Początki parafii i kościoła pod wezwaniem św. Floriana sięgają końca XII w., kiedy to władający od 1176 roku Sulejowem cystersi, wznieśli drewniany kościół i utworzyli parafię. Musiało to nastąpić po 1182 roku, gdyż wtedy książe Kazimierz Sprawiedliwy, za pośrednictwem biskupa Idziego z Modeny, sprowadził relikwie św. Floriana do Polski.



Administracyjnie parafia należała do utworzonej w 1000 roku archidiecezji gnieźnieńskiej, archidiakonatu łęczyckiego. Decyzją Kongresu Wiedeńskiego z 1815 roku z ziem tejże archidiecezji, włączonych do Królestwa Polskiego, utworzono diecezje kujawską, w której znalazł się także Sulejów, należący do dekanatu piotrkowskiego. Staraniem ks. biskupa Wincentego Tymienieckiego, pierwszego biskupa łódzkiego, obszar dekanatu piotrkowskiego włączono w 1925 roku do diecezji łódzkiej.



W 1640 roku na miejscu drewnianego kościoła, staraniem i według projektu ks. Stanisława Święcickigo, (proboszcza w latach 1620-1671), wybudowano kościół murowany z kamienia. Kościół ten konsekrował dnia 17 IX 1748 roku biskup Łucki ks. Franciszek Kobielski, wyznaczając na rocznice konsekracji pierwszą niedzielę po uroczystości Podwyższenia Krzyża Świętego.



Kościół ten był bardzo wąski, niekształtny i zbudowany ze złego materiału. Plan jego zabudowy stanowiły dwa prostokąty: jednym była nawa główna, do której od północy przylegały dwie łączące się ze sobą kaplice, tworzące nawę boczną, a od południa kaplica Pana Jezusa. Drugim mniejszym prostokątem było prezbiterium wraz z zakrystią od strony południowej i magazynkiem od strony północnej. W nawie głównej był strop płaski, w prezbiterium kolebkowy, a w innych pomieszczeniach sklepienie krzyżowe. Gruntowną renowacją kościoła zajął się od roku 1866 ks. Franciszek Bisławski (proboszcz sulejowski w latach 1863-1894), odnowił i sprawił trzy nowe ołtarze: główny i dwa boczne: św. Floriana i św. Leonarda. Taki właśnie odnowiony kościół opisywał Lucjan Rudnicki w książce pt. „Stare i Nowe” gdy pisał: „nie było piękniejszego kościoła niż stary kościół Sulejowie (...), Nie było piękniejszej Matki Boskiej niż w ołtarzu głównym tego kościoła.”, a w innym miejscu tej samej książki czytamy: „naprzeciwko ambony stała rzeźba Madonny z wyłupiastymi oczami i pokrzywionym dzieciątkiem”. Jest to gotycka rzeźba polichromowana z około 1420 roku. W obecnym kościele również znajduje się naprzeciwko ambony.



W skutek braku duchowieństwa świeckiego Polsce oraz wobec bardzo małych funduszy kościoła farnego w Sulejowie nie wystarczających na utrzymanie proboszcza, Papież Pius VI (papież w latach 1774-1799), wydał w 1778 roku, za pośrednictwem Ferdynanda Saluzzo, Nuncjusza Apostolskiego w Polsce, bulle mocą której powierzył kościół i całą parafię sulejowską pod zarząd duszpasterski księży cystersów. Wcielenia probostwa sulejowskiego do klasztoru cystersów dokonał arcybiskup gnieźnieński ks. Antoni Kazimierz Ostrowski, w 1781 roku, po śmierci proboszcza Mateusza Drzewoszewskiego, mianując opatów i przeorów konwentu proboszczami w Sulejowie.



Czterech cystersów pełniło kolejno funkcje proboszcza w Sulejowie:



w ks. Wincenty Hajek 1781 - 1793



w ks. Edmund Kalinowski 1793 - 1795



w ks. Stanisław Rogoziński 1795



w ks. Joachim Maj 1795 -1808 (zatwierdzony na urzędzie już przez rząd pruski)



Tylko ten ostatni pozostawił po sobie trwałą pamiątkę w postaci barokowego ołtarza, znajdującego się pierwotnie w kaplicy Ligęzków, a w 1917 roku przeniesionego do obecnego kościoła w Sulejowie (lewy ołtarz w obecnym kościele).



