Pierwszy gdański Dwór Artusa powstał ok. 1350 roku i należał do Bractwa św. Jerzego, kultywującego tradycję arturiańską m. in. poprzez urządzanie turniejów rycerskich wg porządku Okrągłego Stołu. Po pożarze w 1476 roku, został odbudowany w 1481 roku. Nowy Dwór Artusa, wzniesiony na rzucie nieregularnego prostokąta, otrzymał formę trójnawowej hali o powierzchni ok. 400m2 i wysokości 12 m. Powstała wówczas bryła budynku zachowała się do dnia dzisiejszego. Od 1481 roku Dwór Artusa był ekskluzywną siedzibą gdańskich bractw kupieckich. Przybrał charakter głównego salonu towarzyskiego miasta, w którym spotykała się elita nadmotławskiego portu i w którym goszczono polskich królów, książęta, namiestników królewskich, a także przybyszy z całej Europy. Obok zabaw, biesiad, koncertów, przedstawień teatralnych, w Dworze Artusa odbywały się również posiedzenia sądowe. W 1742 roku Dwór przekształcony został w giełdę zbożową. W XIX wieku służył jako miejsce wielkich uroczystości, przyjmował monarchów pruskich, cesarzy, towarzystwa naukowe, członków Zgromadzenia Hanzeatyckiego itd. Przed II wojną światową stał się jednostką muzealną.
za Muzeum Historycznym Miasta Gdańska

Obiekt

Twierdza Wisłoujście stanowi zespół dzieł budownictwa obronnego, który  ukształtowany został w okresie od końca XV do 2 poł. XIX w. Wzniesiona została dla zabezpieczenia wejścia z morza do portu miasta Gdańsk i nazywana Bramą do Rzeczpospolitej. Dziś jest jedynym historycznym morskim założeniem obronnym na całym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, zaliczanym do najwybitniejszych dzieł architektury militaris, unikatowym pod względem lokalizacji, układu przestrzennego oraz zastosowanych rozwiązań. Jest też znakomitym przykładem rozwoju sztuki fortyfikacyjnej Północnej Europy na przestrzeni ponad czterech stuleci tym cenniejszym, że zachowanym w dużym stopniu.  Dobrze czytelne są wszystkie fazy rozbudowy założenia wykorzystujące europejskie zdobycze sztuki fortyfikacyjnej poszczególnych epok i najlepsze rozwiązania inżynierskie szkoły włoskiej i holenderskiej.



Historia

Pierwsza wzmianka o istnieniu u ujścia Wisły drewnianej strażnicy z ogniem zapewniającym bezpieczeństwo nawigacyjne żegludze, a także ochronę portu sięga 1379 roku. W 1482 r. w miejscu spalonej strażnicy wybudowano murowaną wieżę – Latarnię. W latach 1562-63 otoczono ją, wzorowaną na obiektach włoskich, okrągłą basteją z działobitniami – tzw. Wieńcem. Wraz z rozwojem sztuki i techniki wojennej w latach 1586-87 według projektów Hansa Schneidera z Lindau i  Antoniego van Obberghena, zgodnie z zasadami nowowłoskiej myśli fortyfikacyjnej wybudowano fort Carré. Nowe dzieło obronne powstało na rzucie zbliżonym do kwadratu wraz z czterema skazamatowanymi bastionami. Przykryto je nasypami ziemnymi, a we wnętrzu zlokalizowano stanowiska ogniowe. Otoczony fosą fort dostępny był od wschodu przez okazałą, zbudowaną z granitowych ciosów renesansową bramę (1602). Kolejna rozbudowa zespołu miała miejsce w latach 1624–1626. Pod kierunkiem inżyniera Piotra Janssena z Veert według tzw. szkoły staroholenderskiej powstał Szaniec Wschodni z pięcioma ziemnymi bastionami. Dodatkowo w latach 1629–1650 w nowej fosie, przed kurtynami bastionów usypano trzy raweliny (z których jeden jest zachowany). Wjazd na teren zespołu zlokalizowano w części południowej pomiędzy bastionem Bielnik a Wiślanym. Całkowite zamknięcie drogi wiślanej dopełniła w 1627 r. budowa na lewym, zachodnim brzegu rzeki Szańca Zachodniego (z dwoma półbastionami). W XVII w. Wieniec od dziedzińca obudowano ceglanymi, piętrowymi domkami przeznaczonymi dla oficerów i komendanta twierdzy, a wzdłuż kurtyny wschodniej wybudowano ceglane, piętrowe koszary.

