Historia polskiego szkolnictwa w Karwinie opisana w Kronice polskiej szkoły ludowej
przy kościele w Karwinie
Kronika szkolna nie podaje, kiedy powstała w Karwinie wogóle pierwsza szkoła ludowa. W archiwum parafialnym znaleziono wprawdzie notatkę, że w roku 1727 istniała tu szkoła parafialna pod protektoratem pradziadka hrabiego Henryka Larischa-Moennicha, właściciela dóbr w Karwinie, lecz nie ma tam wzmianki, kiedy ona powstała. Budynek szkolny z roku 1727 był drewniany. Stał w ogrodzie obecnej czeskiej szkoły przy starym kościele. Miał jedną klasę i jeden pokój mieszkalny. W roku 1811 odnowiono ten budynek. W roku 1848 nie mógł już z powodu zniszczenia służyć swemu celowi. Przystąpiono do budowy murowanej szkoły przy starym kościele. Ukończono ją w roku 1850. Szkoła ta miała już 2 klasy, mieszkanie dla nauczyciela starszego i mieszkanie dla nauczyciela młodszego. Z rozwojem nowych kopalń węglowych w Karwinie przybywało coraz więcej ludności. Wzrastała też liczba dzieci. Dwie klasy nie pomieściły już tych dzieci. Gmina zamieniła z tego powodu mieszkanie młodszego nauczyciela na klasę. Było to w roku 1867, lecz już w roku 1873 okazały się i te 3 klasy za ciasne. Z tego powodu zakupiła gmina za 14.000 reńskich gospodę pod starym kościołem. Jest to ten budynek, bardzo już nachylony, w którym do niedawna mieszkał organista Sobalik. Gospodę przebudowano odpowiednio i umieszczono tam dalszą jedną klasę i dwa pomieszkania: jedno dla kierownika szkoły, drugie dla nauczyciela. Po 6 latach zamieniono mieszkanie nauczyciela i jeden pokój mieszkania kierownika na dalszą klasę. W roku 1886 umieszczono z powodu ponownego braku lokali 2 klasy w budynku konsumowym na szybie Gabrieli. Wszystko to okazało się niedostatecznym. W czasie od roku 1894 do 1896 wybudowano t. zw. szkołę czerwoną przy starym kościele. Szkoła ta składała się z dwóch części: prawe skrzydło przeznaczono dla chłopców, lewe zaś dla dziewcząt. Szkołę tę poświęcono 20 września 1896 . Od tego roku aż dotąd, t. j. przez 40 lat odbywa się w niej nauka. Niemiecka szkoła ludowa, która powstała dopiero w roku 1902, znajdowała się pierwotnie w starym budynku szkolnym przy st. kościele. Obecnie znajduje się tam od roku 1920 I. mniejszościowa szkoła czeska. Szkołę niemiecką umieszczono w lewym skrzydle szkoły czerwonej a dziewczęta z tej cżęści szkoły przydzielono innym szkołom w Karwinie. W ten sposób także męska szkoła czerwona przy starym kościele stała się od roku 1920 szkołą mieszaną. Zatem od roku szkolnego 1920/21 uczą się w tej szkole chłopcy i dziewczęta razem. Dozór szkolny, taki jaki dzisiaj wykonuje Rada Szkolna Miejscowa, miał do roku 1847 proboszcz i sekretarz hr. Larisch-Moennicha, p. Marcin Staniek. Od roku 1847 do 1869 p. Jan Lazarczyk, z powołania rolnik i krawiec. Od roku 1869, t. j. od wydania państwowej ustawy szkolnej, zniesiono kościelny dozór szkolny a objęły go cywilne władze szkolne, jakiemi są: Rada Szkolna Miejscowa, Rada Szkolna Powiatowa, Rada Szkolna Krajowa i Ministerstwo.
