Cmentarz wojenny nr 123 Łużna - Pustki, największy cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej w Galicji Zachodniej oraz reprezentacyjny okręgu IV.



Na cmentarzu pochowanych jest 1204 żołnierzy w 829 grobach pojedynczych oraz 46 zbiorowych:

912 żołnierzy armii austro-węgierskiej (prawie w połowie Polaków)

65 żołnierzy armii niemieckiej

227 żołnierzy armii rosyjskiej



Pierwotnym projektantem nekropoli był Szczepkowski, przypisuje mu się autorstwo całej koncepcji cmentarza. Po jego odwołaniu ze stanowiska 1 lipca 1917, misję dokończenia dzieła powierzono Jurkovicowi, który stworzył tutaj swoje koronne dzieło - 24 metrową drewnianą kaplicę. Szczepkowski planował na szczycie cmentarza zbudować potężny kamienny monument, miał też inną wizję na bramę wejściową. Sporną rzeczą pozostaje autorstwo sargofagu znajdującego się zaraz za bramą wejściową, jako, że posiada pewne cechy wspólne z pomnikami w Woli Cieklińskiej (nr 10), przypisuje się go Jurovicowi.



Całość cmentarza podzielona jest na poszczególne armie, narodowości, a nawet rodzaje broni. I tak znajdziemy tutaj kwatery żołnierzy m.in.: rosyjskich, niemieckich, węgierskich, austro-węgierskich, 33 i 34 pp Landwery, 56 pp, 57 pp, oficerów austro-węgierskich, 100 pp, 20 pp, saperów, artylerzystów. Na każdej kwaterze stoi inny pomnik co nadaje poszczególnym polom grobowym indywidualnego charakteru.



Współczesnym elementem architektonicznym jest postawiony na 80-rocznicę bitwy Gorlickiej, drewniany pomnik ufundowany przez wojsko węgierskie. W 2016r. cmentarz został wryóżniony Znakiem Dziedzictwa Europejskiego. Zadbano również o oświetlenie całej kaplicy w nocy.



Głównym elementem jest kaplica, niestety nie jest oryginalna, bowiem spłonęła 29 czerwca 1985r. Odbudowana dopiero w 2014r. Do środka kaplicy prowadzą wewnątrz schody na pierwszą kondygnację, a następnie drabina na drugą kondygnację (kiedyś można było bez problemu zwiedzać jej wnętrze i podziwiać widoki, dziś wejście jest zamknięte). Wewnątrz znajdowała się polichromowana rzeźba przyścienna, przedstawiająca Chrystusa dźwigającego krzyż, a nad nią inskrypcja:

Nie lękajcie się

Sądu Swego Pana

Wy, z wieńcem zwycięzcy na skroni

I porzućcie bojaźń wszelką

Bowiem wysoko ceni Pan

Śmierć Wiernych żołnierzy



Nad drzwiami wejściowymi widniała kiedyś jeszcze jedna inskrypcja:

Wiecznej pamięci poległych bohaterów,

Którzy w zmaganiach o to leśne wzgórze,

Dla chwały drogiej ojczyzny szli na śmierć



Na kwaterze nieznanych żołnierzy austro-węgierskich można przeczytać:

W życiu rozdzieleni-

Śmiercią połączeni -

Nikt nie zna ich imienia

Przyjaciele i wrogowie.

Kim byli, co znaczyli,

Zgasło, minęło

Jedno pozostało pewne:

Ich wierność !