Dzięki prowadzonym w pierwszych dziesięcioleciach XVII w. efektownym pracom fortyfikacyjnym Twierdza Wisłoujście stała się obiektem bardzo trudnym do zdobycia. W czasie wojny trzydziestoletniej Szwedzi odstąpili od prób jej przejecia, ograniczając się do blokady morskiej gdańskiego portu. W dniu 28 listopada 1627 r. stacjonująca w twierdzy polska flota na redzie gdańskiego portu stoczyła z okrętami szwedzkimi zwycięską bitwę morską, która przeszła  do historii pod nazwą Bitwa pod Oliwą.

W ciągu kolejnych dekad rozbudowywano umocnienia bastionowe. W 1708 r. według projektów francuskiego inżyniera Jana Charpentiera na terenie Szańca Wschodniego powstały cztery, najnowocześniejsze w ówczesnym budownictwie fortyfikacyjnym murowane schrony.  W 1709 r. w wyniku pożaru wypaleniu uległo wnętrze i hełm Latarni. W 1721 r. przeprowadzono niezbędne prace remontowe, podwyższono ją o jedną kondygnację oraz przykryto nowym, późnobarokowym hełmem. W 1758 r. z powodu odsunięcia od twierdzy linii brzegowej Zatoki Gdańskiej funkcję latarni morskiej przejęła nowa budowla usytuowana na lewym brzegu Wisły. W okresie wojen napoleońskich Francuzi umocnili twierdzę, m.in. podwyższono o jedną kondygnację budynek koszar. W połowie XIX w.  w wyniku osłabienia roli twierdzy rozebrano Szaniec Zachodni. W tym okresie zespół pełnił również funkcję więzienia. W latach 1820–1898 przetrzymywani byli w niej m.in. polscy działacze konspiracyjnych organizacji politycznych, a po upadku powstania listopadowego również polscy oficerowie. Ostatnie istotne prace fortyfikacyjne na terenie Szańca Wschodniego podjęto w 1868 r.  Ze względu na konieczność zapewnienia zaplecza dla artylerii wybudowano cztery warsztaty amunicyjne - tzw. laboratoria z własnymi podręcznymi magazynami prochowymi. Przy budowie zastosowano oryginalne, eksperymentalne projekty z zastosowaniem stropów stalowo-betonowych. W 1889 r. kolejny raz zniszczeniu uległ hełm Latarni (od uderzenia pioruna). Jego odbudowę przeprowadzono w latach 1891–1892 w formie smukłego stożka pokrytego łupkiem. Po 1920 i demilitaryzacji Wolnego Miasta Gdańska twierdza ostatecznie straciła znaczenie wojskowe i stała się siedzibą klubów żeglarskich. Wzdłuż murów fortu Carré powstały pomosty do cumowania żaglówek, a w części północnej Szańca Wschodniego warsztaty szkutnicze i hangary. Podczas II wojny światowej kazamaty przeznaczono na magazyny, a z czasem całość zamieniono na szpital polowy. W marcu 1945 w wyniku ostrzału artyleryjskiego częściowemu zniszczeniu uległa Latarnia, część Wieńca, dachy domów oficerskich  i najwyższa kondygnacja koszar. W 2 połowie lat 50. XX w. rozpoczęto odbudowę zabytku. W 1959 r. cały zespół objęto ochrona prawną, a roku 1974 przekazano Muzeum Historycznemu Miasta Gdańska, które systematycznie prowadzi proces rewaloryzacji zabytku i udostępnia go turystom.



