Rzeźby w Ogrodzie Saskim – zespół dwudziestu jeden barokowych rzeźb, zlokalizowanych we wschodniej części Ogrodu Saskiego, na jego głównej osi, a na tyłach Grobu Nieznanego Żołnierza oraz fontanny Henryka Marconiego.
Rzeźby powstały w III ćwierci XVIII wieku oraz na początku XIX wieku w warsztatach między innymi Jana Jerzego Plerscha, Franciszka Ksawerego Deybla, Jana Jerzego Donata czy Józefa Vinache’a, początkowo mogło ich być nawet siedemdziesiąt. Barokowe i rokokowe rzeźby były pierwotnie pozłacane i przedstawiały różne pojęcia, żywioły, sztuki i nauki. W XIX wieku zostały wywiezione do Rosji, ale wkrótce odtworzono je jako kamienne.
W 1846 roku, z inicjatywy ogrodnika Piotra Hosera, odnowiono dziewiętnaście ogrodowych rzeźb, dokonali tego Henryk Marconi i Ludwik Kaufmann, przy okazji odnowiono ławki i ogrodzenie. W 1865 roku wokół fontanny ustawiono cztery rzeźby, które dotąd zdobiły ujeżdżalnię przy ulicy Królewskiej. Na początku lat 80. XIX wieku od strony ulicy Niecałej ustawiono terakotowy pomnik Welledy, a pod koniec XIX wieku wszystkie rzeźby poddano konserwacji – wówczas do niektórych, mniej zrozumiałych, dodano podpisy. Często były one jednak mylone i źle odnosiły się do XVI-wiecznej ikonologii. Po II wojnie światowej rzeźby poddano konserwacji w latach 1945-1950 pod nadzorem profesora Stanisława Jagmina, natomiast gruntownie odrestaurowano je w latach 1966-1968. Współcześnie ustawienie rzeźb nie ma głębszego sensu, choć dawniej ich położenie i kolejność wynikało z konkretnego programu.
Rzeźby saskie są personifikacjami pór roku, cnót, cech umysłu, sztuki i nauki. W dużej mierze to rekonstrukcje i powojenne preparaty restauratorskie. Zostały ustawione dowolnie, nie układając się w żaden konkretny program. Znacznie różnią się od siebie warsztatowo i choć można dostrzec w niektórych z nich pewne podobieństwa formalne - wszelkie atrybucje są mocno niepewne.
W 1888 roku dokonano konserwacji figur. Osobą która podjęła się tego zadania był rzeźbiarz Aleksander Borawski. Już wówczas przy identyfikacji rzeźb posiłkował się popularnym w nowożytnej sztuce zbiorem znaczeń umownych wykorzystywanych przez artystów malarzy i rzeźbiarzy - "Ikonologią" autorstwa Włocha, Cesarego Ripy. Borawski korzystał z wydania z 1766 roku, jednak niektóre rzeźby zostały przez niego błędnie zidentyfikowane i opatrzone mylącymi tekstami na cokołach. Dopiero badania sprzed ćwierćwiecza prowadzone przez historyka sztuki prof. Mariusza Karpowicza uzupełniły i zweryfikowały dotychczasową wiedzę na ten temat.
Podczas bombardowania w 1944 r., większość rzeźb uległa poważnemu zniszczeniu. Pracami ratowania częściowo ocalałego zespołu kierował wówczas prof. Stanisław Jagmin. Gruntowną konserwację z częściową rekonstrukcją przeprowadzono w latach 1949-1950. Brakujące elementy zrekonstruowano za pomocą dostępnej przedwojennej ikonografii. Od tamtego czasu zmieniała się lokalizacja poszczególnych pomników, obecnie są objęte stałą ochroną konserwatorską.





Cesare Ripa, "Ikonologia", przeł. Ireneusz Kania, Kraków 2004.

Publiczny park miejski w Warszawie, położony w Śródmieściu; pierwotnie królewski ogród pałacowy przy Pałacu Saskim, udostępniony publiczności w 1727 r., jeden z najstarszych parków w Polsce; współcześnie o powierzchni 15,5 ha.



Ogród Saski został założony na przełomie XVII i XVIII wieku przez króla Augusta II Mocnego na tzw. Osi Saskiej jako ogród przypałacowy w stylu francuskim. W maju 1727 został udostępniony wszystkim mieszkańcom miasta. W 1748 August III Sas wzniósł tu Opernhaus (operalnię), pierwszy na terenie Polski zbudowany specjalnie w tym celu wolno stojący budynek teatralny.[1]



W XIX wieku zamieniony w park w stylu angielskim. W latach 40. XX wieku, podczas okupacji niemieckiej, przez zachodnią część parku przebito ulicę Marszałkowską. Drzewostan częściowo przetrwał powstanie warszawskie, jednak wszystkie elementy architektoniczne uległy zniszczeniu. Po II wojnie światowej park odtworzono.



Źródło:

Licencja: CC