Według tradycji kościół pw. św. Piotra i Pawła w Zwróconej powstał około 1220r., a ufundowany został przez księcia Henryka I Brodatego. Podczas najazdu mongolskiego został zniszczony, a w 1242r. odbudowany. Publikowane w literaturze krajoznawczej domniemania, iż była to świątynia drewniana, należy traktować wyłącznie jako wytwory fantazji-żadne przekazy, ani ślady materialne nie wskazują, by na Dolnym Śląsku w okresie romanizmu budowano drewniane kościoły.

         Pierwsza źródłowa wzmianka informująca pośrednio o tutejszym kościele pochodzi z 1268r. W dokumencie biskupa Tomasza I z 24 II tego roku wspomniany jest Teodoryk archiprezbiter de Wezurozona. Na tej podstawie przyjmuje się, że Zwrócona była już siedzibą kościelnego archiprezbiteratu (dekanatu). W ówczesnej strukturze organizacji kościelnej na Śląsku pomiędzy parafią a władzami diecezji istniały stopnie pośrednie-archidiakonaty (cztery, nawiązujące do dawnych terytoriów  plemiennych) i archiprezbiteraty (tej nazwy używano tylko na Śląsku; w innych regionach odpowiadają im dekanaty). Z dokumentów znanych jest tylko pięć archiprezbiteratów wcześniej wymienionych, Zwrócona była więc znaczącą miejscowością w okresie kształtowania się tej struktury, co zapewne miało związek z  jej statusem wsi biskupiej. Drugim proboszczem był Helwicus ze Zwróconej, a prawdopodobnie trzecim Jan de Pontecurvo. Liber fundationis..., pochodząca z około 1305r., wymieniając wieś Weswrocena podaje, że płaciła ona 37 grzywien dziesięciny. W 1318r. w wykazie Gabriela z Rimini wymieniony jest kolejny proboszcz Arnold, który płacił 15 grzywien świętopietrza (…)

         Zwrócona przez wieki stale była siedzibą parafii. Dziś jest ona bardzo rozległa i obejmuje następujące wsie: Brodziszów, Bobolice, Rakowice, Szklary i Siodłowice.

         Obecny kościół pw. św. Piotra i Pawła jest budowlą gotycką, z barokowym wnętrzem i barokowymi dobudówkami. Jej zręby, zachowane do dziś kamienne mury korpusu i prezbiterium, powstały zapewne w 1. połowie XIV w. Świadczy o tym typowy dla wiejskich kościołów tego okresu prosty plan z jedną nawą i prosto zamkniętym chórem. Nietypowa jest natomiast wielkość budowli, którą wyjaśnia ranga świątyni archiprezbiterialnej i patronat kurii wrocławskiej. XIV-wieczny kościół był prawdopodobnie w całości przykryty stropami. Zabytkiem pochodzącym z tego okresu jest wczesnogotycki, uskokowy portal w kruchcie południowej, z zachowanymi z jednej strony talerzykowymi bazami. Drugi portal gotycki umieszczony od zewnątrz w przyziemiu wieży reprezentuje już późny gotyk-ma bardziej wysmukłe proporcje i nie sięgające ziemi laskowanie. Wykuto go równocześnie z budową wieży około 1500r. Około 50 lat później dokonano renesansowego przekształcenia wnętrza kościoła, z którego to okresu pochodzi piękny strop wykonany z drewna, na którym wymalowano 15 tajemnic różańcowych . W 1689r. z fundacji proboszcza Jerzego Welzela wzniesiono południową kaplicę, a jedenaście lat później  nadbudowano wieżę i zwieńczono ją efektownym, dwuprześwitowym hełmem; na jego iglicy można dostrzec ozdobną chorągiewkę z krzyżykiem i wyciętą sylwetkę świętego(?) oraz datę ,,Anno 1700''. Poniżej znajduje się gałka , którą założono 28 V tego roku, umieszczając w niej, zgodnie z powszechnym zwyczajem, dokumenty fundacyjne. Później, w 1. połowie XVIII w., powstawały kolejne dobudówki, druga kaplica i kruchta od południa oraz jedna kaplica od północy. W latach 1707-27 został wykonany nowy, barokowy wystrój wnętrza kościoła, przeformowano także szczyty kościoła, dodając im naczółki i wklęsło-wypukłe spływy.

