Bazylika Wniebowzięcia NMP w Krzeszowie - kościół opactwa Cystersów zbudowany w latach 1728-1735 należy do najpiękniejszych świątyń barokowych Śląska. Na portalu i fasadzie rzeźby praskiego rzeźbiarza Ferdynanda Brokoffa. Wnętrze o wystroju rokokowym, stalle i organy rzeźbione przez A. Dorazila, freski - dzieło J. Neunhertza, obrazy m.in. M. Willmanna. Sanktuarium maryjne (otoczony kultem obraz "Madonna z Dzieciątkiem" z XIII wieku). Za prezbiterium, we wzniesionej w latach 1735-1747 kaplicy o pięknym rokokowym wnętrzu, znajduje się mauzoleum Piastów świdnickich: Bolka I i Bolka II (XIV wiek). Godność bazyliki mniejszej kościół posiada od 1998.

W Bazylice Mniejszej pw. Wniebowzięcia NMP w ołtarzu głównym mieści się najcenniejszy skarb Diecezji Legnickiej - ikona Matki Boskiej Łaskawej. Słynący łaskami obraz czczony jest na przestrzeni dziejów przez Czechów, Polaków, Niemców i Węgrów. Jest to najstarszy, bo XIII-to wieczny wizerunek Matki Boskiej na ziemiach Polski, i jeden z pięciu najstarszych w Europie. 2 czerwca 1997 r. Jan Paweł II podczas pielgrzymki do Legnicy ukoronował obraz. Uroczysta intronizacja obrazu odbyła się w Krzeszowie 17 sierpnia 1997 r. W okresie od 25 marca 1996 r. do 10 września 1997 r. na terenie Diecezji Legnickiej miała miejsce peregrynacja kopii wizerunku Madonny Krzeszowskiej. Obraz nawiedził wówczas 523 kościoły i 37 kaplic zakonnych.

Obraz namalowany jest temperą na modrzewiowej desce o rozmiarach 60 x 37,5 cm. Zadumana Matka Boska z Dzieciątkiem Jezus na prawym ramieniu lewą dłoń trzyma na sercu. Głowa i ramiona Maryi otulone są czerwonobrunatną chustą. Dziecię odziane jest w zielonkawozłotą szatę i w lewej rączce trzyma zwinięty pergamin, prawą rękę zaś unosi w geście błogosławieństwa. Główkę kieruje w stronę Matki. Tło obrazu jest złote. Obraz otacza barokowa rama z kunsztowną ornamentacją i napisem "Gratia Sanctae Mariae" (Łaska Świętej Maryi). Twórca ani też data namalowania obrazu nie są znane. Corocznie, 15 sierpnia, w dniu odpustu obraz jest zdejmowany z ołtarza głównego i niesiony w uroczystej procesji przez przedstawicieli stanów: kapłanów, ojców, matki, młodzież męską i żeńską, górników i dzieci przy dźwiękach pieśni maryjnych. Matka Boska Łaskawa zwana jest też Królową Sudetów.

za i

Zespół klasztorny w Krzeszowie to prawdziwa perła baroku. Pierwszy kościół i klasztor założyła tu w 1242 r. księżna Anna, wdowa po Henryku Pobożnym. 70 lat później przybyli cystersi, którym Bolko I, książę świdnicko-jaworski przekazał także Lubawkę, winnice i chmielniki koło Bolkowa i Lwówka oraz ławy mięsne w kilku miastach Dolnego Śląska. Książę nadał też cystersom przywilej wykonywania wszystkich rzemiosł w obrębie zabudowy klasztornej i prawo sprzedaży wyrobów rzemieślniczych w swoich posiadłościach.

Po średniowiecznej zabudowie nie ma dziś śladu. W 1728 r. wszystkie obiekty zburzono i przystąpiono do nowej budowy. Powstały wtedy klasztor i Bazylika Mniejsza Wniebowzięcia NMP o barokowym wystroju. Budowla o wymiarach 85,5 m na 32 m to najwspanialsza świątynia barokowa na Śląsku i jedna z najpiękniejszych w Europie Środkowej. Jej kubatura przekracza 117 tys. m3 (dla porównania zamek Książ ma ok. 150 tys. m3). Przy jej wznoszeniu pracowało 41 murarzy, 13 cieśli, 12 kamieniarzy oraz 10 rzeźbiarzy. Przestronne wnętrze ozdobiły m.in. wspaniałe freski na sklepieniu kościoła, których autorem jest Jerzy Wilhelm Neunhertz, wnuk Michała Willmanna. W centralnym punkcie ołtarza znajduje się słynąca z cudów ikona Matki Bożej Łaskawej. Według legendy rycerz Benitto z rodu Tankrettów, biorący udział w wyprawie krzyżowców, przywiózł ten obraz z Bizancjum do Rimini, a stamtąd aniołowie przenieśli Matkę Boską Łaskawą do Krzeszowa. Inne podanie głosi, że obraz namalował pustelnik imieniem Krzesz. W bazylice znajdują się też organy zbudowane w latach 1733-1736 przez Michała Englera. Uchodzą za jedne z największych, najpiękniejszych i najdoskonalszych na Śląsku.

Zespół opactwa cysterskiego:
- kościół klasztorny (bazylika mniejsza) pw. Wniebowzięcia NMP (1728-1735),
- Mauzoleum Piastów świdnicko-jaworskich,
- Kościół pw. św. Józefa (1690-1696),
- klasztor,
- dom opata,
- ogród klasztorny,
- plebania,
- oficyna (d. apteka, browar), ob. restauracja,
- dom nr 255,
- dom nr 256,
- dom, ob. punkt obsługi pielgrzymów,
- budynek mieszk.-gosp „Długi Dom”,
- budynek mieszk.-gosp. nr 254,
- wozownia,
- budynek bramny,
- cmentarz klasztorny,
- ogrodzenie cmentarza z bramą,
- mur graniczny opactwa,
- brama ogrodowa,
- 2 kaplice przy murze granicznym
- przysiółek Betlejem - pawilon opata „Na Wodzie”, kaplica Grota Narodzenia Pańskiego, dom nr 288, tzw. Betlejem
- Kalwaria Krzeszowska