Sierpc – stacja kolejowa w Sierpcu, w województwie mazowieckim, w Polsce.



Historia kolei w Sierpcu sięga 1916 roku, kiedy niemiecka armia wybudowała wąskotorową linię kolejową Toruń – Sierpc. Stacja kolejki znajdowała się w okolicach dzisiejszego Cmentarza Parafialnego (ul. Kościuszki). Później przedłużono ją do Nasielska.



Linię do Nasielska przebudowano na normalnotorową i oddano do prowizorycznego użytku w listopadzie 1924 r., następnie oficjalnie ją otwarto 19 października 1925 r. W 1924 r. oddano do użytku budynek dworca (data na portalu od strony peronów). W pobliżu zbudowano: wieżę ciśnień według znormalizowanego projektu z lat 20, budynki magazynu towarowego, wagę i kolonię domków kolejarskich. Brak danych o istnieniu w tym czasie w Sierpcu parowozowni.



W latach 30. XX wieku wybudowano trzy nastawnie w stylu modernistycznym, dokonano niewielkiej korekty układu torowego stacji oraz wybudowano niewielką parowozownię w miejscu istniejącej. W 1934 r. otwarto linię Sierpc – Płock, w 1936 r. Sierpc – Toruń i w 1937 r. Sierpc – Brodnica. Budynki na nowych liniach były skromniejsze – bez elementów tzw. pruskiego muru i nieotynkowanych ceglanych elewacji.



4 września 1939 r. stacja została zbombardowana i uszkodzona przez niemieckie lotnictwo. Świadek (płk Ludwik Schweizer) wspominał: Na stacji Sierpc widać było ślady ataków powietrznych. Rozbite pociągi i dymiące magazyny[1].



W czasie wojny stacja była intensywnie wykorzystywana przez okupanta. Zarazem była pod stałą obserwacją Armii Krajowej.[2] Rozbudowano parowozownię, a obok istniejących obiektów wybudowano tymczasową, prowizoryczną halę, która miała służyć do czasu wzniesienia nowej. Koniec wojny przerwał prace, a budynki uległy zniszczeniu. Jednak zachowane niemieckie plany wykorzystano do kontynuacji prac. W latach 50. XX w. zakończono budować nową halę parowozowni. Był to ceglany, czterostanowiskowy obiekt na planie prostokąta z wjazdem od jednej strony (parowozownia czołowa) o architekturze typowej dla kolei niemieckich lat 30. i 40.



Przez kolejne 30 lat dokonywano niewielkich inwestycji. Pod koniec lat 70. wybudowano stanowisko do tankowania lokomotyw spalinowych na zakończeniu tzw. „trójkąta”, przy ul. Żeromskiego.



Linie wychodzące z Sierpca, w tym odcinek Nasielsk – Sierpc, obsługiwała zazwyczaj lokomotywownia sierpecka. Pociągi w kierunku Torunia i Brodnicy odjeżdżały z peronu 2, a w kierunku Nasielska i Kutna, a potem (po elektryfikacji odcinka Kutno – Płock) do Płocka – z peronu 3. Peron pierwszy był rezerwowy i czasem używano go do odprawiania pociągów rozpoczynających tutaj bieg. Przejścia przez tory na perony zabezpieczane były rogatkami obsługiwanymi przez pracownika, którego maleńki budyneczek z wielkim oknem i okazałym dzwonkiem mieścił się na skraju 1 peronu. Na przełomie lat 70. i 80. ręczny napęd zapór został zastąpiony elektrycznym, a „klasyczne” rurowe drągi z metalową „brodą” wymienione na składające się z dwóch znacznie cieńszych rurek połączonych kilkoma poprzeczkami. Na przedłużeniu peronu 2 na ślepym torze stacjonował pług odśnieżny. W ruchu dominowały parowozy Ty2 i Tr203 (ten można było często spotkać na manewrach w obrębie stacji) oraz kilka sztuk Ok1, zastąpionych na początku lat 70. przez lokomotywy serii Ol49. Oprócz tego pojawiły się TKt48 z Nasielska oraz Pt47 z Iłowa, prowadzące dalekobieżne pociągi z Warszawy przez Sierpc do Kołobrzegu. Pod koniec lat 80. ruch powoli był przejmowany przez trakcję spalinową.



Obok istniejącej parowozowni wybudowano niewielką, dwustanowiskową halę postojowo-naprawczą dla lokomotyw spalinowych. Oprócz tego w 1990 r. dokonano modernizacji parowozowni – wyburzono ścianę czołową starej hali i wydłużono o kilka metrów stanowiska oraz dokonano remontu i adaptacji wnętrza do obsługi spalinowozów. Nowa elewacja była podobna do poprzedniej, nieco jednak uproszczona i otynkowana.



Po 1990 r. następuje powolny upadek stacji, połączony z dewastacją dworca, obecnie zamkniętego dla podróżnych, i jego otoczenia. Od tego czasu zmniejszyła się liczba pociągów na wszystkich liniach węzła sierpeckiego. W 2000 r. zamknięto dla ruchu pasażerskiego linię do Brodnicy, a wcześniej, przejściowo, zawieszono połączenia do Płocka.



