Konkatedra Najświętszej Marii Panny, św. Jana Chrzciciela i św. Faustyna biskupa w Kamieniu Pomorskim – kościół parafii rzymskokatolickiej św. Ottona w Kamieniu Pomorskim. Historyczna katedra diecezji pomorskiej.

Od roku 1972 świątynia pełni funkcję konkatedry diecezji, a następnie archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej.

1 września 2005 roku konkatedra oraz sąsiadujący z nią zespół budynków rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zostały uznane za pomnik historii. Katedra jest najstarszym obiektem sakralnym na Pomorzu Zachodnim z najstarszą znaną więźbą dachową z terenu Polski.

Od 1964 r. na organach kamieńskich koncertują znakomici organiści z całego świata, w ramach Festiwalu Muzyki Organowej i Kameralnej, organizowanego przez Towarzystwo Muzyczne im. H. Wieniawskiego.

Historia

Po misji chrystianizacyjnej św. Ottona z Bambergu w 1124 roku na podgrodziu Kamienia Pomorskiego powstał drewniany kościół św. Jana Chrzciciela. W roku 1176 książę pomorski Kazimierz I w jego miejscu ufundował katedrę. Budowa nowej świątyni związana była z przeniesieniem siedziby biskupów pomorskich z pobliskiego Wolina. Kamień miał być ludniejszy i bezpieczniejszy. Decyzja ta została zatwierdzona przez papieża Klemensa III w roku 1188.

Pierwotnie świątynia była wzniesiona w stylu romańskim na planie krzyża łacińskiego w układzie bazylikowym. W latach 1180–1210 wzniesiono część prezbiterium. Około 1250 roku zbudowano portal w transepcie południowym z rzeźbionymi archiwoltami i tympanonem przedstawiającym Adorację Baranka. W tych dwóch budowlach widać stopniowe przejście z formy romańskiej do wczesnogotyckiej. Do wschodniej części (chór z apsydą i transeptem) dobudowano na przełomie XII i XIII wieku wiele pomieszczeń: zakrystię (północna strona chóru), kapitularz (od południa), paradyż osłaniający późnoromański portal główny (przy ścianie południowej transeptu).

W czasie najazdu Brandenburczyków na Kamień w 1308 roku wojska brandenburskie spaliły częściowo istniejący wschodni fragment budowli. Po wznowieniu prac, budowę bazyliki kontynuowano w stylu gotyckim. Na dawnych fundamentach w wieku XIV utworzono wirydarz (od północy korpusu), oraz korpus nawowy. Po 1310 roku wzniesiono krużganki po północnej stronie, a w latach 1325–1350 nad skrzydłem wschodnim katedry dobudowano pomieszczenie gotyckie, w którym w późniejszych czasach mieścił się katedralny skarbiec. Na początku XIV wieku powstały malowidła na sklepieniu prezbiterium oraz w konsze absydy. W tym samym czasie zbudowano korpus bazylikowy świątyni na pierwotnym fundamencie romańskim, gotycką wieżę ceglaną i lektorium przed prezbiterium. We wnętrzu katedry ustawiono ołtarze, stalle kanonickie, granitową chrzcielnicę i wielki krucyfiks mistyczny. Około 1382 roku świątynia została wyposażona w pierwsze organy. W XV wieku południowa strona korpusu nawowego została ozdobiona koronkową attyką ceglaną. W 1419 roku zbudowano przylegającą do nawy południowej kaplicę Lepelów.

Kościół ukończono pod koniec XV wieku. Zbudowano wówczas przylegający do prezbiterium od strony południowej kapitularz oraz wyposażono katedrę w nowe organy fundacji biskupa Benedykta Wallensteina. Około 1480 roku w prezbiterium ustawiono ołtarz główny. Według różnych źródeł w roku 1535 katedra przeszła w ręce Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego. Inne źródła podają, że katedra przeszła w czasie reformacji w ręce protestantów po śmierci ostatniego biskupa katolickiego Erazma Manteuffela w 1544 roku. Usunięto wtedy około 20 ołtarzy, a pozostawiono jedynie tryptyk ołtarza głównego z drugiej połowy XV wieku. Świątynią luterańską pozostawała do 1945 roku (pomimo wprowadzenia protestanckiej ordynacji kościelnej zachowano rangę katedralną świątyni i do XIX wieku przy kościele istniała kapituła katedralna). Podczas wojny trzydziestoletniej (1618—1648) doszło do zniszczenia wnętrza. Dzięki hojności księcia Ernesta Bogusława von Croya świątynia w drugiej połowie XVII wieku uzyskała nowe barokowe wyposażenie oraz istniejące do dziś organy. W 1802 roku została zburzona gotycka wieża katedry. W 1855 w świątyni zostały przeprowadzone prace renowacyjne oraz wzniesiono nową neogotycką dzwonnicę. W 1888 przeprowadzono renowację barokowych organów. W 1934 roku dokonano kolejnej restauracji katedry, a także zmieniono wygląd wieży. Po zakończeniu II wojny światowej katedra została przejęta przez katolików. Kościół został poświęcony 16 września 1945 roku przez księdza Henryka Kulikowskiego. W latach 60. XX wieku dokonano regotyzacji i renowacji świątyni oraz przystosowano ją do potrzeb posoborowej formy rytu łacińskiego. W latach 60. i 70. XX wieku (1961-1979) nad pracami w katedrze kamieńskiej czuwał jako proboszcz ks. Roman Kostynowicz, dyplomowany konserwator zabytków (Diecezjalny Konserwator Zabytków). Od roku 1981 do 1994 dalszym pracom mecenasował ks. proboszcz Olgierd Ostrokołowicz. W 1972 roku, po utworzeniu diecezji szczecińsko-kamieńskiej, ustanowiono ją konkatedrą rzymskokatolickiej diecezji szczecińsko-kamieńskiej, w 1992 roku przekształconej w archidiecezję. 14 września 2010 katedra kamieńska została podniesiona do rangi sanktuarium, słynącego łaskami obrazu Pana Jezusa Ukrzyżowanego i Matki Bożej Bolesnej z Brzozdowic. Obrazy te zostały przywiezione przez repatriantów ze Lwowa.

Kalendarium

1176–1544 – katedra rzymskokatolickiej diecezji pomorskiej

1544–1648 – katedra pomorskich biskupów luterańskich

1544–1812 – siedziba kamieńskiej kapituły luterańskiej

1817–1945 – kościół parafialny Pruskiego Kościoła Unijnego

od 1945 – rzymskokatolicki kościół parafialny

1972–1992 – konkatedra rzymskokatolickiej diecezji szczecińsko-kamieńskiej

od 1992 – konkatedra rzymskokatolickiej archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej

Architektura

Romańsko-gotycka, ceglana, trójnawowa bazylika z wirydarzem od strony północnej. Prezbiterium o cechach romańskich i wczesnogotyckich. Bogato udekorowana gotycka fasada południowa. Nad całością dominuje masywny neogotycki blok wieżowy z 1934 roku, zwieńczony czterospadowym hełmem, na szczycie którego ustawiony jest duży łaciński krzyż.Wieża

Współczesna murowana wieża jest już trzecią. Wcześniej były romantyczna z 1850, barokowa z XVII wieku oraz gotycka.

Dzwony

Na wieży zawieszone są cztery dzwony:

sygnaturka, 65-75 kg, b”, (brak informacji, kto odlał)

dzwon Maria, 260 kg, cis”, (Jan Felczyński, Przemyśl)

dzwon Otton, 500 kg, aʼ, (Zbigniew Felczyński, Taciszów)

duży dzwon, 1300 kg, esʼ (Carl Voss, Szczecin)