Diabelskie Kamienie.

Tekst z "Neues Lausitzischen Magazin", 1882 r.
Resultate der prähistorischen Forschungen im Kreise Sorau N. - L. und an demselben aus den Jahren 1875 bis 1881.
Wyniki badań prehistorycznych w powiecie Żary N. - L. i jego okolicach w latach 1875 -1881.
Autor Heinrich Gustav von Saalborn.

Temat IV. Diabelskie Kamienie.
Głaz narzutowy w pobliżu Kemnitz – Kamienicy nad Nysą Ł. (Triebel - Trzebiel) ma po wschodniej, zachodniej i południowej stronie 16 dziur (wgłębień), 2 razy 5 i 1 raz 6; każda z nich jest w półkolu, głęboka na 1- 5 cali i szeroka na 3 - 4 cale. Obwód tego Opfersteines - Kamienia Ofiarnego [nazwa małego miasteczka Trzebiel pochodzi prawdopodobnie od wendyjskiego (Słowian połabskich i Łużyczan) słowa trjeba, oznaczającego ofiarę; podobnie jak nazwa "Trebehügel" w pobliżu Lübsgen – Lipska Żarskiego, niedaleko Żar] wynosi 48 stóp, o średnicy 12 stóp w środku i 24 stóp na szczycie. Niestety od kilku lat kamień coraz bardziej zagłębia się w piasku. Albo piasek jest nawiewany, albo wody gruntowe cofnęły się po otwarciu kopalni węgla niedaleko, także piasek pod kamieniem może ustąpić.
"Pumpersteine” = Opfersteine – Kamienie Ofiarne, ma (mit künstlichen Löchern) sztucznie wykonane dziury, znajdował się między Biedrzychowicami Dolnymi a Włostowem, został rozbity w 1835 roku i wykorzystany jako materiał budowlany we Włostowej i Christianstadt - Krzystkowicach; płyta z dużego kamienia została wykorzystana jako kamień węgielny domu strzeleckiego w Krzystkowicach. Duży Kamień Ofiarny miał 20 stóp średnicy i 36 w obwodzie; na jego powierzchni wycięto 8 otworów wokół większego w środku; miały one 1 cal głębokości i 1 1/2 szerokości. Według ludowej legendy diabeł grał tam w kręgle.
Istniał również Diabelski Kamień na północ od Żar, w "Doctorbusche" (na końcu ul. Spokojnej), gdzie obecnie znajdują się 3 dęby na otwartym polu. Miał w sobie dziury od pazurów diabła, który chciał rzucić nim w kościół. (?) Został wysadzony w powietrze w 1832 roku i prawdopodobnie dostarczył około 100 fur (fura jako miara ładunku) kamieni".
Miejsca składania ofiar można zobaczyć w Bohsdorf (D), Jüritz - Jurzynie, Brestau - Brzostowie, Dolzig - Dłużku, Kamienicy nad N. Ł., Krohle - Królowie, Liebsgen – Lipsku Ż., Nißmenau - Włostowie (Friedersdorf - Biedrzychowice), Żarach, Benau - Bieniowie; "Trebehügel" (tj. Kopce Ofiarne) znajdują się w pobliżu Lipska Żarskiego i Dłużka. Mówi się, że "Wendentempel" – Wendów (łużyckie) świątynie stały w pobliżu Jurzyna i Syrau - Surowej. Pomiędzy Billendorf - Białowicami, Żarami i Trzebielem znajduje się Hölle - piekło.
=====================
Legenda z książki "Sagenbusch der Lausitz", Karl Haupt, 1862 r.

Legenda nr 100. Diabelski Kamień w pobliżu miejscowości Trzebiel.
Kolekcja Schön nr 8. msc. - mgr Worbs, Historia Żar i Trzebiela. S. 260.
Czterdzieści kroków od drogi prowadzącej z Trzebiela do Kamienicy nad N. Ł., nad strumieniem, który płynie w pobliżu Królowa i przepływa obok Trzebiela do Nysy, leży duży kamień z kilkoma otworami na górnej powierzchni. Dziury te są odciskami diabelskich szponów, które doprowadziły go tutaj z Karkonoszy powietrzną droga, aby zniszczyć młyn znajdujący się nad potokiem. Miał bowiem diabeł żal do młynarza, który był wyjątkiem wśród swoich kolegów rzemieślników i był uczciwy. Ale kiedy diabeł właśnie przybył i miał zamiar zniszczyć pobożnego młynarza wraz z żoną i dzieckiem, sługą i służącą, wraz z całym młynem, kogut zapiał w pobliskiej wiosce Kamienica. Diabeł stał się bezsilny i musiał pozwolić kamieniowi spaść, co teraz daje każdemu kto go mija, dobrą lekcję, że trzeba tylko być czujnym, aby upewnić się, że diabeł nie ma nad nami władzy.
Uwaga. Według Preuskera t. III, s. 172. Kamień Ofiarny.