Budynek dworca[edytuj]



W 1924 r. oddano do użytku okazały budynek dworca, zbudowany w stylu dworkowym, stworzonym w oparciu o klasycyzm i nawiązującym do architektury baroku a niekiedy renesansu.



Dostępna dla podróżnych część budynku dworcowego składała się z pasażu przechodzącego przez całą budowlę z obu stron zamkniętego drzwiami. Przy drzwiach od strony ulicy wisiał jeden z niewielu w Sierpcu międzystrefowy automat telefoniczny typu AWS-7. Po prawej stronie (patrząc od strony ulicy) znajdowała się poczekalnia z dużym ściennym rozkładem jazdy (godziny odjazdów i przyjazdów), ławkami oraz kasami – biletową i bagażową. Następnym pomieszczeniem za poczekalnią był bufet. Przy wyjściu na perony w gablocie na ścianie wisiały tabelowe rozkłady jazdy. Na początku lat 80. ub. wieku nastąpiła niewielka przebudowa – kasy biletowe przeniesiono na lewą stronę pasażu. Wtedy też wykonano wyjście do miasta omijające dworzec od strony wschodniej.



Podobne budynki dworców znajdują się w Płońsku, Modlinie, a mniejszy w Raciążu. Projektantem budynku był architekt Jan Jaroszyński. Bardzo wysokie podobieństwo do tutejszego dworca cechuje neorenesansowy[3] dworzec w Kole i poprzedni, nieistniejący już budynek dworca w Koninie. W tym samym czasie na innych liniach kolejowych w Polsce według tego samego, lecz okrojonego o jedno skrzydło projektu (w porównaniu do obu wyżej wskazanych dworców) powstały mniejsze dworce w Gostyninie, Łęczycy, Ozorkowie i Sierpcu[4].



Najważniejsze wspólne elementy dworców wybudowanych w stylu dworkowym: korpus zwykle parterowy, niekiedy częściowo piętrowy, nakryty wysokim wielospadowym dachem; kolumnowe ganki, szczyty, podcienia, półkoliste wnęki, narożne przypory, wieżyczki, wystawki, półkoliście zwieńczone lub owalne okna; dachy z dachówki ceramicznej lub blachy; ściany otynkowane[3].



Stacja Sierpc w kulturze[edytuj]



Na stacji Sierpc kręcono sceny do filmu Generał Nil[5], a Sierpc udawał Białą Podlaską. Oprócz tego stację wykorzystywali twórcy filmu Historia Roja, czyli w ziemi lepiej słychać[6]. Ponadto na stacji na początku 2011 r. kręcono sceny do filmu Syberiada polska[7].



„Legenda” sierpeckiego węzła kolejowego[edytuj]



Sierpc stał się dla wielu miłośników kolei miejscem kultowym. Jest tak za sprawą faktu, iż w Sierpcu dokańczało żywota wiele kolejowych „zabytków”. To tutaj można było spotkać aż do 1991‒1992 roku pociągi w składzie Ol49+4Bhp. To właśnie linią Nasielsk – Sierpc – Toruń swego czasu (1989 rok) jeździła „najdłuższa” para pociągów parowych w Polsce – 170 km w jedną stronę…



Do końca 1988 roku Sierpc był prawdziwą enklawą parowozową, bowiem stacja nie posiadała na stanie ani jednej lokomotywy spalinowej i ruch we wszystkich 4 kierunkach praktycznie w 99% opierał się na parowozach. Była to jedyna taka stacja na Mazowszu (jako że podlegała wtedy pod Warszawę, a nie jak później pod Kutno i Bydgoszcz)[8].



Współczesność stacji[edytuj]



Stacja posiada 3 perony i jest kojarzona z jedną z ostatnich oaz pary, gdyż jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych pociągi były prowadzone przez parowozy serii Ol49. Jest to również jedna z ostatnich ostoi normalnotorowej odmiany lokomotyw serii ST44, zwanych popularnie gagarinami.



Stacja Sierpc leży na skrzyżowaniu linii Toruń Wschodni – Nasielsk i Kutno – Brodnica. W chwili obecnej ruch pasażerski odbywa się na odcinkach: Sierpc – Nasielsk, Sierpc – Toruń oraz Sierpc – Kutno.



Budynki są w opłakanym stanie. Większość zrujnowana. Zachowały się: dworzec (zamknięty, powybijane okna, brak kas), wieża ciśnień (wejście zamurowane, okna powybijane, brak dachu), budynki dodatkowe (w fatalnym stanie), semafory (kształtowe). Parowozownia została wyburzona w marcu 2015 r.[9] Kolejne obiekty kolejowe (magazyn i noclegownia) decyzją PKP zostały przeznaczone do rozbiórki.[10]



Operatorami obecnie kursujących pociągów są:

Koleje Mazowieckie – na liniach do Kutna i Płocka oraz do Nasielska (w tym połączenie do Warszawy przez Nasielsk)

Arriva RP – na linii do Torunia



Połączenia[edytuj]

Bydgoszcz Główna

Chełmża

Kutno

Legionowo

Nasielsk

Płock

Tłuszcz

Toruń Główny

Warszawa Gdańska