 | Polska › woj. pomorskie › Gdańsk › Śródmieście › ul. Długa › Ratusz Głównego Miasta - Muzeum Historyczne Miasta Gdańska |
9 października 2010 , Widok z bastionu Żubr. Od lewej fragment wieży kościoła św. Katarzyny, wieża kościoła świętych Piotra i Pawła, bazyliki Mariackiej i ratusza Głównego Miasta. Tereny fortów na Dolnym Mieście oferują z pewnością jedne z lepszych panoram miasta. Niestety, tereny te są żadko odwiedzane przez turystów i gdańszczan.
|
Na stronie od 2009 maj
16 lat 10 miesięcy 30 dni |
 |
ratusze
|
Dokładna data powstania budowli nie jest znana. Według siedemnastowiecznego kronikarza gdańskiego, Stephana Graua budowę ratusza rozpoczęto na wiosnę 1327 r. i zakończono w grudniu 1336 roku. Gdański dziejopisarz nie podał jednak źródła, z którego zaczerpnął tę informację. Ratusz z pierwszej połowy XIV wieku był przypuszczalnie niewielkim, piętrowym budynkiem, wykonanym w konstrukcji szkieletowej z cegły i drewna.
Zachowana księga rachunkowa z lat 1379–1382 zawiera wiadomości o wydatkach na materiały budowlane i za prace prowadzone przy ratuszu przez mistrza murarskiego Heinricha Ungeradina. Polegały one na przebudowie i powiększeniu dotychczasowego budynku w kierunku zachodnim.
Kolejna rozbudowa gmachu nastąpiła w latach 1454–1457. W 1457 r. przebywał w Gdańsku król polski Kazimierz IV Jagiellończyk. W powiększonym i odrestaurowanym Ratuszu Głównego Miasta polski władca dodał koronę do herbu Gdańska, jako widomy znak uznania go za królewskie miasto.
Ogólny rozwój miasta, poszerzenie samorządu miejskiego przez króla Zygmunta I Starego w 1526 r. o tzw. Trzeci Ordynek (pierwszy stanowiła – Rada, drugi – Ława), stanowiący reprezentację kupiectwa i cechów rzemieślniczych, spowodowało dalszą rozbudowę obiektu. W dotychczasowych gabarytach nie mógł on już spełniać zarówno stałych funkcji (urzędował w nim burmistrz i obradowała Rada Miasta, wyrokował sąd nazywany Wetowym, miał swą siedzibę burgrabia, będący reprezentantem króla polskiego w mieście) jak i okazjonalnych. Około 1537 r. zaczęto wznosić wokół dziedzińca, na miejscu dawnego zajazdu, dwukondygnacyjną oficynę.
3 października 1556 r. wybuchł w ratuszu groźny pożar. Usuwanie skutków zniszczeń trwało kilka lat i zapoczątkowało przebudowę gmachu w stylu renesansowym. Najpierw w latach 1559–1560 wykonano nowy, wspaniały hełm dla wieży, na którego iglicy umieszczono w 1561 r. pozłocony posąg panującego wówczas w Polsce króla Zygmunta II Augusta. Wewnątrz hełmu zainstalowano zespół 14 grających dzwonów, zwany carillonem.
Bogacące się na pośrednictwie handlowym gdańskie mieszczaństwo dążyło do podkreślenia pozycji miasta również poprzez nadanie odpowiedniego splendoru ratuszowym wnętrzom. W ich upiększaniu w końcu XVI i na początku XVII wieku udział brali twórcy złotego wieku sztuki gdańskiej, tacy mistrzowie, jak: Izaak van den Block, Hans Vredeman de Vries, Willem van der Meer, Anton Möller i Szymon Herle. Ogólne kierownictwo nad pracami sprawował Anton van Obberghen, pełniący w tym czasie funkcję budowniczego miejskiego.
Najbardziej reprezentacyjną kondygnacją stało się pierwsze piętro. Mieściło ono najważniejsze sale ratusza – Wielką Salę Rady, zwaną również Salą Czerwoną, i Wielką Salę Wety, określaną od XIX w. jako Salę Białą. Również we wnętrzach oficyny, do której w drugiej połowie XVI wieku dobudowano dwa skrzydła (północne i wschodnie) – stworzono piękne pomieszczenia, m.in. Małą Salę Rady (zwaną też Zimową) i Małą Salę Sądu Wetowego (Sala Kominkowa). Oficyna i skrzydła boczne utworzyły wewnętrzny dziedziniec w kształcie prostokąta.
