Historia Polski w latach 1914-1918 to krótki, pięcioletni fragment dziejów. Wydarzenia tego pięciolecia zaważyły na sytuacji Polski na arenie tak międzynarodowej, jak i wewnętrznej.



W 1914 roku wybuchła I wojna światowa z udziałem mocarstw rozbiorowych: Austro-Węgier, Niemiec i Rosji. Doprowadziła ona do rozbudzenia wśród Polaków poczucia tożsamości narodowej, a jej przebieg i rezultaty (przede wszystkim upadek wszystkich trzech mocarstw zaborczych) umożliwiły odtworzenie niepodległego państwa polskiego.



Okres ten charakteryzował się fatalnym stanem zaopatrzenia i wyżywienia społeczeństwa, a także znacznymi stratami, zarówno wśród żołnierzy wcielonych do walczących ze sobą armii, jak i ludności cywilnej, która zmuszona do świadczeń na rzecz armii okupujących kraj, ponosiła ogromne ciężary. Na skutek śmierci i deportacji liczba ludności zamieszkującej późniejszą II Rzeczpospolitą zmalała o około 14,9%[1]. Niebagatelne też były straty materialne, spowodowane działaniami wojennymi. Kolejne armie, przechodzące przez terytoria zaborów stosowały taktykę spalonej ziemi. Rosjanie, wycofując się na wschód podpalili szyby naftowe w Galicji i deportowali setki tysięcy ludzi. Natomiast Niemcy nie omieszkali wywozić do Rzeszy całych fabryk, przede wszystkim z terenu Łodzi[2]. Ocenia się, że w okresie 1914-1920 zniszczeniu uległo około 30% majątku narodowego na ziemiach polskich, zaś poziom produkcji przemysłowej w roku 1919 wyniósł w Polsce 30% stanu z roku 1913 w tych samych granicach[3].



Okres ten zawiera się pomiędzy dwiema datami – 3 sierpnia 1914 przemówienie Piłsudskiego do żołnierzy w krakowskiej dzielnicy Oleandry i 11 listopada 1918 przekazanie Piłsudskiemu władzy wojskowej przez Radę Regencyjną (14 listopada 1918 przekazano Piłsudskiemu władzę cywilną). Na przestrzeni tego czasu – wraz z przesuwaniem się frontów i zmiennymi losami poszczególnych mocarstw zaborczych, kształtowały się zarówno koncepcje polskie (dotyczące sposobów i dróg do odzyskania niepodległości), jak i koncepcje zaborców oraz Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych, prowadzące do rozwiązania sprawy polskiej. W rezultacie, trudnego wcześniej do przewidzenia, przebiegu wojny wszystkie zainteresowane strony musiały prześcigać się w deklaracjach, a wkrótce także i w czynach, które legły u podstaw tworzenia polskiego wojska (Austro-Węgry, okupacja niemiecka, Rosja, Francja) i zalążków organizmu państwowego (okupacja niemiecka, Francja). Wszystko to razem sprawiło, że gdy 11 listopada 1918 roku I wojna światowa została zakończona, Polska powstała jako państwo uznane na arenie międzynarodowej, dysponujące przygotowaną kadrą polityczną i administracyjną oraz zawiązkami wojska, organów władzy wykonawczej i sądowniczej.

Źródło:

CC-BY-SA 3.0 Polska

To reprezentacyjna ulica Kielc, wytyczona w latach 20. XIX wieku, łącząca w sobie charakter zabytkowy ze współczesnym centrum handlowym. Ma długość ok. 1270 metrów i ciągnie się od dworca kolejowego przy placu Niepodległości do placu Moniuszki.

Ulicą Sienkiewicza przechodzi czerwony szlak miejski prowadzący przez zabytkowe i ciekawe turystycznie miejsca miasta Kielce.

Historia

Zalążek ulicy Sienkiewicza zaczął się tworzyć pod koniec XVII wieku. Kielce liczyły wtedy około 1500 mieszkańców stałych. W 1789 roku w mieście było zaledwie 6 budynków murowanych – 4 z nich znajdowały się w Rynku, a dwa przy ulicy Małej. Miasto liczyło wówczas 252 domy. Przyszła ulica Sienkiewicza przebiegała między \"miastem biskupim\" a posiadłościami mieszczan. Nie wykonano na niej żadnej nawierzchni, błoto było więc zjawiskiem codziennym. Droga w kierunku wschodnim ginęła w polach, natomiast w kierunku zachodnim wiodła do bagnistych brzegów rzeki Silnicy i otaczających ją stawów.

