Na przełomie XIX i XX wieku nastąpiła konieczność rozbudowy sieci kanalizacyjnej miasta. Spowodowane to było zwiększeniem ilości mieszkańców oraz podłączeniami do kanalizacji miejskiej nowych terenów Wrocławia.
Ze względu na równinne położenia miasta i wysoki poziom wód gruntowych, charakterystyczną cechą systemu kanalizacyjnego Wrocławia są minimalne spadki w poziomym ułożeniu kanałów. Ponieważ jednak zdecydowaną większość stanowiły kanały grawitacyjne, wymusiło to konieczność dwu-trzykrotnego podnoszenia ścieków na drodze do oczyszczalni. Zmuszało to do budowy szeregu mniejszych i większych przepompowni, które mogły przerzucać ścieki z kanałów niżej do wyżej położonych.
Do kanalizacji Szczytnik przymierzano się już w 1901 roku. Problem polegał jednak na tym, że za wszelką cenę chciano uniknąć przerzucania ścieków przez Odrę do starego systemu kanalizacyjnego, aby ograniczyć jego obciążenie. Rozwiązanie nastąpiło dopiero w 1907 roku, kiedy zakupiono majątki Kamieniec i Dobrzykowice [Wüstendorf] o powierzchni ok. 660 ha i założono na nich drugi kompleks pól irygacyjnych.
Fot.1 Budynek przepompowni "Szczytniki" wkrótce po zakonczeniu budowy w 1910 roku
19 kwietnia 1909 roku ruszyła budowa stacji pomp ściekowych „Szczytniki”. Nowatorski budynek przepompowni z wyposażeniem kosztował 133 344 marki. Łącznie z kolektorami i piaskownikiem inwestycja pochłonęła 180 354 marki. Oddanie przepompowni do eksploatacji nastąpiło 23 kwietnia 1910 roku.
Przepompownię Szczytniki [Hauptpumpwerk Scheitnig] zlokalizowano przy al. Kochanowskiego 6a [Wilhelmsruher Strasse], nieopodal mostu Szczytnickiego [Fürsten Brücke]. Jest ona świadectwem nowatorskiego zastosowania nowego materiału budowlanego. Patrząc na jej całkowicie wykonane z żelbetu mury, można domniemywać, że stanowiła ona swego rodzaju pole doświadczalne dla budowlańców w zastosowaniu tego materiału. Należy pamiętać, że przepompownia powstała przed monumentalną żelbetową budowlą – Halą Stulecia, dziełem Maxa Berga.
Wyposażenie mechaniczne stacji pomp było poruszane dwoma silnikami gazowymi, o mocy 45 KM każdy. Pracowały one na gazie świetlnym z gazowni, alternatywnie na wytwarzanym na miejscu w stacji generatorów gazie ssanym. Silniki poruszały za pomocą pasów transmisyjnych dwie pompy tłokowe o wydajności 48 litrów na sekundę każda.
Fot.2 Zespoły pompowe z napędem gazowym
Fot.3 Plan budynku przepompowni
Ścieki były tłoczone rurociągiem o średnicy 400 mm do specjalnej wieżyciśnień ustawionej na polach Kamieńca-Dobrzykowic w odległości 8,5 km od przepompowni, skąd były rozprowadzane grawitacyjnie na poletka irygacyjne.
Oprócz pomp tłokowych na wyposażeniu obiektu znajdowała się pojedyncza pompa odśrodkowa o wydajności 400 litrów na sekundę, także poruszana obydwoma silnika gazowymi poprzez pasy transmisyjne. Była to pompa przeciwpowodziowa i służyła do przetłaczania deszczówki na pola irygacyjne, kiedy możliwość odprowadzanie jej do Odry eliminowały klapy zwrotne na wylotach przelewów burzowych, zamykające się samoczynnie przy wysokich stanach rzeki.
Ponadto w przepompowni zamontowano rezerwowy zespół pompowy o napędzie elektrycznym o wydajności 25 litrów na sekundę. W przypadku awarii rurociągu tłocznego miał on przerzucać nieczystości rurociągiem przez Odrę do starego systemu kanalizacyjnego w okolicy obecnej ulicy Bujwida.
Oprócz wyposażenia stacji pomp w żelbetowym budynku przepompownia znajdowały się:
– stacja generatorów gazu ssanego
– pomieszczenie służbowe maszynisty
– narzędziownia
– natryski dla pracowników
– magazyn koksu do samodzielnego wytwarzania gazu
Budynek przepompowni „Szczytniki” przetrwał okres II wś bez specjalnych zniszczeń. Po stu latach eksploatacji stary budynek został uznany za zabytek, wyłączony z eksploatacji i wystawiony na sprzedaż.
Działka, na której znajduje się przepompowna „Szczytniki” położona jest przy al. Jana Kochanowskiego nr 6a (dz.nr 3/9 AM-7). Budynek został wpisany do rejestru zabytków decyzją z dnia 07.07.2011 r. (nr rejestru A/5276).
Fot.4 Budynek przepompowni po wojnie nie został uszkodzony.
Nowy właściciel w 2015 roku rozpoczął prace remontowe. Wymieniono dach budynku i przeprowadzono prace adaptacyjne wnętrza.