Zagarnięcie Gdańska przez Prusy w drugim rozbiorze Polski spowodowało zmiany w ustroju miasta. Znalazło to też odbicie w nowym układzie funkcjonalnym ratusza, m.in. w dawnej Sali Kasy Miejskiej (kamlarii) urządzono gabinet burmistrza.
Podczas działań wojennych w marcu 1945 r. pożar strawił hełm wieży i drewniane stropy, a mury dodatkowo ucierpiały od pocisków i bomb. Ocalałe ich fragmenty były tak nadwątlone, że nawet zwykła burza groziła katastrofą. Według wstępnych ustaleń budynek nie nadawał się do odbudowy i zakwalifikowany został do rozbiórki. Ostatecznie jednak udało się go uratować.
Podjęta w 1946 r. odbudowa ratusza była przedsięwzięciem trudnym i zaliczana jest do wybitnych osiągnięć polskiej powojennej sztuki konserwatorskiej. Po wielu pracach murarsko-konserwatorskich 2 kwietnia 1970 r. odbudowany ratusz przekazano na siedzibę Muzeum Historii Miasta Gdańska, które od 2000 r. nosi nazwę Muzeum Historycznego Miasta Gdańska.
Ratusz pełnił zadania nie tylko funkcjonalne, lecz i ideowe. Te ostatnie zostały szczególnie nagromadzone w wystroju jego najpiękniejszego wnętrza, jakie stanowi, zachowana do czasów obecnych, Wielka Sala Rady (Sala Czerwona). W tym wielkim zespole malarsko – rzeźbiarskim twórcy programu przedstawili, ogólnie określając, wzorce moralne i normy postępowania dla rządzących miastem.
Obecnie w ratuszu prezentowane są wystawy z dziejów Gdańska. Budowla pełni również funkcje recepcyjne. W okresie sezonu turystycznego, przypadającego na wiosenno-letnie miesiące roku, można wejść na galerię widokową wieży, skąd z wysokości ok. 50 m roztacza się panorama Gdańska.
Na ratuszowej wieży w 2000 r. zamontowany został nowy 37-dzwonowy carillon, wykonany przez holenderską wytwórnię dzwonów i carillonów Royal Eijsbouts w Asten.
źródło: wikipedia
Historia
Sprawa początków dziejów gdańskiego kościoła NMP nie jest wyjaśniona. Dawna tradycja przekazała rok 1243 jako datę rozpoczęcia budowy świątyni, aczkolwiek badania archeologiczne pod obecną świątynią nie przyniosły korzystnego rezultatu w postaci materialnych śladów. Przypuszcza się, iż w miejscu obecnej Bazyliki Mariackiej stał wcześniej drewniany kościół, wzniesiony przez księcia Świętopełka II Wielkiego, wymieniany w 1271 obok innych kościołów gdańskich (Św. Mikołaja i Św. Katarzyny)[3]. Na mocy przywileju nadanego Głównemu Miastu w 1342 r. przez wielkiego mistrza krzyżackiego, Ludolfa Kóniga, wydano decyzję budowy kościoła parafialnego. Obecną świątynię zaczęto budować w 1343. 23 marca położono pierwszy kamień a mówi o tym łaciński napis na tablicy przy wejściu do zakrystii:
"Anno Domini MCCCXLIII ... proxima feria sexta post Letare positus est primus lapis muri ecclesie beate virginis Marie cuius dedicatio celebrabitur dominica proxima post festum nativitatis Marie"[4]
Kościół otrzymał więc od początku wezwanie Najświętszej Maryi Panny. Jego budowę rozpoczęto równocześnie z dwóch stron – wschodniej i zachodniej. Niektóre fragmenty dawnej, ceglanej budowli zachowały się w murach obecnej. Od zachodu wzniesiono niską, dwukondygnacyjną wieżę-dzwonnicę, opiętą masywnymi przyporami[4]. Na przedłużeniu naw bocznych przylegały do wieży dwie kaplice. Wysokość wieży została podyktowana warunkami postawionymi przez Krzyżaków, którzy nakazali aby nie przekraczała wysokości wieży dawnego zamku. Dawny kościół miał najprawdopodobniej formę trójnawowej bazyliki, z sześcioprzęsłowym korpusem nawowym, którego nawa główna sięgała około 27 metrów. Nie wiadomo jak wyglądało pierwotne prezbiterium, ze względu na przemiany w kolejnych fazach budowlanych. Przypuszcza się iż miało formę trójnawową, o prostym zamknięciu. Już od początku budowy, pieczę nad nią sprawowali gdańscy mieszczanie, jednak w przeciwieństwie do innych far w większych hanzeatyckich ośrodkach miejskich, prawa gdańskich mieszczan były podporządkowane restrykcjom Zakonu, dlatego też kształt świątyni był niezgodny z aspiracjami mieszkańców Głównego Miasta. Zakończenie prac budowlanych datuje się na lata 1360 – 1361[4].