W 1821 roku Marian Potocki, geometra przysięgły Królestwa Polskiego, wykonał plan przestrzenny zagospodarowania Kielc. Plan ten uwzględniał w swoich założeniach koncepcyjnych przewodnią rolę Kielc jako ośrodka administracyjno-usługowo-oświatowego. Starano się bez radykalnej przebudowy śródmieścia unowocześnić miasto przez rozbudowę obszaru osiedleńczego, regulację już istniejących ulic i budowę nowych. W tym planie ulica Sienkiewicza (wtedy Konstantego) miała początek przy placu Leonarda, drugi zaś koniec prowadził donikąd. Nie kończył się na projektowanym placu przy zbiegu ulic Leśnej i Kapitulnej, lecz przechodził do Silnicy i dalej na zachód. Prawdopodobnie w przyszłości ulica miała połączyć miasto z ewentualnym ośrodkiem górnictwa i hutnictwa kruszcowego (Czarnów, Górki Szczukowskie, Karczówka).

Obecna ulica Sienkiewicza została nazwana w 1823 roku z inicjatywy Potockiego imieniem Wielkiego Księcia Konstantego Pawłowicza, dowódcy armii Królestwa Polskiego. Był on najważniejszą osobą w Królestwie Polskim, a w gruncie rzeczy (po śmierci gen. Józefa Zajączka) carskim namiestnikiem. Ulica Konstantego została wybrukowana bo prowadziła do państwowych urzędów (hipoteki, poczty, później szkoły), jak też dlatego aby szybciej i łatwiej można było przewozić wodę potrzebną w razie pożarów; kończyła się u zbiegu ulic Leśnej i Kapitulnej.

W tamtych czasach nie było jeszcze mostu na Silnicy. Aby przejść na drugą stronę przechodzono przez rzekę w bród. Po wybuchu powstania listopadowego ulicę Księcia Konstantego zaczęto umownie nazywać od znajdującego się przy niej budynku poczty – Pocztową. Szybko stała się ona reprezentacyjną ulica miasta. W 1840 roku powstał tu okazały dom ze stajniami, zajazdem i salą teatralną. Znajdowała się przy niej hipoteka, poczta a potem także szkoła. W 1877 roku przemysłowiec Ludwik Stumpf rozpoczął budowę teatru zwanego potem teatrem Ludwika (dziś Teatr im. Stefana Żeromskiego). Na przedstawienia teatralne zjeżdżała się okoliczna szlachta, przychodzili mieszczanie, młodzież i oficerowie rosyjskich pułków stacjonujących w mieście.

5 lipca 1881 roku została zatwierdzona koncesja na budowę drogi żelaznej Iwanogrodzko-Dąbrowskiej, łączącej Dęblin z Zagłębiem Dąbrowskim. Rozpoczęto budowę kolei, a wraz z nią dworca kolejowego. Pierwszy parowóz wjechał do Kielc 21 grudnia 1883 roku. Budowę budynku dworca ukończono jednak dopiero w 1885 roku. Stanął w szczerym polu, na linii ulicy Sienkiewicza. Budowla ta przetrwała aż do lat sześćdziesiątych XX wieku. Początkowo na Silnicy wybudowano mostek i tę część ulicy nazwano Ruską. Potocznie nową cześć ulicy nazywano Kolejową. Dzięki tej inwestycji pomiędzy miastem a dworcem powstała duża przestrzeń budowlana. Rozbudowa ulicy wiązała się z przemianami społecznymi.

Z wytyczeniem dalszej części dzisiejszej ulicy Sienkiewicza wiązał się duży napływ Żydów do Kielc. Zaczęli oni inwestować w działki budowlane. Między ulicą Czystą (Paderewskiego) a Żelazną, po stronie południowej znajdował się obszar ziemi niezabudowanej. Były tam pola uprawne na których sadzono ziemniaki i siano zboże. Od ulicy Sienkiewicza teren odgrodzony był parkanem.

W maju 1915 roku kiedy Rosjanie opuścili miasto a zajęły je wojska pruskie, potoczne nazwy Kolejowa i Pocztowa stały się formą urzędową. Jesienią tego roku Kielce znalazły się w utworzonej austro-węgierskiej strefie okupacyjnej, ulica Kolejowa uzyskała początkowo miano ulicy gen. Józefa Dankla, a następnie cała arteria od placu Leonarda do placu przed dworcem kolejowych otrzymała na cześć cesarza Austro-Węgier nazwę ulicy Franciszka Józefa. Od 1919 roku była to już ulica Henryka Sienkiewicza.

Źródło: Autorzy: Licencja: [ CC-BY-SA 3.0]