Na poświęcenie budynku tej szkoły wyznaczono dzień 20 września 1896. Już dzień przedtem ozdobiono budynek i otoczenie chorągwiami i kwiatami. Pogoda była w przededniu piękna, lecz w samym dniu poświęcenia pochmurna. Po godz. 9 rano zebrała się przed budynkiem młodzież wszystkich szkół karwińskich. Przybyli też przedstawiciele Rady Szkolnej Miejscowej i Zastępstwa gminnego. Było to przed budynkiem gminnym nr. 21, w którym do końca lipca 1896 odbywała się nauka, ponieważ były tam pomieszczone 2 klasy ówczesnej 5-kl. szkoły ludowej w Karwinie. Przed tym budynkiem zabrał głos p. kierownik szkoły Koczwara i w krótkich słowach skreślił historję szkół karwińskich. Podziękował wszystkim tym, którzy się do wybudowania nowej szkoły najwięcej przyczynili, przedewszystkiem zaś p. burmistrzowi Karolowi Dostalowi. Wezwał młodzież, by jej postępowanie było tak piękne, jak budynek tej nowej szkoły, w którym się odtąd będzie uczyła. Po odśpiewaniu pieśni: ,,Z Bogiem, z Bogiem.. .u udał się długi pochód dzieci i starszych na nabożeństwo do pobliskiego kościoła. W nabożeństwie tym wziął udział Jego Ekscell hrabia Henryk Larisch Monnich z małżonką. Po nabożeństwie ustawiono się przed nową szkołą. Podczas ceremonii poświęcenia śpiewano pieśń, zaczynającą się od słów: ,,Choćbyś pracował dnie i noce całeu ... Tekst do tej pieśni zestawił prof. Fr. Habura a przerobił go p. Koczwara. Tekst ten zmelodyzował p. Ed. Urbanek ze Lwowa w r. 1896. Po poświęceniu nastąpiło przed budynkiem kazanie, które wygłosił ks. sup. Jul. Christian. W drugiej części kazania podniósł szczególnie wartość dobrego wychowania i nauczania. Wezwał też rodziców, by pomagali nauczycielom w ich zbożnej pracy wychowawczej. Błogosławieństwa św. udzielono już w kościele, ponieważ w międzyczasie zerwał się ulewny deszcz. W myśl programu miało jeszcze nastąpić uroczyste oddanie budynku szkolnego kierownictwu szkoły i zapoczątkowanie kroniki szkolnej. Z powodu ulewnego deszczu odpadły te dwa punkta programu. Radość ogólna panowała w Karwinie z powodu otwarcia nowej szkoły. Dotąd bowiem uczono w budynku nr. 21, który był ciasny, przepełniony dziećmi, duszny i ciemny. Kierownik tej szkoły, p. Koczwara, pisze w kronice szkolnej, że uczył w tym budynku przez 24 lata i dlatego po otwarciu budynku nowej szkoły sam cieszył się jak biblijny Symeon.
Nauczycielstwo:
Kronika szkolna wspomina tylko o trzech nauczycielach, którzy przed przeszło 100 laty uczyli w szkole karwińskiej. Byli to: Kraus., Danecki i Hurski. Hurski uczył tu pełnych 35 lat i umarł w rok;u 1830. W roku 1829 pobierał za swą pracę całoroczną 100 bochenków chleba i 92 reńskich, które mu wypłacał proboszcz. Za taką zapłatę musiał grać w kościele na organach, być kościelnym, dzwoniaczem, stać do wszelkich usług proboszcza. Ostatnim dopiero jego obowiązkiem było nauczanie w szkole. O regularnej nauce nie było naturalnie mowy. Obywatelom nie podobała się ta.ka nauka. Z tego powodu utrzymywali sobie nauczyciele na własne koszta t. zw. pomocników szkolnych. Pomocnik taki pomagał "rechtorowiu" w szkole i w domu, zastępując