Niezależnie od hipotez na temat kształtu prezbiterium kościoła zbudowanego przez wcześniejszą generację, faktem jest, że następne pokolenie podjęło realizację budowy prezbiterium świątyni wprowadzając do pierwotnej koncepcji radykalną zmianę. Prezbiterium poprzedził nie jednonawowy, a trójnawowy transept o układzie halowym, w podobny sposób rozbudowano prezbiterium. Budowę tak pomyślanej części wschodniej rozpoczęto w latach siedemdziesiątych XIV w, a w latach 1379 – 1400 wzniesiono zewnętrzne mury halowego transeptu i prezbiterium[4]. Pracami kierował mistrz murarski Henryk Ungeradin[3], znany także z budowy ratusza Głównego Miasta. W 1424 – 1447 rozbudowano transept i prezbiterium, pokryto dachem i wykończono ich szczyty[4]. W wyniku tychże zmian powstała dysproporcja w wyglądzie zewnętrznym kościoła pomiędzy częścią wschodnią i zachodnią. Patronat nad budową świątyni w ostatnej ćwierci XIV wieku przejęła Rada Miejska Gdańska, która sterowała organizacją i zarządzaniem oraz piecza nad finansowaniem prac budowlanych. Jeszcze w trakcie wojny trzynastoletniej w latach 1454 – 1466 podwyższono wieżę, co było symbolicznym akcentem zwycięstwa gdańszczan nad Zakonem Krzyżackim. Podwyższono także wieżyczki na sygnaturkę na skrzyżowaniu naw oraz flankujące transept i prezbiterium. W 1484 – 1498 przekształcono pozostałą bazylikową część nawy na hale z rozszerzeniem naw bocznych[4]. Od 1485 przy budowie pracował architekt Hans Brandt – z jego udziałem wzniesiono korpus nawowy.
W 1498 – 1502 przekryto świątynię sklepieniami gwiaździstymi, sieciowymi i kryształowymi[4], które konstruował Henryk Hetzel. 28 lutego 1502 wprawiono w sklepienie ostatni zwornik. Światło do wnętrza świątyni wpada przez 37 ogromnych okien różnej wielkości, w tym tylko 2 z (nowymi) witrażami. Dzięki umieszczenie przypór we wnętrzu uzyskano miedzy nimi duże przestrzenie, w których urządzono 29 kaplic[3].
W 1577 roku kościół, do tej pory katolicki, został przejęty przez protestantów[4].
W XVII wieku, obok kościoła Mariackiego, zaczęto budować Kaplicę Królewską.
Podczas walk o Gdańsk w marcu 1945, w wyniku ostrzału artyleryjskiego, spłonęły drewniane konstrukcje dachów, runęło 40% sklepień[5], stopiły się niektóre dzwony, w tym największy Gratia Dei ważący 5300 kg, odlany w 1543[3]. Część wyposażenia uległa zniszczeniu bądź rozproszeniu[6].
Świątynia wróciła w ręce Kościoła katolickiego na mocy decyzji Rady Narodowej z 29 stycznia 1946[6].
W 1946 rozpoczęto odgruzowywanie wnętrza i zabezpieczanie zachowanych sklepień, po czym podjęto odbudowę, którą kierowali: prof. Stanisław Obmiński a od 1950 inż. arch. Marian Kossakowski.
17 listopada 1955 nastąpiło poświęcenie świątyni i przekazanie jej wiernym ale prace trwały nadal, m.in. rekonstruowano hełmy wieżyczek i dach wieży.
Powracało stopniowo uratowane wyposażenie. W latach 1982–1983 ściany i sklepienia pokryto warstwą bieli wapiennej[7].
W 1965 kościół Mariacki został podniesiony do godności Bazyliki Mniejszej, w 1986 stał się konkatedrą diecezji gdańskiej a od 1992 metropolii gdańskiej
Architektura
Kościół jest trójnawową halą o rozbudowanym i bogatym programie przestrzennym: trójnawowy transept i również trójnawowe prezbiterium tworzą we wschodniej części wrażenie przestrzeni centralnej, w której wszystkie kierunki są prawie równoważne, co było ideałem późnogotyckiej architektury miejskiej. Pewne nieregularności planu w miejscu połączenia północnego ramienia transeptu z prezbiterium wynikają z konieczności dostosowania się do istniejącej zabudowy miejskiej.
