Gmach Warszawskiego Towarzystwa Wioślarskiego – zimowa siedziba najstarszego stowarzyszenia sportowego w Polsce, wybudowana w latach 1895-1897 ze składek członków WTW oraz wkładu hrabiego Ksawerego Branickiego. Projekt elewacji wykonał inż. Bronisław Broniewicz-Rogoyski, zaś plan budynku inż. Kazimierz Matecki. Budynek mieści się przy ulicy Foksal 19 w Warszawie.

Budynek wybudowany został w celu uprawiania w zimie szermierki i gimnastyki. W 1895 roku nabyta została przez hr. Ksawerego Branickiego (ówczesnego prezesa WTW) działka pod budowę gmachu. Plany budynku opracował inż. Kazimierz Matecki (ówczesny wiceprezes WTW). Na projekt elewacji ogłoszono konkurs, który wygrał architekt Bronisław Brochowicz-Rogoyski. Budowa trwała 2 lata, od 1895 do 1897. Koszty wybudowania gmachu finansował hr. Branicki, jednakże WTW ze składek swoich członków stopniowo je spłacało. Ostatnia część długu uiszczona została w 1920. Wtedy to WTW przejęło budynek na własność. W 1939 budynek został zabrany przez Niemców, zaś w 1944, w czasie powstania warszawskiego został przez nich od środka spalony, ocalała tylko fasada. Odbudowano go w roku 1946. Gmach po wojnie pełnił funkcje siedziby WTW do 1948 r. – w tym czasie towarzystwo przymusowo zostało wcielone do zrzeszenia Związkowiec a później do Budowlanych, w czego wyniku gmach przejęty został przez Polonię. Później, przez kilka lat kamienicę dzierżawił również bank. 1 lipca 1965 gmach wpisany został do rejestru zabytków m.st. Warszawy. W 1978, w wyniku długiego procesu sądowego WTW odzyskało dom przy Foksal, gdzie mogło obchodzić stulecie swojego istnienia. Obecnie (od 2000 r.) mieszczą się tam restauracje i nocne kluby.

Gmach składa się z dwóch pięter, ma 15,5 m wysokości. Asymetryczna elewacja została wykonana w duchu zmodernizowanego neogotyku. Na życzenie hrabiego Ksawerego Branickiego wyłożona została żółtą glazurowaną cegłą. Okna zakończone są ostrołukiem, zaś w górnym rzędzie po ich obu stronach wbudowane zostały małe kolumienki. Po prawej stronie fasady widnieje smukła wieżyczka, w której znajduje się spiralna klatka schodowa. Po lewej stronie budynku umieszczona została rzeźba Hipolita Marczewskiego pt. Alegoria Wisły. Przedstawia ona młodą kobietę (oznaczającą Polskę), trójkę pacholąt (trzy zabory) oraz unoszącą się na Wiśle łódź (dążenie narodu do niepodległości). Szczególną ozdobą budynku są: diabły ze skrzydłami, rzygacze w formie smoków. Przed wojną budynek różnił się od obecnej jego formy. Niegdyś po prawej stronie gmachu, ponad wieżyczką wznosiła się iglica ze stalowym masztem, który zdobił wiatrowskaz w kształcie łodzi wiosłowej, zaś na elewacji widniały lwy z tarczami herbowymi. Inne było pokrycie dachu a także zagospodarowanie wnętrza gmachu.

Ciekawostki

w gmachu WTW odbywały się wieczornice, na których zbierała się elita umysłowa Warszawy; przemawiali tam Henryk Sienkiewicz, Bolesław Prus, Stefan Żeromski, Kazimierz Gliński, Marian Gawalewicz i wielu innych;

w siedzibie organizowane były: Sylwester WTW, choinka męska, tradycyjny śledź oraz liczne koncerty organizowane przez WTW przy udziale artystów scen warszawskich;

w 1914 r., podczas I wojny światowej, w gmachu działał szpital wojskowy.

