Kozienice – kalendarium

październik 1939 – egzekucja.

styczeń 1940 – społeczność żydowska liczy 4209 osób.

1940 – transport osób do miejscowości: Pionki.

od lipca do sierpnia 1942 – transport osób z okolicznych miejscowości.

od sierpnia 1942 – transport osób z miejscowości: Sieciechów, Ryczywół, Trzebień, Wierzbica.

sierpień lub wrzesień 1942 – transport osób z miejscowości: Głowaczów, Magnuszew, Mniszew.

sierpień/wrzesień 1942 – społeczność żydowska liczy od 8000 do 13 000 osób.

27 września 1942 – transport od 9000 do 13 000 osób do obozu zagłady w Treblince.

grudzień 1942 – transport 70 osób do obozu pracy Skarżysku-Kamiennej.

Społeczność żydowska w czasie II wojny światowej

Utworzenie getta: grudzień 1941 roku (getto otwarte), maj 1942 roku (getto zamknięte).

Liczba żydowskich mieszkańców: 4208 osób (styczeń 1940 roku), od 8000 do 13 000 osób (sierpień lub wrzesień 1942 roku).

Przesiedlenia do Kozienic: okoliczne miejscowości (od lipca do sierpnia 1942 roku); Głowaczów, Magnuszew, Mniszew (sierpień lub wrzesień 1942 roku); Sieciechów, Ryczywół, Trzebień, Wierzbica (od sierpnia 1942 roku).

Kierunek deportacji: Pionki (1940 rok), Treblinka (27 września 1942 roku, od 9000 do 13 000 osób), Skarżysko-Kamienna (grudzień 1942 roku, 70 osób).

Masowe egzekucje: nieznana ilość ofiar (październik 1939 roku).

Przebieg akcji „Reinhardt”

W maju 1942 roku getto otoczono drutem kolczastym. Każda osoba schwytana poza gettem ponosiła śmierć. W ten sposób zginęli m.in. Moszek Bojman, Sura Cukier i Hanka Frydman.

Począwszy od lipca, Żydów z okolicznych miejscowości systematycznie sprowadzano do kozienickiego getta. Do sierpnia lub września 1942 roku, na kilka tygodni przed likwidacją, w kozienickim getcie mieszkało od 8000 do 13 000 osób.

Likwidacja getta miała miejsce 27 września. Siły SS, żandarmeria wraz z oddziałami pomocniczymi otoczyły teren getta we wczesnych godzinach porannych. Żydów zmuszono do zgromadzenia się na ulicach Targowej i Kościelnej. Mogli oni wziąć ze sobą 15 kg bagażu. Osoby starsze załadowano na ciężarówki. Na miejscu zastrzelono około 100 osób, głównie chorych, lub osoby próbujące uciec. Ustawieni w kolumny Żydzi przeszli pod eskortą na stację kolejową. Tam ograbiono ich z całego mienia. Pierwszy pociąg do obozu zagłady w Treblince wyruszył popołudniu, drugi niedługo później. W sumie odprawiono 60 wagonów po 150 osób w każdym.

W getcie pozostawiono kilkudziesięciu mężczyzn, którzy do grudnia pracowali przy sortowaniu mienia wywiezionych z miasteczka ofiar. Około 70 osób z tej grupy deportowano następnie do obozu pracy w Skarżysko-Kamiennej. Zrabowane przedmioty o mniejszej wartości, np. pościel, meble, buty, sprzedano Polakom na aukcjach. Wiosną 1943 roku zburzono wiele domów, w których mieszkali kiedyś Żydzi. Macew z cmentarza użyto jako płyt chodnikowych m.in. przed siedzibą Gestapo (dawną plebanią), a teren cmentarza zrównano z ziemią.