Drugi kościół sulejowski przetrwał do początków XX wieku, kiedy to zaczął być niewystarczających rozmiarów, ponieważ na przełomie XIX i XX wieku nastąpił wzrost liczby ludności parafii św. Floriana, spowodowany rozwojem społeczno gospodarczym naszego regionu. Staraniem ks. Antoniego Grochowskiego (proboszcza w Sulejowie 1894-1909) wybudowano obecny kościół według projektu Feliksa Nowickiego, budowniczego powiatu piotrkowskiego. W dniu 15 września 1901, z upoważnienia biskupa Aleksandra Kazimierza Bereśniewicza, ks. Stanisław Chodyński, protonotariusz apostolski, prałat bazyliki włocławskiej, położył kamień węgielny i poświęcił wzniesione fundamenty. Budowę kościoła zakończono 1905 roku, a 1 września 1908 roku biskup kujawsko-kaliski Stanisław Kazimierz Zdzitowiecki dokonał konsekracji świątyni, nadając jej tytuł św. Floriana Męczennika i św. Leonarda Wyznawcy (przeniesiony ze starego kościoła). Podczas uroczystości konsekracyjnych w ołtarzu głównym umieszczono relikwie św. Serena i św. Kasty.



Kościół św. Floriana w Sulejowie jest położony na wzgórzu skąd rozlega się piękny widok na cała miejscowość. Wymurowany został w latach 1901-1905 z palonej czerwonej cegły w stylu neogotyckim. Okna kościoła są obramowane kamieniem cisowym- żarnowskim. Wieżyczki frontowe tego kościoła, jak również drzwi wejściowe i wieża główna ozdobione są ornamentami z kamienia cisowego. Jest to budowla trójnawowa, gdzie do każdej nawy prowadzą oddzielne drzwi wychodzące na stronę wschodnią. Długość wynosi 57 metrów a szerokość 19 metrów. Pierwotnie kościół pokryty był blachą cynkową nad nawami a dachówką ceramiczną nad nawą główną. W latach 1986-1988 cały kościół został przykryty blachą miedzianą.



Prezbiterium od kościoła odgradza gotycka, dębowa balustrada. Stamtąd oszklone drzwi prowadzą do zakrystii położonej od strony południowej i posiadającej drugie wyjście na zewnątrz przez przedsionek, w którym znajdują się również drzwi do pomieszczenia gospodarczego oraz korytarza łączącego się z nawą główną.



W stronie północnej prezbiterium znajduje się kaplica, która jest niewidzialna z zewnątrz kościoła.



Dzięki ofiarności parafian, staraniem ks. proboszczów Lucjana Nawrockiego i Romana Borowskiego w latach 1928- 1930 kościół zyskał przepiękna polichromię. Autorem projektu był prof. Antonii Procajłowicz a wykonawcą miejscowy artysta Sylweriusz Kowalski.



Główny ołtarz w kościele, dębowy, poświęcony ku czci św. Rodziny pochodzi z roku 1914 i stanowi osobistą fundację ks. Stanisława Jackowskiego, proboszcza w latach 1909-1925. Wyrzeźbił go artysta Jan Styczeń z Krakowa, a złocenia wykonał Stanisław Górakiewicz z Warszawy. Przedstawia on w obrazach skrzydłowych tajemnicę żywota ziemskiego Świętej Rodziny. W ramie owalnej w czternastu medalionach przedstawione jest czternaście tajemnic: siedem Radosnych i siedem Bolesnych św. Rodziny z Nazaretu.



Na górnym szczycie tego ołtarza jest obraz Matki Bożej Częstochowskiej z napisem: „Królowo Korony Polskiej módl się za nami”, a po bokach stoją dwa Serafiny. We wgłębieniu środkowym znajdują się rzeźbione polichromowane figury: Boga Ojca, Ducha Świętego i Świętej Rodziny. Na zasuwie obraz przedstawia Ofiarowanie Pana Jezusa wobec świętego Józefa, starca Symeona i prorokini Anny.