służącego. Za swoją pracę otrzymywał od rechtora 8 reńskich rocznie. Na inne potrzeby, jak np. ubranie, zarabiał sobie zazwyczaj w ten sposób, że grywał na weselach, zabawach itd. Regularna płaca nauczycielska nastała dopiero w roku 1852. Rechtór otrzymywał rocznie 235 reńskich i 21 krajcarów, pomocnik zaś tylko 72 reńskich. Następcą p. Hurskiego był Fr. Skrla, dziadek emer. urzędnika na szybie Gabrieli p. Kajetana Skrli. Jeden rok był pomocnikiem a po śmierci Hurskiego w r. 1830 został ,,rechtorem". W roku 1870 został mianowany kierownikiem szkoły. Był nim do roku 1873. W roku 1872 przydzielono mu młodszego nauczyciela, p. Antoniego Kóczwarę. Po śmierci Skrli został kierownikiem szkoły Józef Wytrzens. Obok Ant. Koczwary przydzielono mu w r. 1873 naucz. Jana Kasperlika, długoletniego organistę w Karwinie, nadto Józefa Lazarczyka, introligatora w Karwinie, który pełnił służbę pomocnika przez 12 lat. W roku 1878 i 1879 chorował Józef Wytrzens i nie mógł spełniać swego obowiązku szkolnego. Zastępowali go czasowo: p. Reihs Józef, Kraemer i Jadamus Antoni, który też był rzeźbiarzem w Karwinie. W roku 1879 emerytowano p. Wytrzensa a prowizoryczne kierownictwo szkoły objął najstarszy nauczyciel, p. Jan Kasperlik. Od roku 1880 do roku 1888 był kierownikiem szkoły p. Henryk Bieniecki. W okresie jego działalności przydzielono mu następujące siły:
Połednikową Marię, żonę górnika i szwaczkę. Uczyła prow. 1 rok rob. ręcz. Fiecównę Marię, nieegzaminowaną nauczycielkę kob. robót ręcznych. Za Jana Bajorka przyszedł p. Adolf Waszek, obecnie em. dyr. we Frysztacie. Dalej uczył w tym okresie Maurycy Janik od 1886. W roku 1889 mianowano p. Antoniego Koczwarę kierownikiem szkoły. Za swoje zasługi otrzymał tytuł dyrektora. Był kierownikiem do 30. XII. 1907. Jego współpracownikami byli: Franciszek Rzehaczek, Rudolf Alscher, Andrzej Słowik, Jan Galuschka, Ferdynand Gałuszka, Paweł Franek, Jan Kasperlik, Karol Fiala, Józef M,uller, Kajetan Skrla, Karol Buzek, Franciszek Kałuża, Adolf Kania. Okres kierownictwa p. Józefa Mullera”, od roku 1908 do roku 1915: Eug. Alscher, Franciszek Karwański, Andrzej Zientek, Oskar Smelik, Teodor Guziur, Jerzy Kisiel, Franciszek Chlebik, Gustaw Zielina, Gustaw Wałach, Karol Balcar, Molenda Leon, Rudolf Paszek, Ks. Paweł Heczko. Okres kierownictwa p. Ferdynanda Gałuszki od r. 1915 do r. 1933: Franciszek Steffek, Józef Schweda, Helena Knoppkówna, Maria Farnikówna, Antonia Dyndowiczowa, Sylwester Madecki, Józef Moskorz, Elfryda Duschówna, Wilhelmina Paździorówna, Helena Pilchówna, Józef Niemiec, Ema Firlowa, Maria Foberówna, Franciszek Palla, Robert Dzida, Józef Kokotek, Maria Starzykówna, Helena Szulcówna, Jan Grohmann, Adolf Szurman, Emanuel Firla, Eugenjusz Masłowski. Okres kierownictwa p. Władysława Szulca od r. 1933 do r. 1936: Helena Gottsmannówna, Karol Michejda, Anna Gałuszkówna, Harok Jan, Zając Franciszek. Teraźniejszym kierownikiem jest p. Oskar Smelik. Jako siły nauczycielskie pracują obecnie na tejże szkole naucz: Franciszek Palla, Wilhelmina Pallowa, Helena Gottsmannówna i Gustaw Wałach.
