Pałac ul. Stawowa 5, dawniej Szczodre 44

- zespół pałacowy, 1851-1867, nr rej.: A/3803/649/W z 21.09.1990:
- skrzydło pałacu, ob. dom nr 42
- oficyna, ob. dom nr 44
- park z lasem
- ogrodzenie murowane z bramą (z kratą i lwami)

Szczodre w XIX i XX wieku stanowiło miejsce turystycznych wędrówek. Do dziś przetrwały fragmenty kompleksu pałacowego. Pałac powstał na wzór zamku Windsor – głównej rezydencji królów angielskich. Nazwano go wręcz "Śląskim Windsorem". Pałac słynął z pięknych komnat. Jedną z nich była sala łysych. Nazywano ją tak, ponieważ głowy łysych mężczyzn odbijały się w przeszklonym suficie.
Do Szczodrego przybywały tysiące turystów, aby podziwiać bezcenne obrazy i rysunki oraz inne cenne przedmioty, w tym pamiątki z czasów Napoleona I i porcelanę miśnieńską. Były tu między innymi malutkie figurki tancerek w stylu rokoko i ponad metrowej wielkości wazy. Tylko tutaj można było zobaczyć serwisy stołowe wykonane specjalnie na królewski stół.
Jeszcze w trakcie przebudowy dokonano włamania do pałacu. Sprawców złapano, a ich portrety powieszono na sali, dla przestrogi. W latach 1792-1802 książę oleśnicki Fryderyk August von Braunschweig-Oels rozbudował pałac, dodając cztery nowe skrzydła, postawił dwie wieże z kopułami, urządził teatr, kawiarnię i wozownię w której znalazły się wspaniałe wozy i karety, nieomal w stylu królewskim. Za Fryderyka Augusta rozpoczął się okres świetności Sybillenort.
Pałac otoczony został 75-hektarowym ogrodem krajobrazowo – botanicznym, sięgającym od Szczodrego po Długołękę. Wokół pałacu ciągnęły się stawy, niczym fosa, połączone śluzami. Obok pałacu zbudowano oranżerię, gdzie hodowano rzadkie rośliny kwiatowe i palmy.
Neogotycki pałac i park przyciągały tysiące turystów. Dodatkową atrakcją był teatr, w którym występowali aktorzy z Wrocławia oraz sprowadzony specjalnie z Brunszwiku balet.
Następnym po księciu Chrystianie Ulryku właścicielem pałacu był książę Wilhelm. Dla niego pałac w Szczodrem był przede wszystkim miejscem zabawy i wypoczynku. Po śmierci Wilhelma w 1884 r. pałac odziedziczył król Saksonii Albert z dynastiiWettynów, który wprowadził zasadnicze zmiany. Życie pałacowe popłynęło wolniejszym tempem. Nakazał on księdzu katolickiemu poświęcić wszystkie pomieszczenia pałacu, teatr zlikwidował, a w jego miejsce urządził kaplicę. Żona króla – Karolina, ostatnia z rodu Wazów Szwedzkich, sprowadziła do kaplicy cenny, antyczny marmurowy ołtarz z Wenecji.
Na cmentarzu wiejskim w Szczodrem postawiła kaplicę św.Stanisława (istnieje do dziś, na suficie kaplicy pod deskami ukryte są cenne malowidła). Przed pałacem król Albert postawił fontannę, która istniała do lat 60. XX wieku. W 1895 r. pałac wzbogacił się o nową jadalnię, której ściany pokryte były wytłoczoną skórzaną tapetą z malowidłami przedstawiającymi sceny z mitologii greckiej. Król Albert zmarł w 1902 roku. Na pamiątkę po swoim mężu jego żona Karolina wybudowała pomnik – krzyż kamienny z wyrytym w marmurze fragmentem poezji Goethego, który zachował się do dzisiaj. Odbudowała kościół w Domaszczynie – położyła nowe elewacje, ufundowała nowy ołtarz, ambonę, ławki i witraże.
Następnym właścicielem pałacu po śmierci króla Alberta był jego brat Georg. Od 1904 właścicielem Szczodrego był ostatni król Saksonii Fryderyk August III Saski. Mieszkał w Szczodrym aż do śmierci w 1932. To był koniec monarchii niemieckiej. Po śmierci Augusta pałac opustoszał – jego syn Chrystian sprzedawał wyposażenie na licytacjach a część przewiózł do swojego pałacu koło Drezna. Pałac zaczął tracić świetność. Stał się całkiem opuszczony i zaniedbany. Majątek przejęło wojsko, a w okresie II wojny światowej hitlerowskie SS.
Chociaż wnętrze pałacu uległo spaleniu w 1945 roku, sama bryła zachowała się w dobrym stanie minimum do 1955 roku po czym została rozebrana. Było to możliwe, gdyż pałac aż do 1990 roku nie podlegał ochronie konserwatorskiej.
Z rozbiórki ocalał niewielki fragment całości - północna część wschodniego skrzydła.
Podczas ostatniej w Polsce epidemii ospy w 1963 roku w Szczodrym zorganizowano szpital epidemiczny i ośrodek kwarantanny.
W resztkach pałacu w latach 1977-1980 utworzono Ośrodek Doskonalenia Zawodowego.
Po 1989 roku pałac wraz z przyległym terenem został sprzedany włoskiej spółce, która nie interesuje się nim. Ocalały budynek wraz z przyległym terenem ulega dewastacji.

Źródło: Autorzy: Licencja: [ CC-BY-SA 3.0]