Nr 24: Kanonia Chociszewskiego z ok. 1608. Po zniszczeniach wojennych odbudowana w 1958-61.
Nr 26: Kanonia Samborskiego z 1521. Po zniszczeniach wojennych odbudowana w 1959-61.

Ulica najpierw nosiła nazwę św. Jana, a w XVII wieku Canonicza seu Jezuicka. W XV wieku znajdowało się na niej dziewięć posesji (sześć po wschodniej stronie i trzy po zachodniej). Pierwsze informacje o kamienicach pochodzą z 1445 i 1462 r.

Pierwszymi mieszkańcami byli w większości mieszczanie, wyżsi urzędnicy i duchowieństwo wyższej hierarchii kościelnej (w 1547 r. siedziba biskupów poznańskich - nr 6/72). W połowie XVIII wieku mieszkali tu także dwaj kupcy[1].

Pożar z 1607 r. zniszczył większość zabudowy. Od 1597 r. i zaraz po wspomnianym pożarze jezuici zaczęli przejmować posesje.

Po zachodniej stronie ulicy, po scaleniu czterech kamienic, pod nr 1-3 powstało kolegium jezuickie (druga połowa XVII wieku), a po wschodniej szkoła (1676 r.). Od 1725 r. na posesji nr 4 działało Gimnazjum Zaluscianum (hip. 73). W 1773 r. (po kasacie zakonu) nieruchomości zajmowane przez jezuitów przeszły w ręce Komisji Edukacji Narodowej, a z czasem stały się własnością rządu (XIX wiek). W drugiej połowie XVIII wieku ulica została wybrukowana. W latach 1872-1939 w budynku kolegium jezuickiego znajdowało się Archiwum Akt Dawnych.

Budynki spalone w 1944 r. zostały zrekonstruowane w latach 1953-1959.

Kamienica pod numerem 6, zwana kamienicą Biskupów Poznańskich, jest jedyną w Warszawie kamienicą gotycką wybudowaną na szerokiej działce. Oprócz tego na komisariacie ówczesnej milicji doszło do przesłuchania Grzegorza Przemyka. Mieszkali tu m.in. Jakub Kubicki (architekt królewski) i Franciszek Pinck (Rzeźbiarz, autor pomnika Jana III Sobieskiego).

Wikipedia

Placyk Kanonia jest terenem dawnego cmentarza przykościelnego, zwanego w XV wieku Farskim, zlikwidowanego ostatecznie w roku 1780. Od roku 1406 używano już nazwy Cmentarz alias Kanonie, w nawiązaniu do przekazania tego terenu przez Janusza I Starszego pod budowę domów dla trzynastu kanoników sprowadzonych do Warszawy po przeniesieniu kapituły z Czerska. Przekazany teren był wyłączony spod jurysdykcji miejskiej i należał do jurydyki Dziekania.

Otaczające cmentarz działki wytyczono równolegle do ul. Jezuickiej; powstały na nich późniejsze posesje przy tej ulicy, i po ich rozparcelowaniu – ul. Dawna. Przeciwną stronę placyku zajmowała apsyda kolegiaty św. Jana. W latach 60. XVIII wieku usunięto słupy wyznaczające granice między terenem miasta i jurydyki Dziekania, kilkanaście lat później, w roku 1780 zlikwidowano cmentarz i dla jego upamiętnienia ustawiono wtórnie figurę N. M. Panny Niepokalanie Poczętej.

Siedziby kanoników początkowo budowano z drewna; pierwsze domy murowane powstały na przełomie XV i XVI wieku. Po pożarze Starej Warszawy w roku 1607 spalone kanonie po stronie północnej odbudowano w stylistyce wczesnobarokowej, zachowane domy po stronie wschodniej modernizowano i przekształcano w ciągu całego XVII stulecia.

Po roku 1613 zaczęto wynajmować mieszkania w kanoniach krawcom, kupcom, a nawet służbie, zdarzali się jednak jeszcze wyższej rangi duchowni i świeccy.

Ulica zeświecczała; na Kanonii działały szynki, w kustodii pod nr. 6 utworzono więzienie dla skazanych przez sądy kościelne, następnie w tym samym budynku – prosektorium dla wiślanych topielców.

W okresie 1800–23 trzy kamienice zostały zakupione przez Stanisława Staszica dla potrzeb Towarzystwa Przyjaciół Nauk, które tymczasowo miało tu swoją siedzibę.

Cała zabudowa ulicy spłonęła podczas powstania warszawskiego; Kanonię odbudowano w latach 1958–60, skracając budynki od strony Wisły i projektując od nowa ich tylne elewacje.

W 1959 w trakcie badań archeologicznych kamienicy Kanonia 18 znaleziono pozostałości prostokątnej baszty miejskiej, tzw. bramy kanoniczej. W pasie murów miejskich znajdowała się ona pomiędzy kwadratową wieżą zamku od strony Wisły a Wieżą Gnojną.

Wikipedia