Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Jeleniej Górze -cerkiew parafialna w dekanacie Lubin, dawniej barokowy kościół Najświętszej Marii Panny przy ulicy 1 Maja.
Zbudowany w I poł. XVIII wieku na fundamentach starszego obiektu. Oddany w 1947 roku w użytkowanie Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego; pierwsza Święta Liturgia została odprawiona w pięć lat później. Wyposażenie cerkwi z lat 1948-1952 zgodne z obrządkiem lub przywiezione ze zniszczonych cerkwi na Chełmszczyźnie. Ikonostas dotarł do świątyni z Hrubieszowa z inicjatywy ks. Stefana Bieguna. W zewnętrznych murach cerkwi dobrze zachowane 2 krzyże pokutne z XVI w. z wyraźnie wyrytymi narzędziami zbrodni (łuk i miecz).

(opis pochodzi z wikipedii )

W czasopiśmie o długim tytule: Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur. Zeitschrift des Kunstgewerbevereins für Breslau u. die Provinz Schlesien, w numerze 6 z 15 maja 1913 r., ukazała się notatka (krytyczna) na temat otwartego 2 miesiące wcześniej nowego budynku poczty głównej w Jeleniej Górze.

Nowy budynek poczty w Jeleniej Górze

26 marca 1913 r. bez żadnej pompy przekazano do użytkowania nowy budynek poczty w Jeleniej Górze na Śląsku. Bardzo tradycyjna architektura budynku robi wprawdzie wrażenie nieco akademickie, ale zupełnie przyzwoite, jednak żałować trzeba, że wybrano formy nawiązujące do niemieckiego renesansu, zamiast dopasować się do staromiejskiego baroku, charakterystycznego dla Jeleniej Góry. Natomiast wnętrze budynku, zaprojektowane przez architekta rządowego Scherlera, pod względem wygody i funkcjonalności nie daje najmniejszych powodów do narzekań, niewątpliwie przygotowane jest do znacznie większego ruchu klientów.

Nad portalem znajdują się trzy płaskorzeźby wykonane przez artystę Weylera [rzeźbiarza zamieszkałego w Jeleniej Górze, przy Kaiser Friedrichstraße 15b – obecnie ul. Matejki – przyp. mój] według projektu berlińskiego profesora Giesecke, a przedstawiające sceny z legend o Duchu Gór. Środkowy relief ukazuje postać Rübezahla według obrazu (z 1859 r. Moritza von) Schwinda, z lewej – ucieczkę pięknej Emmy [według I legendy o Duchu Gór wg Musäusa], z prawej zaś – motyw z legendy „Rübezahl i matka Ilse” [według V legendy o Duchu Gór wg Musäusa].

Prace budowlane trwały nieco ponad rok. W budynku wyraźnie rozdzielono część związaną z wysyłką listów od części nadawania paczek: korespondencja przyjmowana jest w hali głównej, natomiast paczki nadawać można w przybudówce. Szczególnie interesująca jest duża sala z okienkami dla klientów. Zadbano o to, by urzędnicy nie przeziębiali się i od strony wejścia zamontowano grzejniki, które ogrzewają wpadające z zewnątrz zimne powietrze. Dzięki zainstalowaniu poczty pneumatycznej, nadawane na parterze telegramy natychmiast trafiają na pierwszej piętro do sali telegraficznej. Duże pomieszczenie przeznaczono również na odprawę listów. Dział paczek z osobnym wejściem również dysponuje dużą salą, w której paczki są przyjmowane, a następnie sortowane i przekazywane bezpośrednio na rampę, skąd trafiają do pojazdów pocztowych. Na antresoli znajdują się pokoje służbowe dyrektora urzędu pocztowego, inspektora pocztowego, a także kasa i kancelaria. Na pierwszym piętrze umieszczono stanowiska telegraficzne i salę rozmów zamiejscowych, posiadającą 1600 łączy. Tu znalazło się także pomieszczenie na akumulatory oraz pokoje śniadaniowe dla urzędników pocztowych.

Na drugim piętrze w budynku głównym mieści się mieszkanie dyrektora poczty. Info.

