Szymański z Warszawy, po wojnie częściowo je rozbudowano, a w 1978-9 zostały gruntownie wyremontowane.