Opis

Twierdza Wisłoujście usytuowana jest w północno-wschodniej części Gdańska, na prawym brzegu Martwej Wisły,  przy ul. Stara Twierdza 1. Składa się z czterech zasadniczych elementów obronnych. Najstarszymi są budowle powstałe jeszcze średniowieczu – pochodząca z końca XV w. wieża – Latarnia oraz otaczająca ją okrągła basteja – Wieniec  z 3 ćw. XVI w. wyposażona na dwóch kondygnacjach  w działobitnie oraz podziemną kondygnację magazynową. Umocnienia te osłonięte są nowożytnym czterobastionowym, otoczonym mokrą fosą fortem Carré. Murowano-ziemna budowla oparta jest na rzucie kwadratu o długości boku ok. 150 m. Bastiony o ostrym  kącie czołowym  i cofniętych barkach są skazamatowane, od góry przykryte nasypami ziemnymi, posiadają naroża wzmocnione granitowymi ciosami. We wnętrzu, w cofniętych barkach osłoniętych uchem znajdują się stanowiska ogniowe. Bastiony otrzymały nazwy oraz oznaczenia cyfrowe, licząc od północy: I - Artyleryjski, II - Ostroróg, III - Południowo-Wschodni oraz IV - Furta Wodna. Kurtyna północna i południowa powstała w postaci ziemnego wału z biegnącym u jego stopy otwartym chodnikiem  osłoniętym z zewnątrz zaopatrzonym w strzelnice murem – fosbreją. Do wnętrza fortu  prowadzi usytuowana w kurtynie wschodniej okazała, zbudowana z granitowych ciosów brama. Od strony dziedzińca do Wieńca przylegają domy służące dawniej oficerom i komendantowi twierdzy, a naprzeciwko nich, wzdłuż kurtyny wschodniej, usytuowane są dwukondygnacyjne koszary. Całość otacza Szaniec Wschodni – pięciobastionowe ziemne dzieło obronne z własną fosą zbudowane wg. szkoły staroholenderskiej. Bastiony otrzymały nazwy, licząc od północy: Pucki Kąt (V), Ostroróg (VI), Świński Łeb (VII), Bielnik (XVIII) oraz Wiślany Róg (IX). Z trzech pierwotnie zrealizowanych rawelinów zachował się jeden – usytuowany pomiędzy bastionami Świński Łeb i Bielnik. Na terenie szańca znajdują się liczne XIX-wieczne budowle obronne. Najstarszy obiekt to zlokalizowany na bastionie Ostroróg budynek koszar pochodzący z okresu wojen napoleońskich.  Z II poł. XIX w. pochodzą cztery warsztaty amunicyjne - tzw. laboratoria z własnymi podręcznymi magazynami prochowymi, a także sześć wielofunkcyjnych schronów dla załóg i armat. Wjazd na teren twierdzy odbywa się w miejscu historycznego ciągu komunikacyjnego. Droga nad fosą Szańca Wschodniego przebiega przez dawną groblę oraz powstały w nawiązaniu do historycznej formy zwodzony most jednoklapowy wybudowany w 2003 r.

 

