Dzieje kościoła parafialnego i Parafii Wielowieś
O pierwszym kościele w Wielowsi nic nie wiemy, z zapisków historycznych wiemy, że w Wielowsi istnieje kościół parafialny w roku 1335. Czy to był pierwszy kościół, czy też już następny, czy był z drzewa czy z kamienia są to niestety znaki zapytania i tematy do poszukiwań historyczno-archeologicznych. Znamy natomiast bardzo dobrze wygląd kościoła parafialnego w Wielowsi z roku 1679, bo zachował się do naszych czasów opis w protokole wizytacyjnym biskupów wrocławskich z roku 1679. Protokoły te wydał drukiem Jugnitz przed 60 laty .Według opisu wizytatora biskupiego był to kościół murowany z kamienia, kryty szyndziołami czyli gontem, w prezbiterium sklepienie, w nawie strop płaski drewniany, wymiary kościoła 44 łokcie długi i 16 łokci szeroki (29,34 m i 10,65 m). Wieża kamienna wysoka z trzema dzwonami. Wokół kościoła cmentarz otoczony murem kamiennym. W niniejszym sprawozdaniu znajdujemy również szczegółowy opis wnętrza kościoła .
Kościół wielowiejski, w roku 1679 był pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, ale już wizytacja z roku 1687 jak i 1697 podaje, że kościół w Wielowsi jest pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i to wezwanie pozostało do naszych czasów. Kościół wielowiejski przetrwał w nie zmienionym stanie do XX wieku. W roku 1927 Ks.Chrząszcz w swej Historii Toszka, na stronie 390 pisze o wielowiejskim kościele takie słowa: w porównaniu z rokiem 1679 parafialny kościół w Wielowsi zmienił się o tyle że usunięto sklepienie z prezbiterium, kiedy to nastąpiło autor nie podaje. I dalej pisze o nim tak: „ślady ostrego łuku gotyckiego wskazują na to, że zbudowano kościół w XV wieku" i dalej : „malowidło na drewnie (desce) powstało chyba około 1500 roku", W obecnym kościele parafialnym znajduje się malowidło na desce ołtarza bocznego po lewej stronie (ołtarz Św. Józefa) datowane 1670 roku "Pokłon Trzech Króli".
Podobną opinię co do wieku starego kościoła wielowiejskiego wyrażają autorzy publikacji monograficznej „Die Bau und Kunstdenkmäler des Kreises Tost-Gleiwitz", Wrocław 1943 rok, pod hasłem: Langendorf str. 150, gdzie piszą: „Obecny kościół został wybudowany najprawdopodobniej w XV wieku. Jest opisany w sprawozdaniach wizytacyjnych z roku 1679". I dalej czytamy: „W roku 1934/35 nastąpiło znaczne poszerzenie kościoła o szeroką nawę poprzeczną, nowe prezbiterium i chór” i dalej „na skutek dokonanej w roku 1934 wielkiej przebudowy, kościół zmienił wygląd wewnętrzny i zewnętrzny do tego stopnia, że zatracił się całkowicie jego charakter starego kościoła”. Zmianie uległa również wieża kościoła, w roku 1857 piorun częściowo zburzył starą wieżę, a odbudowana w roku 1860 zmieniła się jej dotychczasowa struktura i wygląd. W dzisiejszym, kościele do starych partii budowlanych należą: prostokątna nawa główna i trzypiętrowa wieża z dwoma skarpami przy wejściu głównym.
W starym kościele parafialnym znajdowało się i dziś znajduje wiele cennych zabytków sztuki sakralnej. Do zabytków zaliczone są trzy ołtarze, ambona, figury drewniane Ecce Homo, Scena Golgoty, obrazy, krzyże, tabernakulum, monstrancja, kielichy. Paramenty liturgiczne niestety w czasie II wojny zostały zniszczone i wykradzione. Do zabytków należy również obraz na desce w ołtarzu Św. Józefa, warto jeszcze wspomnieć o obrazie na płótnie w ołtarzu Serca Pana Jezusa, który przedstawia Ukoronowanie N.M.P., pochodzi również z XVII wieku.
Tryptyk Ołtarzowy - sławne dzieło śląsko-czeskiego mistrza malarskiego, przedstawiające zaśnięcie Najświętszej Maryi Panny, był to obraz z gotyckiego Ołtarza Głównego, w późniejszych wiekach usunięto go z ołtarza i z czasem zużyto, nie doceniając jego wartości artystycznej i zabytkowej, służył przez wiele lat jako oszałowanie schodów prowadzących na chór, był tam do 1928 roku, a potem dostał się do Muzeum we Wrocławiu, gdzie przebywa do naszych czasów. Jedno skrzydło tryptyku w 1932 roku Państwowe Muzeum we Wrocławiu odkupiło od pewnego handlarza staroci, taką dziwną drogą kościół wielowiejski pozbył się lekkomyślnie wspaniałego średniowiecznego dzieła sztuki.
Kościół w Wielowsi posiadał zabytkowe dzwony - ale dziś ich nie ma, obecne cztery zawieszono na wieży w roku 1958 za czasów Ks. Proboszcza Pawła Rudnera , są to: Św. Józef, N.M.P. - Ave Maryja, Św. Michał, Chrystus Król.
Przed ostatnią wojną znajdował się w ogrodzie na probostwie - jak podaje monografia z 1943 roku: jedna sygnaturka oraz większy dzwon z 1858 roku, nowe odlane w 1935 były zawieszone na wieży, niestety czas wojny przerwał ich żywot, podzieliły los innych zabranych na „armaty". W czasie I wojny zabrano dzwony wspomniane w protokołach wizytacyjnych już nie wróciły do Wielowsi. Przed kościołem pod murem jest zabytkowa przydrożna kaplica Świętego Jana Nepomucena z XVIII wieku, pod niszą jest wpuszczona do muru płaskorzeźba w kamieniu wapiennym, przedstawiająca Chrystusa na Krzyżu, pochodzi z późnego średniowiecza, aż do 1935 roku była wmurowana w zewnętrzną ścianę na trzecim piętrze wieży kościelnej. Na murze okalającym plac kościelny znajduje się mała płaskorzeźba w piaskowcu, przedstawiająca postać nieznanej świętej, z klęczącą u stóp postacią fundatora, pochodzi prawdopodobnie z XVII wieku .
Po II wojnie w 1950 roku, po przybyciu do Wielowsi po śmierci w 1949 roku Ks. Proboszcza Aleksandra Kuroczyka, który dokonał w latach 1934/35 przebudowy kościoła, nowy Proboszcz Ks. Paweł Rudner przeprowadził malowanie surowych jeszcze ścian rozbudowanej świątyni, prace malarskie zostały powierzone mistrzowi malarskiemu Łukaszowi Mrzygłódowi z Nysy wraz z synem, malowidła ścienne wykonane na surowym tynku uległy zniszczeniu, a częściowo odmalowane w 1963 roku przez wielowiejskich malarzy nie zachowały już swego piękna, wartościowe pozostały malowidła na drewnianym stropie nawy głównej i poprzecznej, oraz na sklepieniu prezbiterium.

Za