Popisem mistrzostwa architekta są sklepienia, częściowo rekonstruowane po ostatniej wojnie. W nawie głównej, transepcie i prezbiterium są to sklepienia sieciowe o bogatym układzie żeber, w nawach bocznych – sklepienia kryształowe.
Wygląd zewnętrzny kościoła zdominowany przez gładkie płaszczyzny ścian, w których znajdują się wysokie ostrołukowe okna. Takie ukształtowanie ścian zewnętrznych stało się możliwe dzięki wprowadzeniu skarp do wnętrza kościoła i utworzeniu między nimi kaplic. Od góry elewacje zamykają szczyty, które są dzielone pinaklami. Z naroży wyrastają ośmioboczne wieżyczki nakryte spiczastymi hełmami (zrekonstruowanymi po roku 1970).
Źródło: [
DWORZEC BRAMA NIZINNA (początkowo bez nazwy, następnie określany Danzig Leege Tor – Brama Nizinna, ewentualnie Ostbahnhof – Dworzec Wschodni, Güterbahnhof Leege Tor, Gdańsk Południe; od 1945 Gdańsk-Kłodno), przy Thornscherweg 10 (ul. Toruńska). Pierwszy dworzec kolejowy w Gdańsku (kolej), zbudowany przez Pruską Kolej Wschodnią (Preußische Ostbahn) dla obsługi odnogi (od Tczewa) linii Berlin – Kostrzyń – Krzyż – Piła – Bydgoszcz – Tczew – Królewiec (kolej). Lokalizację w oddaleniu od centrum wymusiły władze wojskowe, wyrażając zgodę tylko na niewielki wyłom w miejskich fortyfikacjach przy bastionie Żubr (na południe od ul. Toruńskiej), tworząc bramę kolejową z otworami strzelniczymi i wnękami, które w razie konieczności pozwalały na zaryglowanie przejazdu żelaznymi sztabami. Była to stacja końcowa dla pociągów z Tczewa. Zaprojektowany jak dworzec czołowy, w stylu neogotyckim, jako dwupiętrowy budynek z wiatą. Otwarty 5 VIII 1852 roku; wnętrza przebudowano w latach 1871–1872. W 1886 roku uzyskał połączenie tramwajem konnym (tramwaje) zTargiem Rybnym, w 1884 z dworca poprowadzono bocznicę wzdłuż Spichlerzy, w 1893 bocznicę do Zakładów Mięsnych przy Englischer Damm (ul. Angielska Grobla). Zaprzestał przyjmowania pociągów pasażerskich 1 X 1896; jego funkcję przejął Dworzec Centralny. Obsługiwał odtąd tylko ruch towarowy. Przebudowany podczas I wojny światowej (według projektu z 1913 roku) na biura odpraw towarowych i celnych (Güter- und Zollabfertigungs-Gebäude), pełnił czasowo funkcję Szpitala Polowego Czerwonego Krzyża. W 1945 roku budynek dawnego dworca pasażerskiego uległ zniszczeniu; częściowo odbudowany przyjmował następnie transporty z repatriantami. Potem wykorzystywany do ekspedycji towarowej (PKP, PSK) oraz obsługi prywatnych przesyłek kolejowych, w tym w ruchu zagranicznym, obsługiwanym przez ekspozyturę celną (odprawiano tu bagaże osób udających się na emigrację). Obsługę taboru zabezpieczała niewielka parowozownia. Po roku 1995 zamknięty, wynajmowany przez PKP na działalność komercyjną. W dwóch budynkach magazynów mieściły się hurtownie, w 2007 roku w wyremontowanym budynku ekspedycji kolejowej powstał hostel Bursztynek. Od 2009 roku teren dworca wystawiany na sprzedaż, we wrześniu 2014 roku prawo użytkowania wieczystego do 5,5 ha za 26,15 mln zł nabyła firma deweloperska Invest Komfort Spółka Kapitałowa (z siedzibą w Gdyni). Budynki magazynów i budynek ekspedycji kolejowej zaczęto rozbierać od marca 2015, zachowując objęte ochroną konserwatorską dwa budynki mieszkalne na skraju dworowej działki.
Za:
Źródło: Licencja: CC-BY-SA 3.0
Wygląd ulicy zmieniał się przez wieki. W XIX w. zaczęły z niej znikać przedproża (ostatnie usunięto w roku 1872), a pod koniec wieku odebrano ich dawną urodę. Sama ulica i Targ zostały wybrukowane w 1882 roku kostkami importowanymi ze Skandynawii (wcześniej była pokryta kamieniami polnymi). W okresie późniejszym przez ulicę poprowadzono linię tramwajową. Do końca II wojny światowej ulica nosiła nazwę Langgasse. Za wiki