Początki ratusza sięgają średniowiecza i od zarania swych dziejów był on siedzibą władz najważniejszego obszaru Gdańska, nazywanego od XIV w. Głównym Miastem. Od połowy XV w. stał się centrum władzy dla całej nadmotławskiej aglomeracji. Pełnił tę funkcję kilka stuleci i przez ten czas był jej głównym municypalnym gmachem.
Dokładna data powstania budowli nie jest znana. Według siedemnastowiecznego kronikarza gdańskiego, Stephana Graua budowę ratusza rozpoczęto na wiosnę 1327 r. i zakończono w grudniu 1336 roku. Gdański dziejopisarz nie podał jednak źródła, z którego zaczerpnął tę informację. Ratusz z pierwszej połowy XIV wieku był przypuszczalnie niewielkim, piętrowym budynkiem, wykonanym w konstrukcji szkieletowej z cegły i drewna.
Zachowana księga rachunkowa z lat 1379–1382 zawiera wiadomości o wydatkach na materiały budowlane i za prace prowadzone przy ratuszu przez mistrza murarskiego Heinricha Ungeradina. Polegały one na przebudowie i powiększeniu dotychczasowego budynku w kierunku zachodnim.
Kolejna rozbudowa gmachu nastąpiła w latach 1454–1457. W 1457 r. przebywał w Gdańsku król polski Kazimierz IV Jagiellończyk. W powiększonym i odrestaurowanym Ratuszu Głównego Miasta polski władca dodał koronę do herbu Gdańska, jako widomy znak uznania go za królewskie miasto.
Ogólny rozwój miasta, poszerzenie samorządu miejskiego przez króla Zygmunta I Starego w 1526 r. o tzw. Trzeci Ordynek (pierwszy stanowiła – Rada, drugi – Ława), stanowiący reprezentację kupiectwa i cechów rzemieślniczych, spowodowało dalszą rozbudowę obiektu. W dotychczasowych gabarytach nie mógł on już spełniać zarówno stałych funkcji (urzędował w nim burmistrz i obradowała Rada Miasta, wyrokował sąd nazywany Wetowym, miał swą siedzibę burgrabia, będący reprezentantem króla polskiego w mieście) jak i okazjonalnych. Około 1537 r. zaczęto wznosić wokół dziedzińca, na miejscu dawnego zajazdu, dwukondygnacyjną oficynę.
3 października 1556 r. wybuchł w ratuszu groźny pożar. Usuwanie skutków zniszczeń trwało kilka lat i zapoczątkowało przebudowę gmachu w stylu renesansowym. Najpierw w latach 1559–1560 wykonano nowy, wspaniały hełm dla wieży, na którego iglicy umieszczono w 1561 r. pozłocony posąg panującego wówczas w Polsce króla Zygmunta II Augusta. Wewnątrz hełmu zainstalowano zespół 14 grających dzwonów, zwany carillonem.
Bogacące się na pośrednictwie handlowym gdańskie mieszczaństwo dążyło do podkreślenia pozycji miasta również poprzez nadanie odpowiedniego splendoru ratuszowym wnętrzom. W ich upiększaniu w końcu XVI i na początku XVII wieku udział brali twórcy złotego wieku sztuki gdańskiej, tacy mistrzowie, jak: Izaak van den Block, Hans Vredeman de Vries, Willem van der Meer, Anton Möller i Szymon Herle. Ogólne kierownictwo nad pracami sprawował Anton van Obberghen, pełniący w tym czasie funkcję budowniczego miejskiego.
Najbardziej reprezentacyjną kondygnacją stało się pierwsze piętro. Mieściło ono najważniejsze sale ratusza – Wielką Salę Rady, zwaną również Salą Czerwoną, i Wielką Salę Wety, określaną od XIX w. jako Salę Białą. Również we wnętrzach oficyny, do której w drugiej połowie XVI wieku dobudowano dwa skrzydła (północne i wschodnie) – stworzono piękne pomieszczenia, m.in. Małą Salę Rady (zwaną też Zimową) i Małą Salę Sądu Wetowego (Sala Kominkowa). Oficyna i skrzydła boczne utworzyły wewnętrzny dziedziniec w kształcie prostokąta.
Zagarnięcie Gdańska przez Prusy w drugim rozbiorze Polski spowodowało zmiany w ustroju miasta. Znalazło to też odbicie w nowym układzie funkcjonalnym ratusza, m.in. w dawnej Sali Kasy Miejskiej (kamlarii) urządzono gabinet burmistrza.
Podczas działań wojennych w marcu 1945 r. pożar strawił hełm wieży i drewniane stropy, a mury dodatkowo ucierpiały od pocisków i bomb. Ocalałe ich fragmenty były tak nadwątlone, że nawet zwykła burza groziła katastrofą. Według wstępnych ustaleń budynek nie nadawał się do odbudowy i zakwalifikowany został do rozbiórki. Ostatecznie jednak udało się go uratować.
Podjęta w 1946 r. odbudowa ratusza była przedsięwzięciem trudnym i zaliczana jest do wybitnych osiągnięć polskiej powojennej sztuki konserwatorskiej. Po wielu pracach murarsko-konserwatorskich 2 kwietnia 1970 r. odbudowany ratusz przekazano na siedzibę Muzeum Historii Miasta Gdańska, które od 2000 r. nosi nazwę Muzeum Historycznego Miasta Gdańska.
Ratusz pełnił zadania nie tylko funkcjonalne, lecz i ideowe. Te ostatnie zostały szczególnie nagromadzone w wystroju jego najpiękniejszego wnętrza, jakie stanowi, zachowana do czasów obecnych, Wielka Sala Rady (Sala Czerwona). W tym wielkim zespole malarsko – rzeźbiarskim twórcy programu przedstawili, ogólnie określając, wzorce moralne i normy postępowania dla rządzących miastem.
Obecnie w ratuszu prezentowane są wystawy z dziejów Gdańska. Budowla pełni również funkcje recepcyjne. W okresie sezonu turystycznego, przypadającego na wiosenno-letnie miesiące roku, można wejść na galerię widokową wieży, skąd z wysokości ok. 50 m roztacza się panorama Gdańska.
Na ratuszowej wieży w 2000 r. zamontowany został nowy 37-dzwonowy carillon, wykonany przez holenderską wytwórnię dzwonów i carillonów Royal Eijsbouts w Asten.
źródło: wikipedia