/p>

Foksal – ulica w Śródmieściu Warszawy, w rejonie znanym jako Śródmieście Północne sąsiadując przez skarpę wiślaną z Powiślem.
Ulica biegnie od ulicy Nowy Świat do skarpy wiślanej, gdzie kończy się ślepo budynkiem pałacu Zamoyskich. Dochodzą do niej następujące ulice: Gałczyńskiego, Kopernika i Krywułta.
Tereny zajmowane dzisiaj przez ulicę Foksal należały w XVIII wieku do dóbr rodziny Czapskich i znajdowała się tu podmiejska rezydencja, sąsiadując z zabudowaniami jurydyki Bożydar-Kałęczyn. W 1746 Walenty A. Czapski sprzedał rezydencję Marii Annie Brühlowej, która na nowo urządziła tu ogród. Po jej śmierci zainteresowani byli posiadłością m.in. Ignacy Krasicki, choć ostatecznie właścicielem został bankier Fryderyk Kabryt. Zaprosił on do spółki dworzanina króla Stanisława Augusta Poniatowskiego Franciszka Ryxa, znanego w tym czasie z organizacji licznych widowisk.

W 1776 roku urządzono w tutejszych ogrodach miejsce rozrywki dla zamożnych mieszkańców Warszawy, nadając mu angielską nazwę "Vauxhall", będącą określeniem istniejącego ogrodu w Londynie w dzielnicy o tej samej nazwie. Otwarcie nastąpiło 15 maja tego roku – ogród czynny był w czwartki i niedziele, w 4 pawilonach symbolizujących pory roku znajdowała się gastronomia, jedzenie można było nabyć też w namiotach. Wstęp kosztował 4 złote, 8 zł zaś wstęp do pawilonu, gdzie odbywały się przedstawienia teatralne, koncerty i popisy ekwilibrystyczne. Ogród był iluminowany, szczególnie z okazji balów i redut. Wszystkiemu towarzyszyła muzyka w wykonaniu dobrej orkiestry.

W ogrodach nie zabrakło też innych atrakcji – 10 maja 1789 Jean-Pierre Blanchard dokonał w tym miejscu pierwszego w Warszawie lotu balonem. Innym razem linoskoczek Jordaki Kuparenko wzniósł się na balonie wykonanym z afiszów teatralnych, a powietrze podgrzewało palące się łuczywo.

W końcu lat 70. XIX wieku Przeździeccy, następni właściciele dóbr, przeprowadzili ich parcelację. Nadany wtedy kształt ulicy przetrwał do dzisiaj, przekształconej z parkowej alei. W latach 1875-1877 w końcu ulicy wzniesiono Pałac Konstantego Zamoyskiego. W 1880 zburzono kamienicę zamykającą wylot ulicy w kierunku Nowego Światu i ulicy nadano nazwę Foksal, którą zmieniano później dwukrotnie.

W czasie powstania warszawskiego przebiegała tu II linia obrony Powiśla, tędy powstańcy wycofywali się do Śródmieścia, barykada znajdowała się na wysokości domu nr 11. W budynku przy Foksal 3/5 działał szpital powstańczy, a sam budynek został zniszczony w ponad 70%.

Ulica i jej zabudowa przetrwała wojnę poza tym bez większych zniszczeń. Doszczętnie zbombardowany został tylko budynek pod numerem 14 i 12. Bomba spadła również na kamienicę numer 15, ale był to na szczęście niewypał. W ostatnich latach ulica stopniowo odzyskuje dawny charakter ośrodka kultury i rozrywki.

W roku 2008 tylko trzy kamienice 11, 13 i 15 pozostały jeszcze niewyremontowane z uwagi na ciągnący się proces o odzyskanie ich własności. W trakcie remontu kamienic nr 13 i 15, których właścicielem jest firma Ghelamco, odkryto elementy bogatego wystroju wnętrz, co wpłynęło na decyzję o remoncie kamienic, a nie ich rozbiórce jak poprzednio planowano. Inwestor planuje też rekonstrukcję neobarokowej fasady kamienicy nr 13.

Nazwa
Spolszczona nazwa ogrodów Vauxhall założonych przez bankiera Kabryta, które znajdowały się na końcu obecnej ulicy w końcu XVIII wieku to obecny Foksal. Nazwa ta została nadana ulicy w 1776 roku. Przed wojną ulica nazywała się Pierackiego, dla upamiętnienia zamachu w 1934 na ówczesnego ministra Spraw Wewnętrznych, podczas wojny Foksalstrasse, po wojnie w latach 1947-1950 – ulica Jugosłowiańskiej Brygady Pracy zwana potocznie Młodzieży Jugosłowiańskiej.
Źródło: