Historia zabytkowej kopalni srebra

Po dawnym górnictwie tarnogórskim pozostał ogromny podziemny labirynt w postaci wyrobisk, korytarzy, komór i chodników o łącznej długości około 150 km. Podziemia te zawsze budziły podziw i fascynacje ludzi dlatego też usilnie starano się by je udostępnić szerszemu społeczeństwu w formie Kopalni Pokazowej. W okresie międzywojennym magistrat tarnogórski powołał grupę ludzi, których celem było utworzenie podziemnego muzeum górniczego.

Członkami tego zespołu byli m.in.: inż. Feliks Piestrak, prof. Józef Piernikarczyk, Teodor Mosch, Jan Nowak, Jan Musialak oraz Wincenty Zuber. Całością kierował Burmistrz Tarnowskich Gór mgr Fryderyk Antes. W 1938r. miasto otrzymuje nadanie górnicze na budowę Kopalni Pokazowej, która po uruchomieniu miała ściągnąć liczne rzesze turystów i stać się atrakcją turystyczną miasta.

Wybuch wojny 1939 roku przerywa jednak plany budowy muzeum. Po wojnie inicjatywę udostępnienia podziemnego świata tarnogórskiego podjęli m.in.: Alfons Kopia, Wilhelm Błaszczyk, Bolesław Lubosz, Jerzy Spałek, Czesław Piernikarczyk, Franciszek Garus.

W 1954 roku powstaje Stowarzyszenie Miłośników Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej, które stawia sobie jako cel odbudowę kopalni zabytkowej. Związało ono wokół siebie wielu entuzjastów i zapaleńców odbudowy. Rozpoczęto bardzo intensywne badanie podziemi tarnogórskich. Wykupiono i zagospodarowano teren pod nadszybie szybu „Anioł” dzisiejszej Kopalni Zabytkowej. Powołuje się społeczny Komitet Budowy, który działa w ramach Stowarzyszenia jako jedna z sekcji. Od tej chwili datuje się nowy etap budowy. Powstała własna brygada górnicza, na czele której stanął wybitny fachowiec mgr inż. Franciszek Garus. Własna brygada Stowarzyszenia przystąpiła do prac górniczo – porządkowych w wyrobiskach górniczych.

Celem przyspieszenia prac Stowarzyszenie powołało w 1960r. nowy skład Komitetu Odbudowy składający się z naukowców, muzealników, historyków na czele którego stanął Czesław Piernikarczyk. Komitet Odbudowy poświęcił wiele uwagi sprawom naukowym, zagadnieniom konserwatorskim, sprawom eksploatacji muzealnej. Nawiązano współpracę z Polską Akademią Nauk, Akademią Górniczo – Hutniczą oraz Muzeum Techniki w Warszawie.

Równolegle z pracami własnej brygady górniczej Stowarzyszenia roboty wykonywane były przez inne branżowe przedsiębiorstwa, zaś Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej jako inwestor aktywnie stara się o pozyskanie niezbędnych środków finansowych na budowę Kopalni Zabytkowej.

Tempo prac zostało gwałtownie zatrzymane w wyniku nagłego wypływu kurzawki (mieszanina wody z iłami), która z wielką siłą uderzyła w pracujących górników. W wyniku tego wypadku zmarł kierownik budowy mgr inż. Franciszek Garus, człowiek związany od początku z odbudową Kopalni Zabytkowej. Prace górnicze zostały zatrzymane decyzją OUG w Bytomiu.

W 1968r. patronat nad dalszą budową Kopalni Zabytkowej przejął Komitet Górniczo – Hutniczy „Orzeł Biały”. W 1977r. powołany został Komitet Doradczy, który opiniuje projekty techniczne, kontroluje stan i jakość wykonywanych robót oraz organizuje robocze narady z wykonawcami.

Po długich latach odbudowy Kopalni Zabytkowej, przy ogromnym zaangażowaniu społecznym 5 września 1976r. – w 450 rocznicę nadania praw miejskich Tarnowskim Górom – przekazano społeczeństwu do użytku Kopalnię Zabytkową Rud Srebronośnych – unikalny Zabytek Górnictwa Kruszcowego w Europie.