/p>

Na temat placu ratuszowego w Studium historycznym dla Jeleniej Góry tak można przeczytać:
„Zachowana historyczna zabudowa i układ przestrzenny bloku śródrynkowego — ratusz z lat 1744–1747 oraz dawne domy budnicze (odbudowa z lat sześćdziesiątych). Podcieniowe kamienice w pierzejach rynkowych w dużym stopniu stanowią powojenną rekonstrukcję pierwotnych budynków z II poł. XVII i pocz. XVIII w. — pomimo znacznych uproszczeń i zubożenia elewacji nawiązują one do historycznej zabudowy: zachowana została szerokość parceli oraz linia zabudowy. Skróceniu uległa głębokość poszczególnych działek. Należy zachować obecną zabudowę — ewentualna zmiana wystroju architektonicznego elewacji kamienic winna być prowadzona w oparciu o archiwalne źródła ikonograficzne. Należy zachować fontannę w pierzei wschodniej. Postulowana likwidacja parkingu w pierzei północnej oraz wprowadzenie bruku w miejsce asfaltowej nawierzchni.”
Potem możemy przeczytać w Studium opisy poszczególnych kamienic. Właściwie te opisy to są w większości sugestie jak z danym budynkiem postępować gdyby właściciele postanowili coś przy nim robić. Podane są też daty powstania, czasami dosyć dziwne rozmieszczenie tych rejestrowych. Np. budynki numer 1, 2 i 3 które zostały całkowicie przebudowane i nie ma w nich ani kawałka starych są wpisane do rejestru, a budynki numer 5, 6, 7, 8, 9 których fasady z większością elementów kamiennych są oryginalne znajdują się jedynie w Gminnej Ewidencji Zabytków. Kolejny budynek tej pierzei nr 10 dostąpił zaszczytu bycia w rejestrze. W pierzei zachodniej której wszystkie budynki są w takim samym stanie jedynie numer 16 to formalnie pełnoprawny zabytek choć jedyna stara rzecz w nim to pojedynczy kamienny kwiaton na zwieńczeniu attyki. Inne kamieniczki tej pierzei na których attyce możemy zobaczyć stare kamienne popiersia, kamienne wazy są jedynie w Gminnej Ewidencji Zabytków. Pierzeja północno zachodnia która została najwcześniej całkowicie wyburzona i na nowo całkowicie wybudowana ma w sobie najwięcej rejestrowych: nr 19, 20, 21, 22, 26, 27, 29. Ale kamieniczki 23, 24, 25, 28 już nie są. Pierzeja północno wschodnia ma w sobie jedynie trzy kamieniczki „zabytkowe”; nr 31, 32,, 32a. To są te które jako jedyne w rynku mają funkcję biurową i są właściwie jednym budynkiem. Jest to też jedyny obiekt w rynku w którym można by zrobić bez zbyt dużych nakładów hotel. Pierzeja wschodnia zwana niegdyś Pończoszników i Białoskórników jest jedyną która nie ma rejestrowych obiektów. Jest to pierzeja najpóźniej zburzona i na nowo wybudowana bo prace projektowe nad nią były prowadzone przez pracownię numer 1 Miastoprojektu Wrocław w latach 1968-69. Pierzeja wschodnia jest jedyną gdzie w jednej z kamienic nr 43 odtworzono kamieniarkę na elewacji. Wszystkie kamienice tej pierzei to praktycznie jeden blok mieszkalny połączony lokalem na parterze i galerią idącą z tyłu elewacji na wysokości 1 piętra. Rozwiązanie to zostało podyktowane stworzeniem w parterze zespołu gastronomicznego z paskudnymi budynkami gospodarczymi z tyłu budynku. Była to początkowo Arkadia z otwartym patio w środku. Patio szybko zakryto i zlikwidowano, bo z góry mieszkańcy wrzucali śmieci! Potem miasto zapragnęło mieć Hortex który był w tym miejscu do lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Obecnie jest to restauracja "Cztery pory roku". No i pierzeja południowo wschodnia w której zachowały się trzy kamienice wraz z wiatami nad klatkami schodowymi, oraz pięknymi sklepionymi piwnicami. Są to budynki 50, 51, 52. które są w rejestrze zabytków. W rejestrze są jeszcze podcienia budynku nr 48. Pozostałe obiekty tej pierzei są w Gminnej Ewidencji Zabytków choć nie ma w nich żadnych reliktów zabytkowych.
Jest jeszcze w środku placu ratusz miejski i tzw. siedem domów które po wojnie zostały tak przebudowane, że stały się jedynie nieciekawym z zewnątrz biurowcem. W środku w przyziemu w godzinach pracy urzędu można oglądać głęboką na kilkanaście metrów studnię przykrytą pancerną szybą i podświetlaną. Sam budynek ratusza powstały w XVIII wieku w całości służy jako siedziba prezydenta miasta, Rady Miejskiej i Urzędu Stanu Cywilnego. Na początku XXI wieku piwnice ratusza zostały przebudowane na lokal gastronomiczny. Można tam zobaczyć piękne sklepienia kolebkowe, oraz relikty dawnego gotyckiego ratusza. Niestety najciekawsze elementy są w części służącej za kuchnię i niedostępne dla postronnych. Ratusz mimo, że jest najciekawszym zabytkiem przy placu Ratuszowym, posiada wieżę której platforma widokowa mogłaby być bez większych nakładów udostępniana. Ratusz jest otwarty tylko w czasie pracy urzędu i praktycznie nie jest dostępny dla turystów.
Kazimierz Piotrowski

Ul. 1 Maja (Bahnhof Strasse)

Za bramą miejską, wzdłuż głównej drogi wlotowej do miasta, ukształtowało się przedmieście wojanowskie. Przechodziło ono w wiejską drogę prowadzącą do oddalonej o milę wsi Schildau (Wojanów). Już w późnym średniowieczu stanęły tu dwie świątynie — powiązany z linią murów obronnych kościółek-basteja p.w. Św. Anny (założony przypuszczalnie w początku XVI w.) oraz kaplica N.P. Marii z XV wieku. Jeszcze w poł. XVI w. tuż za bramą miejską znajdował się cmentarz, powstały w miejscu dawnego ogrodu. Został on zamknięty podczas wojny trzydziestoletniej. W XIX w. teren ten kupiło miasto i plac został zabudowany.
Studium historyczno - urbanistyczne 2002