         Dwie kaplice umieszczone naprzeciw siebie przy wschodniej części korpusu mają 8-kątny plan i ładne sklepienia ; południową nakrywa kopuła z latarnią, a północną sklepienie z czterema lunetami. Sklepienie kolebkowe z lunetami założono na początku XVIII w. także w prezbiterium.

         Najstarszym zabytkiem ruchomym jest późnogotycka rzeźba Madonny z Dzieciątkiem z 1501r., umieszczona obecnie w kaplicy północnej. Cokół, promienista gloria i korony są późniejsze, barokowe. Pochodzenie figury jest kontrowersyjne-według jednych autorów pierwotnie znajdowała się w tutejszym ołtarzu głównym, inni nazywają ją ,,Madonną z Brodziszowa". Pozostałe wyposażenie kościoła pochodzi głównie z 1. poł. XVIII w. i reprezentuje późny barok. Ołtarz główny , typu architektonicznego, powstał około 1740r., ale w dużej mierze przemalowano go i uzupełniono w następnym stuleciu. Z tego okresu pochodzi obraz przedstawiający patronów kościoła oraz flankujące go figury świętych dziewic- Barbary i Katarzyny. Oryginalny jest natomiast niewielki, mocno ściemniały  obraz w górnej kondygnacji, przedstawiający Pokłon Trzech Króli. Dwa klasycystyczne ołtarze boczne, św. Jana Nepomucena i św. Józefa, pochodzą z około 1800r.

         Na konsolach przy ścianach stoją cztery barokowe rzeźby świętych (z 1. połowy XVIII w. ), pochodzące z jednego warsztatu i reprezentujące dobry poziom artystyczny. Są to: św. Jan Nepomucen i św. Antoni w prezbiterium oraz św. Błażej (z dwoma świecami -biskup, żyjący w Cezarei Kapadockiej i zamęczony w okresie prześladowań chrześcijańskich ok. 315r.; według legendy miał uleczyć chłopca, któremu w gardle utkwiła ość, przykładając świece do jego szyi; patron chorób gardła) i św. Mikołaj w nawie. Organy, które -jak zapisano w kronice- pierwszy raz zagrały 6 I 1703 roku-wykonał organomistrz Antoni Jung z Lądka.

         W kaplicy północnej, prócz wspomnianej już Madonny stoi barokowa chrzcielnica z czarnego marmuru, której drewniane wieko wieńczy kompozycja rzeźbiarska Chrzest w Jordanie.

         Interesujące jest także wyposażenie kaplicy południowej. Zamyka ją kuta barokowa krata, a we wnętrzu znajduje się barokowy, architektoniczny ołtarz z koło 1720 r., z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

         W ściany kościoła wmurowano kilka ciekawych epitafiów. Wewnątrz, na łuku tęczy umieszczono dwie płyty z herbami Domantzów i Schweinichenów oraz inskrypcjami, które jednak z powodu wielokrotnego zamalowywania nie dają się odczytać. Natomiast przy ścianie zewnętrznej znajdują się dwa epitafia miejscowych proboszczów- m.in. wspomnianego w związku z cudownym uzdrowieniem księdza Wiktora Apoloni (proboszcz w latach 1882-1901; zmarł 4 VII 1904 r. )

         Świątynię otacza kamienny mur pochodzący prawdopodobnie z 1. połowy XVI w. Od strony wewnętrznej zachowała się na niemal całej długości tzw. odsadzka-rodzaj stopnia, który służył jako ganek obronny. Kościół był więc niegdyś inkastelowany, czyli przystosowany do obrony. Na teren cmentarza wchodzi się od południa przez ładny budynek bramny, zwieńczony renesansową attyką z tzw. "jaskółczymi ogonami" (XVI w.), zaś od zachodu przez skromną furtę.

         Kościół w Zwróconej ma wyjątkowe walory krajobrazowe. Stojąc na stoku wzgórza, góruje nad wsią, a jego wieża z charakterystycznym dwuprześwitowym hełmem stanowi z dala widoczny, piękny "znak rozpoznawczy" Zwróconej. Również bezpośrednie otoczenie kościoła, które współtworzy architektura świątyni, towarzyszące jej obiekty małej architektury (mur z bramką, kolumna maryjna, krzyż) i stare drzewa, ma niepowtarzalny klimat. Warto zauważyć, że pomimo wielokrotnych przebudów w różnych stylach, dostawiania przybudówek i kaplic, kościół św. Piotra i Pawła nie stał się zlepkiem przypadkowych elementów, lecz całością o żywej, bogatej bryle.

za : "