Na podeście jest umieszczone tabernakulum, na którym na drzwiczkach przedstawiona jest płaskorzeźba Jezusa łamiącego chleb, stojącego pośród apostołów Piotra i Jana. Nad tabernakulum znajduje się tron dla Monstrancji lub Relikwiarza. Po obu stronach rozmieszczonych jest sześć dużych lichtarzy (obecnie wyposażonych w żarówki elektryczne).



W obszernym, widnym prezbiterium na czterech filarach stoją rzeźbione figury naturalnej wielkości: Dawida z harfą, Anioła ze skrzypcami w ręku, Piotra z kluczami i Pawła z mieczem. Przy ścianach przeciwległych umieszczone są stalle i fotel z klęcznikiem dla celebransa z ornamentami gotyckimi. Pośrodku prezbiterium, nad ołtarzem posoborowym zawieszona jest wieczna lampka, która wykonana jest z białego metalu w stylu gotyckim.



Ołtarz boczny w nawie północnej został wykonany z drzewa dębowego i nosi on tytuł św. Leonarda patrona parafii. Widnieją tam obrazy przedstawiające z jednej strony chrzest Leonarda z drugiej zaś jego śmierć. Zostały one namalowane przez profesora rysunków w Piotrkowie Tryb., ucznia Jana Matejki, Franciszka Gnypa. W niszach tego ołtarza widnieją figury naturalnej wielkości Serca Pana Jezusa, apostołów: św. Władysława



i św. Macieja. Pamiątkę historycznego dramatu naszej Ojczyzny przedstawiają dwa orły po bokach ołtarza umieszczone na górze, rozrywające szponami i dziobem kajdany krępujące Polskę.



W nawie południowej znajduje się ołtarz w stylu barokowym poświęcony św. Florianowi drugiemu patronowi parafii. W ołtarzu tym mieści się obraz Matki Bożej Pocieszenia a na zasuwie widnieje obraz św. Floriana gaszącego pożar. Jest to obraz malowany na płótnie przez artystkę malarkę Ellę (Garbrielle) Podkańską. Po bokach ołtarz ozdabiają figury św. Piotra i św. Pawła. Na szczycie znajdują się rzeźby Boga Ojca i Ducha Świętego w obłokach z Aniołami. Skrzydła tego ołtarza stanowią sztandary narodowe.



Ołtarz ten pochodzi z roku 1795 i stanowił osobistą fundacje ks. Jooachina Maja, Professa Zakonu Cystersów Sulejowskich, ostatniego zakonnika proboszcza. Pierwotnie umieszczony był w kaplicy Ligęzków lecz w 1917 roku po konserwacji i powiększeniu został przeniesiony do kościoła parafialnego.



W nawie głównej kościoła na filarów stoi zabytkowa gotycka figura rzeźbiona, złocona, polichromowana z ok.1420 roku. Figura przedstawia Matkę Bożą z Dzieciątkiem. Należy ona do typu tzw. Pięknych Madonn „wygięta postać o głębokich dekoracyjnie rozpiętych na figurze fałdach, o konwencjonalnym wyrazie mieści się w ramach grupy małopolskich Madonn tzw. miękkiego stylu” (cytat z Katalogu zabytków sztuki w Polsce, t. II, zeszyt 7, s. 27).



Na drugim filarze w nawie głównej wisi zabytkowy krucyfiks z XVIII wieku. Został on przeniesiony z kościółka stojącego nad Pilicą.



Ambona znajdująca się w kościele stanowi dzieło, podobnie jak ołtarz główny Jana Stycznia z Krakowa. Przedstawieni są na niej w formie płaskorzeźby patroni Polski. Ambona była ufundowana przez małżeństwo mieszczan sulejowskich – Mielczarczyków w roku 1912.



Nad wejściem głównym znajduje się chór, do którego prowadzą schody kręcone ze stopniami z kamienia żarnowieckiego. Szesnastogłosowe organy zostały sprowadzone z Pragi w roku 1914 z fabryki Józefa Hubicki.



Autor Mariusz Stobiecki

Źródło