Kopiec Krakusa, Kopiec Kraka – kopiec znajdujący się w Krakowie, na prawym brzegu Wisły w dzielnicy Podgórze, usypany na najwyższym wzniesieniu wapiennego zrębu Krzemionek – wzgórzu Lasoty (271 m n.p.m.). Wysokość od podstawy – 16 m, średnica u podstawy 57 m, górna 8 m (wierzchołek płaski), objętość 19100 m³. Z kopcem Krakusa związane są obchody "Rękawki".

Twórcy, czas powstania i przeznaczenie kopca Krakusa są nieznane. Jan Długosz łączy jego usypanie z osobą Kraka, legendarnego założyciela miasta Krakowa. Opisuje, że pogrzebano go zgodnie ze zwyczajem na szczycie wzgórza, zaś dwaj jego synowie, wykonując jego wolę, wznieśli kopiec na wieczną pamiątkę.

Wykopaliska archeologiczne przeprowadzone tutaj w latach 1934-1937, pod patronatem Polskiej Akademii Umiejętności[1], przez docenta Józefa Żurowskiego i inż. Franciszka Jakubika (a sfinansowane przez redaktora naczelnego "Ilustrowanego Kuriera Codziennego" w niebagatelnej na tamte czasy kwocie 100 tysięcy złotych) polegały na przebadaniu najbliższego sąsiedztwa oraz wykopaniu zwężającego się ku dołowi szybu od szczytu aż do podstawy kopca (zbadano w ten sposób 4% powierzchni podstawy). W pobliżu – podobnie jak i w podstawie kopca – znaleziono ślady osadnictwa z końca kultury łużyckiej. Najprawdopodobniej dostały się tam one w czasie jego budowy, co pozwoliło przyjąć, że jest on młodszy i powstał on najwcześniej ok. 500 lat p.n.e. Wewnątrz kopca odkryto różnego rodzaju zabytki ruchome (z większych m.in. szkielet dziecka i palenisko), które także dostały się tam w czasie sypania, wskutek czego były nieprzydatne przy datowaniu.

Jak się okazało w czasie prac badawczych, wewnętrzna konstrukcja kopca oparta była na wysokim słupie, do którego umocowano promieniście ułożone, wyplecione z wikliny przegrody. Przestrzeń między nimi wypełniona była mocno ubitą ziemią i kamieniami. Taka konstrukcja, efekt długotrwałej i zorganizowanej pracy zapewniała stabilność i trwałość kopca przez wieki, przeczy również przekazom jakoby kopiec został usypany spontanicznie przez lud po śmierci Kraka.

Pewną przesłanką datowania mogła być brązowa skuwka typu awarskiego datowana przypuszczalnie na VIII w. Według innych badaczy datowanie kopca na podstawie tej skuwki jest wątpliwe, ponieważ brak jest przekonywających dowodów, że Awarowie docierali w pobliże Krakowa.

W górnej partii kopca odkryto korzenie potężnego dębu. Władysław Szafer – botanik, określił jego wiek na ok. 300 lat[2]. Powstała teoria, że został on ścięty w momencie pojawienia się chrześcijaństwa (IX lub X w.) jako symbol pogański. Te dwie przesłanki pozwoliły wysnuć hipotezę o słowiańskim rodowodzie kopca i datowanie go na VI-VIII w.

Inni uczeni wskazywali na podobieństwo kopca do tych z terenów Skandynawii i sugerowali nordyjskie pochodzenie Kraka (tym bardziej że obecność Wandalów na terenie Małopolski do IV w. jest udowodniona[3]). Z drugiej jednak strony zwyczaj sypania kopców na grobach był częsty już w czasach epoki kamiennej. W znacznej części Europy zachowały się kurhany grobowe przypominające kształtem i lokalizacją kopiec Kraka.

Generalnie, funkcja pochówkowa, mimo braku potwierdzenia archeologicznego, jest najbardziej prawdopodobna[potrzebne źródło]. Mógł on również pełnić funkcje kultowe, ewentualnie obie jednocześnie. Hipotezy uważające go za obiekt obronny, sygnalizacyjny czy obserwacyjny są mało przekonujące, ponieważ nakład pracy potrzebnej do wzniesienia takiej budowli byłby zdecydowanie niewspółmierny do uzyskanego efektu.

Istnieje też teoria łącząca powstanie kopców (Krakusa i Wandy) z obecnością Celtów na tym obszarze. W kulturze celtyckiej kopce pełniły ważną funkcję kultową, podobnie mogłoby być i w tym przypadku. Zaobserwowano, że azymut łączący oba kopce jest zgodny z azymutem wschodu słońca 1 maja. Podobną zgodność odkryto w przypadku dwóch kopców w pobliżu Przemyśla, z tym, że wyznaczają one 1 listopada. W kalendarzu celtyckim te daty stanowiły ważne święta związane z podziałem roku na dwie połowy. Jeśli nie jest to zbieg okoliczności, mogłoby to świadczyć o roli kopca jako obserwatorium astronomicznego lub wręcz rodzaju kalendarza.

Prof. Władysław Góral rozszerzył tę hipotezę, wykazujac że Kopiec Krakusa, wraz z kopcami krakowskimi (Krakusa II, Wandy i Esterki) i Wzgórzem Wawelskim, był celtyckim systemem wskaźników astronomicznych[4].

Wg profesora Leszka Pawła Słupeckiego z Instytutu Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego Kopiec Krakusa rzeczywiście jest grobem dawnego władcy, w dodatku stanowi tylko niewielką część cmentarzyska kurhanowego. Na planie Krakowa sporządzonym przez Szwedów w 1702 r. i na austriackim planie z 1792 r. Leszek Paweł Słupecki odnalazł obok kopca skupisko innych nasypów. Wg. Kazimierza Radwańskiego z Muzeum Archeologicznego w Krakowie pod koniec XVIII w. było ich co najmniej 46, ale niestety nie zachowały się do naszych czasów (np. Kopiec Esterki został w latach 50 ubiegłego wieku, bezmyślnie zrównany z ziemią, wraz z przepięknym ogrodem i XIV-wieczną Młynówką Królewską przez Ludowe Wojsko Polskie podczas budowy stadionu WKS Wawel). - Fakt, że kopiec Krakusa otoczony był ogromnym cmentarzyskiem, dowodzi znaczenia Krakowa we wczesnym średniowieczu - twierdzi L. P. Słupecki - Legendę o mitycznym założycielu Krakowa można więc uznać z prawdopodobną[5].

W XIX w. kopiec włączono w system austriackich fortyfikacji. Otoczony został wałem ziemnym, murem i fosą, zaś w obrębie muru wzniesiono koszary. W okresie międzywojennym, w czasie badań archeologicznych obiekty te zniwelowano (koszary po II wojnie św.)

( za wikipedia)