Długi Targ – reprezentacyjna ulica Gdańska, biegnąca przez środek Głównego Miasta. Pełni funkcję rynku, jest przedłużeniem ul. Długiej, z którą tworzy tzw. Drogę Królewską. W XIII wieku wraz z ul. Długą, Długi Targ był traktem kupieckim, którego przedłużeniem był owalny plac targowy. Był to wtedy prawdopodobnie główny ciąg drożny Gdańska.Po zajęciu Gdańska przez Krzyżaków, trakt ten stał się najważniejszym na całym Głównym Mieście. Od 1331 roku bywa określany w dokumentach miejskich jako Longa Platea. W średniowieczu cały odcinek od ówczesnej Bramy Długoulicznej (dziś w jej miejscu wznosi się Brama Złota) aż do Bramy Kogi (dzisiejsza Brama Zielona) był uznawany za jedną ulicę.
W 1331 za Bramą Kogi znajdował się solidny most, do którego mogły przybijać duże statki, m.in. kogi, i to właśnie od nich wzięła się ówczesna nazwa pobliskiej bramy. Później wybudowano na jej miejscu znacznie okazalszą bramę, a od zielonkawego koloru detali wzięła się nazwa jej, i mostu.
Od zawsze Długa i Długi Targ były częścią miasta zamieszkiwaną przez najzamożniejszych. Kamienice należały do najzacniejszych patrycjuszy, kupców i ludzi piastujących wysokie urzędy. Z powodu uroczystych parad, przeprowadzanych tę drogą w latach 1457-1552, wzięło się jej określenie jako Drogi Królewskiej. Tu właśnie wynajmowano królom polskim obszerne kwatery, a z okazji świąt rodziny królewskiej wyprawiano huczne fajerwerki. W XIV i XV wieku w każdą sobotę przy Długim Targu handlowano mięsem, a na odcinku między Fontanną Neptuna a ratuszem sprzedawano żywe prosięta, dlatego też tą część Drogi Królewskiej nazywano Targiem Prosiąt.
Na Długim Targu wykonywano także egzekucje czarownic, heretyków i złoczyńców, będącymi jednak wyłącznie szlachcicami lub prawowitymi obywatelami. Pozostałych tracono na Górze Szubienicznej bądź w Katowni.
Długi Targ podobnie jak ulica Długa zostały wybrukowane w 1882 roku kostkami importowanymi ze Skandynawii (wcześniej była pokryta kamieniami polnymi). W okresie późniejszym poprowadzono linię tramwajową. Do końca II wojny światowej plac nosił niemieckojęzyczną nazwę Langer Markt.
W wyniku działań wojennych zdecydowana większość zabudowy Długiego Targu została zniszczona. W trakcie odbudowy usunięte zostały szyny, a kostkę zastąpiono szlifowanym granitem.
Za wiki

Ulica Długa – reprezentacyjna ulica Gdańska, biegnąca przez środek Głównego Miasta. Jej przedłużeniem jest Długi Targ, z którym stanowi tzw. Drogę Królewską. W XIII wieku pełniła funkcję traktu kupieckiego, z przedłużeniem w postaci owalnego placu targowego. Był to wtedy prawdopodobnie główny ciąg drożny Gdańska.Po zawładnięciu Gdańskiem przez Krzyżaków, trakt ten stał się najważniejszy na całym Głównym Mieście. Od 1331 roku bywa określana w dokumentach miejskich jako Longa Platea. W średniowieczu cały odcinek od ówczesnej Bramy Długoulicznej (dziś Brama Złota) aż do Bramy Kogi (dzisiejsza Brama Zielona) był uznawany jako jedna ulica.Od zawsze Długa i Długi Targ były częścią miasta zamieszkiwaną przez najzamożniejszych. Kamienice należały do najzacniejszych patrycjuszy, kupców i ludzi piastujących wysokie urzędy. Z powodu uroczystych parad, przeprowadzanych nią w latach 1457-1552, wzięła się jej nazwa Droga Królewska. Tu właśnie wynajmowano królom polskim obszerne kwatery, a z okazji świąt rodziny królewskiej wyprawiano huczne fajerwerki.
Wygląd ulicy zmieniał się przez wieki. W XIX w. zaczęły z niej znikać przedproża (ostatnie usunięto w roku 1872), a pod koniec wieku odebrano ich dawną urodę. Sama ulica i Targ zostały wybrukowane w 1882 roku kostkami importowanymi ze Skandynawii (wcześniej była pokryta kamieniami polnymi). W okresie późniejszym przez ulicę poprowadzono linię tramwajową. Do końca II wojny światowej ulica nosiła nazwę Langgasse. Za wiki