Przykład budynku użyteczności publicznej z czasów carskich, wzorowany na podobnych obiektach na trasie Warszawa-Petersburg. Był stacją reprezentacyjną na szlaku kolejowym, co świadczy o znaczeniu Białegostoku. Obiekt o zróżnicowanej bryle, bogato zdobiony, wzorowany na włoskim neoklasycyzmie, przykład carskiego stylu imperialnego. Budynek dworca kolejowego ukończono ok. 1862 r. równolegle z uruchomieniem linii kolejowej prowadzącej z Warszawy do Petersburga przez Białystok, Grodno i Wilno. Rok później otwarto połączenie Białegostoku z Królewcem, a w 1886 r. połączenie z Baranowiczami. Podczas I wojny światowej budynek został zbombardowany, a w 1915 r. spalony przez wycofujące się wojska rosyjskie. W 1919 r. obiekt odbudowano zgodnie z pierwotnym planem. W 1944 r. dworzec został spalony przez wycofujące się wojska niemieckie. W latach 1946-1949 odbudowany, a w latach 1989-2003 przeszedł gruntowną modernizację.
Dworzec położony wzdłuż torów kolejowych w zach. części miasta, przy ul. Kolejowej. Budynek nawiązuje do stylu włoskiego neorenesansu, wzorowany na murowanych dworcach rosyjskich. Obiekt wolnostojący, na planie zbliżonym do wydłużonego prostokąta z ryzalitami, podpiwniczony. Murowany, posadowiony na kamiennym fundamencie, tynkowany, dach o konstrukcji stalowej, jednospadowy, nad wsch. ryzalitem czterospadowy, kryty blachą. Bryła prostopadłościenna, w ryzalitach oraz w części centralnej dwukondygnacyjna. Centralna główna hala w formie prostopadłościanu, z niewielkim ryzalitem na osi wejścia zwieńczonym attyką i wolutami. W portalu głównego wejścia odtworzono metalowe zadaszenie dwuspadowym dachem opartym na metalowych kolumnach. Elewacja główna frontowa od strony placu wieloosiowa, niesymetryczna, na cokole, w części centralnej boniowana na dolnej kondygnacji, okna prostokątne zamknięte półkoliście. Główne wejście ujęte w kolumny. Okna zach. ryzalitu prostokątne, nad wejściem niewielki tympanon, dolna kondygnacja boniowana, górna zwieńczona gzymsem. Od zach. dwukondygnacyjna prostopadłościenna bryła połączona z zach. ryzalitem jednokondygnacyjnym łącznikiem. Okna w zach. ryzalicie w dolnej kondygnacji zakończone łukowo, z opaskami i boniowaniem, w górnej prostokątne. Powtórzony gzyms jednokondygnacyjnego łącznika, dodatkowo gzyms pod oknami górnej kondygnacji. Elewacja od strony peronów analogiczna do elewacji frontowej od strony placu. Elewacja szczytowa pd.-zach. z dwoma oknami zwieńczonymi łukami. W górnej kondygnacji jedno prostokątne okno, gzyms pod oknem górnej kondygnacji i nad nim. Elewacja szczytowa pn.-wsch. analogiczna. Wnętrze głównej hali przeznaczono w parterze na poczekalnię i hall kasowy, restaurację, pomieszczenia techniczne, toalety i pomieszczenia obsługi, na piętro prowadzą wachlarzowe schody wokół przeszklonej rotundy. Na piętrze sklepy i kawiarnie. Na podłogach parteru współczesne posadzki. Słupy podtrzymujące strop piętra obłożone mozaiką ceramiczną, sufit kasetonowy tynkowany. Obiekt użytkowany, dostępny.
Oprac. Grażyna Rogala, OT NID Białystok, 10-12-2014 r.
Źródło: (CC BY-NC-ND 3.0)